ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷି କହିଥିଲେ, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ନନ୍ଦ ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟ ଲୋକରେ ନିଜ ପରିବାର ପାଇଁ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଠି ସେ କୌଣସି ସମ୍ମାନ ପାଇନଥିଲେ, ଏବଂ ସେଠି ଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ପ୍ରତି କୌଣସି ଭଲପାଇବା ଅନୁଭବ କରୁନଥିଲେ। ପୂର୍ବ ସହଯାତ୍ରୀମାନେ ପ୍ରତି ସେ ନିରଲିପ୍ତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ ଏବଂ ନୂତନ ଲୋକଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଗଢ଼ିଥିଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ, ଏକ ବଡ଼ ଧନ ଯାହା ସତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ରଜସ୍ ଗୁଣ ନିମିତ୍ତ, ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଏହି ଧନକୁ "ନୀଳ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ଏହି ଧନ ସହ ଜଡିତ, ସେ ଏହାର ଗୁଣ ଅନୁସାରେ ହୋଇଯାଏ। ସେ ବସ୍ତ୍ର, ପଟ, ଧାନ, ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଆଦି ଅର୍ଜନ କରେ। ଏହା ସହିତ, ସେ ମୁକୁତା, ପଗଡ଼, ଶଂଖ, ଶୁଙ୍କ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ବସ୍ତୁ, କାଠ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଜନ କରେ। ଏହି ସବୁ ଜିନିଷ ବିକ୍ରୟ କ୍ରୟ କରିଥାଏ, ତାହା ବ୍ୟତୀତ ତାଙ୍କର ମନ ଅନ୍ୟ କିଛିରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ। ସେ ପୋଖରୀ, ଜଳାଶୟ ଏବଂ ବଗିଚା ତିଆରି କରେ, ନଦୀ ପାଇଁ ବନ୍ଧ ତିଆରି କରେ, ଗଛ ଲଗାଏ। ଏହିପରି ଧନର ଉପଭୋଗ କରି, ଅବଶେଷରେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ। ଏହି ବିନା, "ନୋଳା" ନାମକ ଧନ ଅଛି, ଯାହା ତିନି ପିଢ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ଗୁଣ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଧନ "ଶଂଖ" ବୋଲି ପରିଚିତ। ଏହି ଧନ ଏକ ମାନବକୁ ଏହାର ଗୁଣ ଦେଇ ଚଳାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା କେବଳ ଏକ ଲୋକଙ୍କ ହିତରେ ଥାଏ, ଅନ୍ୟ ରେ ଯାଏନାହିଁ। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ଧନ ଶଂଖ ଅଟୁଟ, ସେଉଁଥିରେ ସେ ନିଜ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଉପଭୋଗ କରେ। ତାଙ୍କର ପରିଚାରକମାନେ ମନ୍ଦ ଖାଦ୍ୟ ଖାନ୍ତି, ଭଲ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧନ୍ତି ନାହିଁ। ସେ ନିଜ ଜନନୀ, ଭାଇ, ପୁଅ, ବୋଉ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରେନାହିଁ; ଶଂଖ ଧନ ଥିବା ଲୋକ ସଦା ନିଜ ପରିଚୟ ଓ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେ। ଏହିପରି ଧନମାନେ ମାନବଙ୍କ ପାଇଁ ଧନଦାୟିନୀ ଦେବତା ଭାବେ ପରିଚିତ। ଯଦି ଏହି ଧନମାନେ ମିଶ୍ରିତ ଅଛି, ତେବେ ତାଙ୍କର ମିଶ୍ର ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ଫଳ ମିଳିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଯେପରି ଧନ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଫଳ ମିଳିଥାଏ। ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଗୁପ୍ତ ଧନ ଉପଖ୍ୟାନ ପରେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଛନ୍ତି—ଏଠାରେ ରାଜା ନିଜ ସ୍ୱନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କର ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, "ହେ ରାଜନ୍, ତୁମ ଧର୍ମବୋଧ ଦ୍ୱାରା ମୋ ପତ୍ନୀକୁ ଫେରାଇ ଆଣିଛ, ଏହିପରି ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ହେଉଛି ସଫଳତା।" ରାଜା କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ତୁମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ସଫଳ ହେଉଛ। ଅପର ପକ୍ଷରେ, ଆମର ଗୃହଲକ୍ଷ୍ମୀ ନ ଥିବାରୁ ଆମେ ବ୍ୟଥିତ।" ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, "ଯଦି ତୁମ ପତ୍ନୀ ପ୍ରାଣୀଦ୍ୱାରା ଖାଇଦିଆଯାଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ତୁମେ ଅନ୍ୟ ବିବାହ କାହିଁକି କରିନାହିଁ? କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରିନାହିଁ।" ରାଜା କହିଲେ, "ମୋ ପ୍ରିୟା କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ଷିତ ହୋଇନାହାନ୍ତି, ସେ ଜୀବିତ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ନିର୍ମଳ—ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ କିପରି ଅନ୍ୟ ବିବାହ କରିପାରିବି?" ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁନି ପଚାରିଲେ, "ଯଦି ତୁମ ପତ୍ନୀ ଜୀବିତ ଏବଂ ଅନ୍ୟପୁରୁଷ ସହ ଅନ୍ୟାୟ କରିନାହାନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଅପତ୍ନୀ ଭାବେ ରଖି, କିପରି ତୁମେ ପାପ କଲ?" ରାଜା କହିଲେ, "ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ମହିଳାକୁ ଫେରାଇ ଆଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମୋତେ ସଦା ଅନୁନୟ କରୁନାହାନ୍ତି, ମୋ ପ୍ରତି ଭଲପାଇବା ନାହିଁ, ସେ ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ଆନନ୍ଦ ନୁହେଁ। ଏହିପାଇଁ ଦୟାକରି ଏପରି କିଛି କର, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ହେବେ।" ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, "ତୁମ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ, ମିତ୍ରତା ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବାମାନେ ଯେପରି ଉପଚାର କରନ୍ତି, ସେପରି ଏକ ଶୁଭ କୌଳିକ କ୍ରିୟା କରିବି। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ପ୍ରତି ମିତ୍ରତାଶୀଳ କରିଦେବି।" ସେ କହିଲେ, "ରାଜନ୍, ତୁମ ପତ୍ନୀ ଏହି ମିଳନର ମୂଳ କାରଣ। ମୁଁ ତାଙ୍କ ଓ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ତାନ୍ତବେଷ୍ଟି କ୍ରିୟା କରିବି।" ଏହିପରି କଥାଶୁଣି, ରାଜା ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ଆଣିଦେଲେ ଏବଂ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉପଚାର କଲେ। ସେ ଏହି କ୍ରିୟା ସତ ଥର କରିଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ମନରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଉପଜିଲା। ଯେତେବେଳେ ଏହି ମହାମୁନି ଦେଖିଲେ ଯେ, ପତ୍ନୀଙ୍କ ମନରେ ପତି ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଉପଜିଛି, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଯାଅ, ଯାହାକୁ ଏହି କ୍ରିୟା ଆଣିଛି, ସେଉଁଥିକୁ ନେଇ ଆଣ, ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କର, ଧର୍ମପୂର୍ବକ ଯଜ୍ଞ କର।" ଏହିପରି କଥାରେ ରାଜା ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସତ୍ୟବାଦୀ ନିଶାଚରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ସେ ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ, ନିଶାଚର ତୁରନ୍ତ ଆସି, ମହାମୁନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, "ମୋ ପାଇଁ କ'ଣ କରିବି?" ବୋଲି ପଚାରିଲେ। ରାଜା ସବୁ କଥା ବିସ୍ତୃତ କରି କହିଲେ। ତାପରେ ସେ ନିଶାଚର ପାତାଳକୁ ଗଲେ, ରାନୀଙ୍କୁ ନେଇ ଆସି, ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ସେ ରାନୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହରେ ଭରି, ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରସ୍ନନ୍ନ ହୋଇ, ବାରମ୍ବାର କହିଲେ, "ଦୟା କର।" ରାଜା ଉତ୍ସାହରେ ତାଙ୍କର ଗର୍ବିତ ପତ୍ନୀକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, "ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଖୁସି—ତୁମେ ପୁନିପୁନି ଏହି କଥା କାହିଁକି କହୁଛ?" ବୋଲି କହିଲେ। ତେବେ ରାନୀ କହିଲେ, "ରାଜନ୍, ଯଦି ତୁମର ମନ ମୋ ପ୍ରତି ଦୟାଶୀଳ, ତେବେ ମୁଁ ଏକ ଇଚ୍ଛା ରଖୁଛି—ଦୟାକରି ମୋ ଯୋଗ୍ୟ ଦିଅ।" ରାଜା କହିଲେ, "ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ କହ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ମୁଁ ଦେବି, ତୁମ ପାଇଁ କିଛି ଅଲଭ୍ୟ ନାହିଁ।" ତେବେ ସେ କହିଲେ, "ମୋ ସଖୀ ଏହିପାଇଁ ନାଗକନ୍ୟାଙ୍କ ଶାପରେ ମୁକ୍ ହୋଇଯାଇଛି। ଯଦି ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ସ୍ନେହବଶତଃ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଭାଷା ଦେଇପାର, ତେବେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କର।" ତେବେ ରାଜା ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ଏହି ମୌନତା ନିବାରଣ ପାଇଁ କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ?" ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, "ରାଜନ୍, ମୁଁ ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ସରସ୍ୱତୀ ଯଜ୍ଞ କରିବି। ତୁମ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଋଣ ମୁଚିଯାଉ, ତାଙ୍କର ଭାଷା ଫେରିଆସୁ।