ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ରାଜା ତାଙ୍କ ନିଜ ଶହରକୁ ଫେରିଗଲେ ଏବଂ ନିଜ ଦେଶର ଶାସକ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ସମୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତିରିକ୍ତ ଭାବରେ ପୀଡିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ନିଜ ଶହରରେ, ତାଙ୍କ ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏବଂ ଅପବିତ୍ର ଚିତ୍ତ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କ ରାଜଧାନୀ ଓ ସେନା ନିଜ କବଜା କରିନେଲେ। ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଖି, ରାଜା ଶିକାରର ଅଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ, ଏକା ଘୋଡା ଚଢ଼ି ଗଭୀର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚଲିଗଲେ। ସେଠାରେ, ରାଜା ମେଧସ ନାମକ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଆସ୍ରମ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ଶାନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭୟ ନଥିଲା, ମହାର୍ଷି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଆସ୍ରମକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲା। ରାଜା କିଛି ସମୟ ଆସ୍ରମରେ ରହିଲେ, ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଆଦର ପାଇଲେ ଏବଂ ଆସ୍ରମ ଭିତରେ ଏଠାଉଠି ଘୂରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏଠାରେ, ତାଙ୍କ ମନ ଆସକ୍ତିରେ ବନ୍ଧା ହେଇ, ରାଜା ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ: "ମୋର ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ଏବଂ ମୁଁ ଯେଉଁ ଶହରକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲି, ସେଟି ଏବେ ହାରାଇଗଲା; ମୋର ଦୁଷ୍ଟ ଚାରିତ୍ର ଦାସମାନେ ସେଠି ନ୍ୟାୟରେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି କି ନାହିଁ, ମୁଁ ଜାଣିନି।" "ମୋର ମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ଶୂର ହାତୀର ଯୋଦ୍ଧା, ଯେଉଁଠି ଏବେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ, ସେ କି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଛି କି ନାହିଁ?" "ଯେଉଁମାନେ ସଦା ମୋ ସହିତ ଥିଲେ, ମୋର ଦୟା, ଧନ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଦେଉଥିଲି, ସେମାନେ ଏବେ ଅନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ସେବା କରୁଛନ୍ତି।" "ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟାୟ ଅପବ୍ୟୟ ଏବଂ ଅନୁଚିତ ଖର୍ଚ୍ଚ ଦ୍ୱାରା, ଯେଉଁ ଧନକୁ ଅନେକ ଦୁଃଖରେ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲି, ସେ ଶୀଘ୍ର ଶୂନ୍ୟ ହେଇଯିବ।" ରାଜା ଏହି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚିନ୍ତାରେ ତଳିଗଲେ; ତେବେ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଆସ୍ରମ ପାଖରେ ଏକ ବ୍ୟାପାରୀକୁ ଦେଖିଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ମହାଶୟ, ଆପଣ କିଏ? କି କାରଣରେ ଏଠି ଆସିଛନ୍ତି? ଆପଣ ଦୁଃଖ ଏବଂ ଚିନ୍ତିତ ଦେଖାଉଛନ୍ତି କାହିଁକି?" ରାଜାଙ୍କ ଦୟାପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ବ୍ୟାପାରୀ ସମାଧି ନାମରେ ତାଙ୍କୁ ନମ୍ର ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ମୁଁ ଏକ ଧନୀ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବ୍ୟାପାରୀ ସମାଧି; କିନ୍ତୁ ମୋ ପୁଅମାନେ ଏବଂ ଜନାନୀ ଧନ ପାଇଁ ଲୋଭରେ ଅନ୍ୟାୟ କରି ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି।" "ମୋର ଧନ, ପତ୍ନୀ ଏବଂ ପୁଅମାନେ ହାରାଇ, ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଛି, ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଆତ୍ମୀୟ ଏବଂ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ।" "ଏଠି, ମୁଁ ଜାଣିନି ମୋର ପୁଅମାନେ କଣ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଭଲ କି ଖରାପ, ମୋ ପରିବାର ଏବଂ ଜନାନୀ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କିଛି ଜାଣିନି।" "ସେମାନଙ୍କ ଘର ଏବେ ସୁରକ୍ଷିତ କି ଅସୁରକ୍ଷିତ? ସେମାନେ କିପରି ଅଛନ୍ତି? ମୋ ପୁଅମାନେ ଭଲ ଚାରିତ୍ର କି ଖରାପ?" ରାଜା କହିଲେ: "ଧନ ପାଇଁ ଲୋଭୀ—ପୁଅ, ପତ୍ନୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଆପଣଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି; ତେବେ, କାହିଁକି ଆପଣଙ୍କ ମନ ଏଉଁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଆସକ୍ତିରେ ବନ୍ଧା