ଏହି କଥାର ଆରମ୍ଭ ଏପରି ହେଉଛି—ଏକ ବିଶାଳ ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯାହା ବେଦମୟ ଏବଂ କୃଷ୍ଣପୁତ୍ର ବ୍ୟାସଙ୍କ ସଂପତ୍ତି। ଏହାର ଜଳପାତ୍ର ତଳେ ମହାହଂସମାନ ସ୍ୱନି, ଗଳ୍ପର କମଳ ଏହାର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁ, ଏବଂ ଅନେକ ଗଳ୍ପ ରୂପେ ଏହାର ଜଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ। ଏହି ପବିତ୍ର ଭାରତ କଥା ଅତି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ; ତାହାର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଜାଣିବାକୁ ମୁଁ ଆସିଛି, ହେ ପୂଜ୍ୟପାଦ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ଆପଣଙ୍କଠାରେ ମିଳିବ ବୋଲି ଆଶା କରିଛି। ମୋର ମନର ଏହି ସଂଶୟ ଅଛି—ସମସ୍ତ ଗୁଣରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଥିବା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ ହେଉଥିବା ବାସୁଦେବ କିପରି ମନୁଷ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଲେ? ଏବଂ ଡ୍ରୁପଦନନ୍ଦିନୀ କୃଷ୍ଣା କିପରି ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ରାଣୀ ହେଲେ? ଏହି ଦୃଢ଼ ସଂଶୟ ଆମ ମନରେ ଅଛି। ବଳରାମ କିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧର ପାପ ପରିହାର ପାଇଁ ତାଙ୍କ ହଳ ନେଇ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ? ଡ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରମାନେ, ସେମାନେ ମହାବୀର, ତଥା ପାଣ୍ଡବମାନେ କିପରି ନିରାଶ୍ରୟ ମାନବର ଭଳି ନିଧନ ଲାଭିଲେ? ଏହି ସମସ୍ତ ଉତ୍ତର ମୋତେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଦିଅନ୍ତୁ, କାରଣ ଆପଣମାନେ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ମନମାନେକୁ ଜ୍ଞାନ ଦେବାରେ ସଦା ଦକ୍ଷ। ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ଯିଏ ଦଶ ଓ ଅଷ୍ଟ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ, କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ କହିଲେ—“ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କର୍ମ କରିବାର ସମୟ ଆସିଛି, ହେ ମହାମୁନି, ଏହି ଘଟିକା କଥା ଦେବା ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଏହି କଥା କହିପାରିବେ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଉଛି, ଏବଂ ସେଇ ପକ୍ଷୀମାନେ ତୁମ ସମସ୍ତ ସଂଶୟ ଦୂର କରିଦେବେ।” “ପିଙ୍ଗାକ୍ଷ, ବିବୋଧ, ସୁପୁତ୍ର ଓ ସୁମୁଖ—ଏହି ଚାରିଜଣ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପକ୍ଷୀ ରୂପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରମୁଖ, ସତ୍ୟଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରବିଚାରକ। ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ବୁଝିବାରେ ସେମାନଙ୍କ ମନ ଅବିରୋଧିତ; ସେମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟା ପର୍ବତର ଗୁହାରେ ବସିଥାନ୍ତି—ତୁମେ ତାଙ୍କଠାରେ ଯାଇ ପ୍ରଶ୍ନ କର।” ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସେଠାରେ ଥିବା ମହାମୁନି ଜୈମିନି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ବିସ୍ତାର କରି କହିଲେ—“ଏହା ବାସ୍ତବରେ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେ ପକ୍ଷୀମାନେ ମାନବ ଭାଷାରେ କଥା ହୁଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ସେମାନେ ପଶୁ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ କିପରି ଏପରି ଜ୍ଞାନ ଅର୍ଜନ କଲେ? ଏବଂ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ହୋଇ କିପରି ପକ୍ଷୀ ଭାବେ ପରିଚିତ?” “ଏହି ଡ୍ରୋଣ କିଏ, ଯାଙ୍କ ଚାରିପୁତ୍ର ଧର୍ମଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ?” ତାହାପରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—“ସାବଧାନ ହୋଇ ଶୁଣ, ଏହି ଘଟଣା କେବେ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ ଘଟିଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଦେବେଶ ଶକ୍ର ଓ ନାରଦଙ୍କ ମିଳନ ହୋଇଥିଲା। ତାଁଠି ନାରଦ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର କିଛି ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ବସି, ସେମାନଙ୍କ ମୁହଁପାଖରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇଛନ୍ତି। ମହାମୁନି ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି ବିଦ୍ୟାଧରୀ ଶାଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ର ଉଠି, ସମ୍ମାନ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଆସନ ଦେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସେଠାରେ ଥିବା ଦେବଙ୍କ ମହିଳାମାନେ ମୁନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ବିନୟରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ। ତାଙ୍କ ସମ୍ମାନ ପାଇ, ଶକ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଆସିନ ହୋଇ, ନାରଦ ଉଚିତ ଭାବେ ଅଭିବାଦନ କଲେ ଏବଂ ମନୋହର ସଂଭାଷଣ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ସଂଭାଷଣ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—“ଏଠାରେ ଯେଉଁ ନୃତ୍ୟଙ୍ଗନାକୁ ଆପଣ ଚାହାନ୍ତି, ଯେପରି ରମ୍ଭା, କର୍କଶା, ଉର୍ବଶୀ, ତିଲୋତ୍ତମା, ଘୃତାଚୀ, ମେନକା—ଯିଏ ଆପଣଙ୍କୁ ପସନ୍ଦ, ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।” ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ ଭାବି ଏଠାରେ ବସିଥିବା ଅପ୍ସରାମାନେ ଉପରେ କହିଲେ—“ତୁମମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ ନିଜକୁ ରୂପ, ଦାନ, ଗୁଣରେ ଅତ୍ୟୁତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବିଛି, ସେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତୁ। କାରଣ ଯିଏ ଗୁଣ ଓ ରୂପରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ନୃତ୍ୟରେ ସଫଳ ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ; ଯେପରି ନୃତ୍ୟରେ ମୂଳ ନଥିଲେ, ସେ ମାନେ ନକଲ ମାତ୍ର।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ—“ମୁଁ ଅଧିକ ଗୁଣବତୀ, ତୁମେ ନୁହଁ; ତୁମେ ନୁହଁ।” ଏମିତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କହିଲେ। ଏହି ବିରୋଧ ଦେଖି, ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—“ମୁନିଙ୍କୁ ପଚାର, ସେ କହିବେ କିଏ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।” ଏଭଳି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ନାରଦଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ତେଣୁ, ହେ ଜୈମିନି, ଏହି କଥା ଭଲଭାବେ ଶୁଣ। ନାରଦ କହିଲେ—“ତୁମମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ ବଡ଼ ତପସ୍ୱୀ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କୁ, ଯିଏ ପର୍ବତ ଶିଖରେ ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ, ତାଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବେ, ମୁଁ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବିବି।” ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି ସମସ୍ତଙ୍କ ଗଳା କମ୍ପିଗଲା—“ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଅସମ୍ଭବ,” ବୋଲି ସେମାନେ ଆପସରେ କହିଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ଅପ୍ସରା ବପୁ, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ, କହିଲେ—“ଆଜି ମୁଁ ସେଉଁଠି ଯିବି, ଯେଉଁଠି ସେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି। କାମଦେବଙ୍କ ସହାୟତାରେ, ଯାହାଙ୍କ ଶର ରତିର ସାର ଭରିