ହେ ରାଜନ୍, ତୁମ ଭାର୍ୟା ଯେଉଁଠାରେ ରହୁଛନ୍ତି, ସେଠାରୁ ସେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଣାଯିବେ ଏବଂ ସେ ତୁମ ପ୍ରତି ଉଚ୍ଚତମ ସ୍ନେହ ଲାଭ କରିବେ—ଏହିପରି ଆଶ୍ୱାସନ ମିଳିଲା। ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ଆବଶ୍ୟକ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଆଣିଲେ, ଏବଂ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପଯୁକ୍ତ ବିଧିରେ କ୍ରିୟା କରିଲେ। ପୁନି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରାଜାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଏକତ୍ରତା ହେବା ପାଇଁ, ସାତଥର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂଜା କରିଲେ। ମହାମୁନି ଦେଖିଲେ ଯେ, ରାଜାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କ ମନରେ ସ୍ନେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ତେବେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ, ଯାହାକୁ ଏହି କ୍ରିୟା ତୁମ ପାଖକୁ ଆଣିଛି, ସେଉଠାରୁ ଆଣ, ସେ ସହ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କର ଏବଂ ଭକ୍ତି ସହିତ ଯଜ୍ଞ କର।” ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ ଏବଂ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସତ୍ୟବାନ୍, ରାତିରେ ଚରଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ସେଇ ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ ତୁରନ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପଚାରିଲେ—“କଣ କରିବି?” ରାଜା ସବୁ କଥା ଖୋଲି କହିଲେ। ତାପରେ ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ପାତାଳକୁ ଗଲେ, ରାଣୀଙ୍କୁ ଆଣି ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଦେଲେ। ରାଣୀ ଅତି ସ୍ନେହ ସହିତ ଆସି, ପତିଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ପୁନିପୁନି କହିଲେ—“ଦୟା କର।” ଏବେ ରାଜା ଉତ୍ସାହରେ ତାଙ୍କ ଗର୍ବିତ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ—“ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଖୁସି ଅଛି, କାହିଁକି ପୁନି ଏହି କଥା କହୁଛ?” ତାପରେ ରାଣୀ କହିଲେ—“ହେ ରାଜା, ଯଦି ତୁମ ମନ ସତ୍ୟରେ ମୋ ପ୍ରତି କୃପାଶୀଳ, ତେବେ ଏକ ଅନୁରୋଧ ଅଛି—ମୋ ପାଇଁ ଯାହା ଉଚିତ, ଦୟାକରି ଦିଅ।” ରାଜା କହିଲେ—“ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଯାହା ଚାହଁ, କହ। ତୁମ ପାଇଁ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନୁହେଁ, ମୁଁ ସଦା ସଦା ତୁମ ସେବାରେ ଅଛି।” ତେବେ ରାଣୀ କହିଲେ—“ମୋ ପାଇଁ ମୋ ବନ୍ଧୁକୁ ଏକ ନାଗକନ୍ୟା ଶାପ ଦେଇ ମୁକର୍ତ୍ତ କରିଛି, ତେଣୁ ସେ ମୁକର୍ତ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି। ଯଦି ତୁମେ ସ୍ନେହବଶତଃ ତାଙ୍କ ମୁକତା ଅବସ୍ଥାକୁ ସୁଧାରି ପାର, ତେବେ ଏହା କାହିଁକି କରିନପାରିବ?” ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହୁଛନ୍ତି—ତାପରେ ରାଜା ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ତାଙ୍କର ମୁନ୍ନତା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ କଣ କରିବା ଉଚିତ?” ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—“ହେ ରାଜା, ତୁମ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ସରସ୍ବତୀୟ ଯଜ୍ଞ କରିବି। ତୁମ ପତ୍ନୀ ତାଙ୍କ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ, ତାଙ୍କର ବାକ୍ ଶକ୍ତି ଫେରିଆସୁ।” ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହୁଛନ୍ତି—ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସରସ୍ବତୀ ପୂଜା କଲେ, ଏବଂ ଧ୍ୟାନ ସହିତ ସରସ୍ବତୀ ସ୍ତୋତ୍ର ପାଠ କଲେ। ତାପରେ ଗର୍ଗା, ଏବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିପାରି, ପାତାଳରେ କହିଲେ—“ମୋ ବନ୍ଧୁ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ପତି ଏତେ ଦୁର୍ଲଭ ଉପକାର କରିଛନ୍ତି।” ବାକ୍ ଶକ୍ତି ଫେରିପାରି, ନନ୍ଦା ଦ୍ରୁତ ନଗରକୁ ଫେରିଲେ, ଏବଂ ରାଣୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ନାଗକନ୍ୟା ଆନନ୍ଦ କଲେ। ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଶୁଭ କଥାରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଏବଂ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି ମଧୁର କଥା କହିଲେ—“ହେ ବୀର, ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଉପକାର କରିଛ, ତାହା ମୋ ହୃଦୟକୁ ଜିତିଛ। ଏବେ ମୋ କଥା ଶୁଣ। ତୁମ ପୁଅ ବହୁତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହେବେ, ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟଚକ୍ର ଏ ଭୂମିରେ ଅଜୟ୍ୟ ରହିବ। ସେ ଜ୍ଞାନର ସାର ଜାଣିବେ, ଧର୍ମ ପାଳନରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ହେବେ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ମନ୍ବନ୍ତରର ଅଧିପତି ମନୁ ହେବେ।” ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହୁଛନ୍ତି—ଏଭଳି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ନାଗରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା ତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ପୁନି ପାତାଳକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏଠାରେ ଭୂପତି ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ଅନେକ କାଳ ରାଜ୍ୟ କଲେ ଏବଂ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ଏହିପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ, ଉତ୍ତମ ବଂଶରେ, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ସହ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମା ନାମ ଦିଆଗଲା। ତାଙ୍କର ରୂପ, ଭବିଷ୍ୟତ ଏବଂ ଚରିତ୍ର ଦେଖି ମୁନିମଣ୍ଡଳୀ ତାଙ୍କୁ 'ଉତ୍ତମ' ନାମ ଦେଲେ। ଉତ୍ତମାଙ୍କ ପୁଅ ମନୁ ହେଲେ, ଯିଏ 'ଉତ୍ତମ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଉତ୍ତମର ଜନ୍ମ ଓ କଥା ଯିଏ ଶୁଣେ, ସେ କେବେ ଶତ୍ରୁତାରେ ପଡ଼େନାହିଁ। ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ପଢ଼ିବା ମାନେ, ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ, ପୁଅ, ବନ୍ଧୁମାନେ ସହ କେବେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବେନାହିଁ। ଏବେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ମନ୍ବନ୍ତର କଥା କହିବି—ସେ ଦିନେ କିଏ ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ, କିଏ ଦେବତା ଏବଂ ମୁନିମାନେ ଥିଲେ, ଶୁଣ। ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଉପାଖ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ—ରାଶି ଏବଂ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କ ପୁଅ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କର ଏକ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ ସଞ୍ଜ୍ଞା। ସଞ୍ଜ୍ଞାରେ ଭାନୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବିବସ୍ବତଙ୍କ ପୁଅ ମନୁ, ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏହିକାରଣରୁ 'ବୈବସ୍ବତ' ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏକ ଦିନ ସଞ୍ଜ୍ଞା, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆଖି ବନ୍ଦ କରିଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିଲେ—“ତୁମେ ସଦା ମୋତେ ଦେଖିଲେ ଆଖି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର, ତେଣୁ ତୁମେ ଯମ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେବା।” ଏହା ଶୁଣି, ଦେବୀ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଅସ୍ଥିର ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖି ପୁନି କହିଲେ—“ଏବେ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟି ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି, ତେଣୁ ତୁମେ ଏକ କନ୍ୟା, ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଦୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ଦେବ, ତାଙ୍କୁ ବିଲୋଳା ବୋଲି କୁହାଯିବ।” ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହୁଛନ୍ତି—ଏଭଳି ପତିଙ୍କ ଶାପରେ, ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କୁ ଯମ ଏବଂ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଦୀ ଯମୁନା ଜନ୍ମ ଦେଲେ।