ରହିଛି?" ବ୍ୟାପାରୀ କହିଲେ: "ଏହା ଠିକ୍, ଆପଣଙ୍କ କଥା ମୋ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏକଦମ ସତ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୋର ମନ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି କଠୋର ହୋଇପାରୁନାହିଁ।" "ଯେଉଁମାନେ ଧନ ପାଇଁ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପ୍ରେମ ଭୁଲି ଦେଇଛନ୍ତି, ମୋ ହୃଦୟ ଏଉଁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ, ମୋ ପତ୍ନୀ, ଆତ୍ମୀୟ ଏବଂ ଜନମାନଙ୍କୁ ଆସକ୍ତି ରହିଛି।" "ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ମୁଁ ବୁଝିପାରୁନାହିଁ, ଚତୁର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ବୁଝିପାରୁନାହିଁ କିପରି ହୃଦୟ ଅନାୟାସରେ ଅସଦ୍ଗୁଣ ଆତ୍ମୀୟ ଉପରେ ଆସକ୍ତି ହୋଇଯାଏ।" "ତାଙ୍କ ପାଇଁ, ମୁଁ ଦୁଃଖ କରି ନିଶ୍ୱାସ ତୟାରି କରେ; କଣ କରିବି, ମୋ ମନ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି କଠୋର ହୋଇପାରୁନାହିଁ?" ତାପରେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: "ଏହି ଭାମ୍ହଣ, ବ୍ୟାପାରୀ ସମାଧି ଏବଂ ସେ ବିଶିଷ୍ଟ ରାଜା, ଦୁଇଜଣେ ଏକସাথে ମହାର୍ଷିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।" ସମ୍ବିଧାନ ଭାବେ ନମସ୍କାର କରି, ବ୍ୟାପାରୀ ଏବଂ ରାଜା ବସିଗଲେ ଏବଂ ଆଲୋଚନା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି—ମୋ ମନ କିପରି ନିଜ ଚିତ୍ତର ଅନୁସାରେ ଦୁଃଖ ପାଉଛି? ଏହି ଦୁଃଖର କାରଣ କଣ?" "ମୋ ରାଜ୍ୟ ହାରାଇ ଯିବା ପରେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତାହାର ଏକ ଏକ ଅଂଶ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଅନୁଭବ କରୁଛି; ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଅବିଜ୍ଞ ମତେ ଅନୁଭବ କରୁଛି—ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି, ଏହା କଣ?" "ଏହି ବ୍ୟାପାରୀ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦ୍ୱାରା ଧୋକା ଖାଇଛନ୍ତି, ପତ୍ନୀ ଏବଂ ଦାସମାନେ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ନିଜ ଲୋକମାନେ ତ୍ୟାଗିଛନ୍ତି—ତଥାପି ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ବନ୍ଧା ରହିଛି।" "ଏଭଳି, ମୁଁ ଏବଂ ସେ ଦୁଇଜଣେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଅନୁଭୂତ; ଦୁଃଖର ଦୋଷ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନ ଆସକ୍ତିରେ ତଳିଯାଏ।" "ତେଣୁ, ଏହି ମହାଭାଗ, ଏହି ମୋହ କଣ, ଯାହା ଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟରେ ଉପଜେ? ଏହି ବିବେକ ଅନ୍ଧତା, ଏହି ମୂଢ଼ତା, ମୋ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ହେଉଛି?" ମହାର୍ଷି କହିଲେ: "ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ମହାଭାଗ; କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପାଦାନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।" "କିଛି ପ୍ରାଣୀ ଦିନରେ ଅନ୍ଧ, ଅନ୍ୟମାନେ ରାତିରେ ଅନ୍ଧ; କିଛି ଦିନ ଓ ରାତି ଦୁଇଁଟିରେ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।" "ଏହା ସତ୍ୟ ଯେ ମାନବମାନେ ଜ୍ଞାନୀ, କିନ୍ତୁ କେବଳ ତାଙ୍କୁ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ—ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ମୃଗ—ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ରଖନ୍ତି।" "ମାନବମାନଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ପଶୁ, ପକ୍ଷୀରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ତାଙ୍କର ଅଛି, ମାନବମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି—ଉଭୟରେ ସାମ୍ୟ ଅଛି।" "ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେଖନ୍ତୁ ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ: ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବରେ ତ୍ରାସିତ ହୋଇ, ମୂଢ଼ତାରେ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।" "ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟ ସିଂହ, ଏହିପରି ଆସକ୍ତିରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ, ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଭିଲାଷାରେ, ଲୋଭରେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଚାହନ୍ତି—ଏହି ଦେଖୁନ୍ତି।" "ତଥାପି, ଲୋକମାନେ ମହା ମାୟା ଶକ୍ତିରେ, ଯାହା ସଂସାର ରଖିଛି, ଆସକ୍ତିର ଭୂବଳ ଏବଂ ମୂଢ଼ତାର ତଳରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।