ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହିପରି ଘଟଣା ଘଟିଲା— ଯେବେ ଚାୟା, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଅଞ୍ଚଳ ଅନୁରଣିତ ହେଉଥିବା, ହାତ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅଂଠି କମ୍ପିତ, ଯମଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ତୁମେ ନୀତି ଭୁଲି, ତୁମ ପିତାଙ୍କର ପତ୍ନୀକୁ ପାଦ ଦେଇ ଭୟ ଦେଉଛ, ଏହି କାରଣରୁ ଆଜି ତୁମର ପାଦ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିବ।” ମାଆଙ୍କର ଏହି ଶାପ ଶୁଣି, ଯମ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ, “ପିତାଜୀ, ଏହା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା, ଯାହା କେହି ଶୁଣିନଥିଲେ— ମାଆ ନିଜ ସ୍ନେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ପୁଅକୁ ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି। ମନୁ ଯେପରି ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି, ମୋର ମତ ମଧ୍ୟ ଏହି— ଯଦିଓ ପୁଅମାନେ ଦୋଷୀ, ମାଆ କଦାଚିତ୍ ଦୋଷୀ ହୁଏ ନାହିଁ।” ଏହିପରି ଯମଙ୍କର ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଅନ୍ଧକାର ନାଶକ ଭାଗ୍ୟବାନ ସୂର୍ୟଦେବୀ, ଚାୟାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଓ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ କେଉଁଠି ଗଲେ?” ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ ସଞ୍ଜ୍ଞା, ତ୍ୱଷ୍ଟାର କନ୍ୟା, ଏବଂ ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ପତ୍ନୀ; ଏହି ସନ୍ତାନମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଛନ୍ତି।” ବିବସ୍ୱତ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସତ୍ୟ କହିଲେ ନାହିଁ; ତାହାପରେ ସୂର୍ୟଦେବ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଶାପ ଦେବାକୁ ଯାଉଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି, ସଞ୍ଜ୍ଞା ସବୁ କଥା ସଫା କହିଦେଲେ। ଏବେ ଭାଗ୍ୟବାନ ବିବସ୍ୱତ ସତ୍ୟ ଜାଣି, ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ। ତିନିଜଗତରେ ପୂଜିତ ସୂର୍ୟ, ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ଘରେ ବିଶେଷ ଭକ୍ତି ପାଇଲେ। ସୂର୍ୟ ସଞ୍ଜ୍ଞା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ତେବେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା କହିଲେ, “ସେ ତୁମ ନିକଟରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।” ସୂର୍ୟ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ ଦେଖିଲେ, ସଞ୍ଜ୍ଞା ଏବେ ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶରେ ଏକ ମାଦା ରୂପେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି। ସୂର୍ୟ ବୁଝିଲେ, ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ— “ମୋର ପତି ନମ୍ର ଓ ଶୁଭ ରୂପ ହେଉନ୍ତୁ।” ଏହିପରି ଭାବି, ସୂର୍ୟ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆଜି ମୋର ତେଜ ହ୍ରାସ କର।” ତେବେ ଦେବମାନ୍ୟେ ପ୍ରଶଂସିତ ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ଏକ ବର୍ଷ ପରିଶ୍ରମ କରି, ସୂର୍ୟଙ୍କ ତେଜ କମାଇଦେଲେ। ଏବେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଛନ୍ତି— ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ, ସୂର୍ୟପୁତ୍ର ଏଠିରେ ଅଷ୍ଟମ ମନୁ ସାବର୍ଣ୍ଣିଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କିପରି ଘଟିଥିଲା। ମହାମାୟାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ, ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ସୂର୍ୟପୁତ୍ର ସାବର୍ଣ୍ଣି ଏକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଅଧିପତି ହେଲେ। ଏହାପୂର୍ବରୁ, ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଚିତ୍ରା ବଂଶର ସୁରଥ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ସେ ନିଜ ପ୍ରଜାମାନେ ନିଜ ପୁଅ ପରି ସମ୍ଭାଳୁଥିଲେ, ତେବେ ତାଙ୍କ ବଂଶ ଓ ଶକ୍ତି ଧ୍ଵଂସ କରିବାକୁ ଶତ୍ରୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏକ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଅପାର ଶକ୍ତି ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଶତ୍ରୁମାନେ କମ୍ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ହାରିଗଲେ। ପଛେ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରି, ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଧନାଗାର ଓ ସେନା ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ଦଖଲ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦୁଃଖରେ, ଶିକାର ନାମରେ ସେ ଏକା ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ଘନ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇପଡ଼ିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ, ମହାମୁନି ମେଧସଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଶାନ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ନଥିବା, ମୁନି ଓ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟରେ ଶୋଭିତ। ସେ କିଛି ଦିନ ସେଠାରେ ରହି, ମୁନିଙ୍କ ଆତିଥ୍ୟ ପାଇଲେ, ଓ ହେଉଛି ଏଠାରେ ଏଠାରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେଠାରେ, ତାଙ୍କ ମନ ସ୍ନେହରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ ଚିନ୍ତା କରିଲେ— “ମୋର ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଓ ମୁଁ ଯେଉଁ ସହରକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲି, ଏବେ ହାରାଇଛି; ମୋ ସେବକମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ କରି, ଏବେ ତାହାକୁ ନ୍ୟାୟରେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି କି ନାହିଁ, ମୁଁ ଜାଣିନି। ମୋର ପ୍ରଧାନ, ଶୂର ଓ ଅଭିମାନୀ ହାତୀ-ଯୋଧ୍ୟା, ଏବେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଅଧୀନ ହୋଇ, କିଛି ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି କି ନାହିଁ, ମୁଁ ଜାଣିନି। ଯେଉଁମାନେ ମୋର କୃପା, ଧନ, ଭୋଜନ ନେଉଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଏବେ ଅନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ସେବା କରୁଛନ୍ତି। ସେମାନେ ନିରନ୍ତର ଅପବ୍ୟୟ ଓ ଅନୁଚିତ ବ୍ୟୟ କରି, ଦୁର୍ଲଭ ଧନାଗାରକୁ ଶୀଘ୍ର ଶୂନ୍ୟ କରିଦେବେ।” ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ସମୀପରେ ସେ ଏକ ବଣିକ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଆପଣ କିଏ? କାହିଁକି ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି? ଆପଣ ଦୁଃଖିତ ଓ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ କାହିଁକି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି?” ରାଜାଙ୍କ ଦୟାଳୁ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ବଣିକ୍ ନମ୍ରତା ସହିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ମୁଁ ସମାଧି ନାମକ ବଣିକ୍, ଧନୀ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମିଛି; କିନ୍ତୁ ଧନ ଲୋଭରେ ମୋ ପୁଅ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅନ୍ୟାୟ କରି, ମୋତେ ଚାଲିଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଛନ୍ତି। ଧନ, ପତ୍ନୀ, ପୁଅ ହାରାଇ, ଆତ୍ମୀୟ-ସ୍ନେହୀମାନେ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି; ତେଣୁ ମୁଁ ଏଠାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିଛି। ଏଠାରେ ମୁଁ ଜାଣିନି, ମୋ ପୁଅମାନେ କଣ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଭଲ କି ଖରାପ, ପରିବାର କିମ୍ବା ପତ୍ନୀ କିପରି ଅଛନ୍ତି। ଘରେ ସବୁ ଭଲ ଅଛି କି ନାହିଁ, ପୁଅମାନେ ଉତ୍ତମ କି ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରର?” ତେବେ ରାଜା ପଚାରିଲେ, “ଧନ ଲୋଭୀ ପୁଅ, ପତ୍ନୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି; ତେବେ ତୁମର ମନ କିପରି ଏମିତି ସ୍ନେହରେ ବନ୍ଧିତ ଅଛି?” ବଣିକ୍ କହିଲେ, “ଏହା ସଠିକ୍ କହିଛନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କ କଥା ସତ୍ୟ; କିନ୍ତୁ କଣ କରିବି? ମୋର ହୃଦୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦୃଢ଼ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଧନ ଲୋଭରେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରି, ସ୍ନେହ ଭୁଲିଛନ୍ତି, ମୋର ହୃଦୟ ତଥାପି ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ପତ୍ନୀ, ବନ୍ଧୁ, ଆତ୍ମୀୟ ପାଇଁ ଆସକ୍ତି ରହିଯାଏ। ଏହା କିପରି ଘଟେ, ମୁଁ ବୁଝିପାରୁନି— ଜାଣିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ହୃଦୟ ତଥାପି ସ୍ନେହରେ ଆକୃଷ୍ଟ ଅଟୁଟ ରହିଯାଏ।