ମୁନି କ୍ରୌଷ୍ଟୁକିଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ— ଏହି ସମସ୍ତ ଧନର ମଧ୍ୟରେ ପଦ୍ମ, ମହାପଦ୍ମ, ମକର, କଚ୍ଛପ, ମୁକୁନ୍ଦ, ନନ୍ଦକ, ନୀଳ ଏବଂ ଶଂଖ— ଏହି ଆଠଟି ଧନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରମୁଖ। ଯେତେବେଳେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଥାଆନ୍ତି, ଏହି ସମସ୍ତ ଧନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଆସେ; ଏହି ଆଠ ଧନ ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଲି। ଏହି ଧନ କେବେ ଉପଜେ? ଦେବତାଙ୍କ ଦୟା ଓ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଥିଲେ ଏହା ମିଳେ। ଏହି ଧନର ସ୍ୱରୂପ କ’ଣ, ତାହା ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ। ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ‘ପଦ୍ମ’ ନାମକ ଏକ ଧନ ଥିଲା; ଯିଏ ଏହି ଧନର ଅଧିକାରୀ, ସେ ଓ ସେଠିର ତାଙ୍କ ପୁଅ, ପଉତି, ପ୍ରଜାମାନେ ସବୁବେଳେ ଦାନଶୀଳ ଓ ଦାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଧନ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ଭିତ୍ତି କରିଛି, ଏହା ଅନେକ ଭୋଗ ଦେଉଛି; ଏହା ଦ୍ୱାରା ସୁନା, ଚାଁଦି, ତାମ୍ବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧାତୁ ମିଳେ। ସେ ବ୍ୟାପାର କରେ, ବିକ୍ରୟ-କ୍ରୟ ଓ ଦାନ-ଯଜ୍ଞ କରେ। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସଭା ଓ ଦେବାଳୟ ନିର୍ମାଣ କରେ। ଏହିପରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଧନ ‘ମହାପଦ୍ମ’ ଅଛି, ଯାହା ମଧ୍ୟ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ। ଏହାର ଅଧିକାରୀ ମଣିଷ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ପ୍ରଧାନ ହୁଏ, ପଦ୍ମରାଗ ଓ ଅନ୍ୟ ମଣି ହାସଲ କରେ। ସେ ମୁକ୍ତା, ପ୍ରବାଳ ବିକ୍ରୟ-କ୍ରୟ କରେ, ଯୋଗୀମାନେ ଥିବା ଅଶ୍ରମ ତିଆରି କରେ। ଏହାର ଅଧିକାରୀ ପିଢି ଦର ପିଢି ଏହି ପ୍ରକୃତି ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେ ପୂର୍ବ ଧନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିଥାଏ, ଲୋକମାନେକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ। ‘ମକର’ ନାମକ ଧନ ତମସିକ ଗୁଣରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ। ଏହାର ଅଧିକାରୀ ମଣିଷ ଭଲ ଚରିତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଧିକାଂଶ ଅନ୍ଧକାରରେ ଡୁବିଯାଏ; ସେ ତୀର, ତଳୱାର, ଧନୁଷ, ଚର୍ମ ଆଦି ଅର୍ଜନ କରେ। ଏହି ଧନ ଧାରୀ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବସାୟ କରେ, ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା ଗଢ଼େ, ଶୂରବୀରମାନେକୁ ଦାନ କରେ। ସେ ଅସ୍ତ୍ର ବିକ୍ରୟ-କ୍ରୟରେ ମାତ୍ର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ; ଏହି ଧନ ଏକ ମଣିଷ ପାଖରେ ରହେ, ପୁଅ ପଉତିଙ୍କୁ ଯାଏ ନାହିଁ। ଧନର ଲୋଭରେ ସେ ଚୋର ବା ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିପାରେ। ‘କଚ୍ଛପ’ ନାମକ ଧନ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ମଣିଷ ପାଖରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହା ତମସିକ ଧନ, ତଥାପି ସେ ପୁଣ୍ୟରେ ସମସ୍ତ କାରୋବାର କରେ। କିନ୍ତୁ ସେ କେହିଁଠି ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରେ ନାହିଁ; କଚ୍ଛପ ଭଳି ନିଜ ମନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଆତ୍ମସାତ କରି ରହେ। ଭୟରେ ସେ ଦେବା ନାହିଁ, ଭୋଗ କରେ ନାହିଁ; ଧନ ଜମି ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚାଇ ରଖେ, ଏହି ଧନ ଏକ ମଣିଷ ପାଖରେ ରହେ। ‘ମୁକୁନ୍ଦ’ ନାମକ ଧନ ରାଜସିକ ଗୁଣରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ। ଏହି ଧନ ଯାହାକୁ ଦେଖେ, ସେ ବିଣା, ବାଂଶୀ, ମୃଦଙ୍ଗ ଭଳି ବାଦ୍ୟ-ଯନ୍ତ୍ର ଅର୍ଜନ କରେ। ସେ ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ଗାୟକ, ସାରଥି, ହାସ୍ୟକ, ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ ମାନେ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରେ। ସେ ଦିନ ରାତି ଭୋଗ ଦେଉଛି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ; ବେଶ୍ୟା ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ହୁଏ। ସେ ମେଳା ଯାଏ; ଯାହାକୁ ଏହି ଧନ ପସନ୍ଦ କରେ, ସେଠି ‘ନନ୍ଦ’ ନାମକ ଅନ୍ୟ ଏକ ଧନ ମଧ୍ୟ ଯାଏ, ଯାହା ରାଜସିକ ଓ ତମସିକ ଗୁଣର ମିଶ୍ରଣ। ଏହି ଧନ ଯାହାକୁ ଦେଖେ, ସେ ଅହଂକାରୀ ହୁଏ; ସମସ୍ତ ଧାତୁ, ମଣି, ଶୁଭ ଧାନ ଆଦି ଅର୍ଜନ କରେ। ସେ ବ୍ୟାପାର କରେ, ନିଜ ଲୋକ ଓ ଅତିଥିମାନେ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଉଛି। ଅପମାନ ସହିପାରେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶଂସାରେ ଅନେକ ସ୍ନେହ ଦେଉଛି। ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ତାହା ପାଉଛି; ଏହି ଧନ ଧାରୀଙ୍କ ଅନେକ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ସୁନ୍ଦର ଓ ସନ୍ତାନଶୀଳ। ଏହି ଧନ ସପ୍ତ ମଣିଷଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ; ଯେତେବେଳେ ଚାଲିଯାଏ, ମଣିଷ ଏହାର ଏକ ଅଠମାଂଶ ମାତ୍ର ରଖିପାରେ। ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଉଛି, ଆତ୍ମୀୟ ଓ ଅତିଥିମାନେ ପାଇଁ ଉପକାର କରେ। ଅନ୍ୟ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଏହି ଧନର ଉପକୃତ ହୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏହାକୁ ଗରିମା ଦେଉନାହାନ୍ତି; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ନେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ। ପୁରୁଣା ସ୍ନେହ ଭୁଲିଯାଏ, ନୂତନ ଲୋକଙ୍କୁ ସ୍ନେହ କରେ। ଏଭଳି ଏକ ଧନ ଅଛି, ଯାହା ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜସ ଗୁଣର ମିଶ୍ରଣ— ଏହା ‘ନୀଳ’ ନାମକ ଧନ। ଏହି ଧନ ଯାହାକୁ ଲାଗିଥାଏ, ସେ ତାଲ, କପାସ, ଧାନ, ଫଳ, ଫୁଲ ଆଦି ଅର୍ଜନ କରେ। ସେ ମୁକ୍ତା, ପ୍ରବାଳ, ଶଂଖ, ଶୁଙ୍ଖଳ, କାଠ ଓ ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଅର୍ଜନ କରେ। ସେ ଏହି ସବୁ ବ୍ୟାପାର କରେ, ଅନ୍ୟ କିଛିରେ ମନ ଲାଗେ ନାହିଁ; ପୋଖରୀ, ଜଳାଶୟ, ଉଦ୍ୟାନ ତିଆରି କରେ, ନଦୀ ପାଇଁ ବନ୍ଧ ଓ ଗଛ ଲଗାଏ। ଫୁଲ, ଚନ୍ଦନ ଭୋଗ କରି, ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଏଠାରେ ଏକ ‘ନୋଳ’ ନାମକ ଧନ ଅଛି, ଯାହା ତିନି ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥାଏ। ଏହିପରେ ରଜସ ଓ ତମସ ମିଶ୍ର ଅନ୍ୟ ଏକ ଧନ ‘ଶଂଖ’ ଅଛି। ଏହି ଧନ ଯାହାକୁ ଲାଗେ, ସେ ତାହାର ଗୁଣରେ ଅନ୍ୱିତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଧନ କେବଳ ଏକ ମଣିଷ ପାଖରେ ରହିଥାଏ, ଅନ୍ୟ ପାଖରେ ଯାଏ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ମଣିଷ ପାଖରେ ଶଂଖ ଧନ ଅଛି, ସେ କେବଳ ନିଜ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଜନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧେ। ତାଙ୍କ ସେବକମାନେ ମନ୍ଦ ଖାଦ୍ୟ ଖାଆନ୍ତି, ଭଲ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧନ୍ତି ନାହିଁ; ସେ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଭାଇ, ପୁଅ, ବୋଉ ଓ ଅନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ଦାନ କରେ ନାହିଁ। ଶଂଖ ଧନୀ ମଣିଷ ସଦା ନିଜ ପରିଚାଳନା ମାତ୍ର ଚିନ୍ତା କରେ। ଏହିପରି, ଏହି ଆଠ ଧନ ପୁରୁଷମାନେ ପାଇଁ ଧନଦାୟକ ଦେବତା ଭାବରେ ପରିଚିତ।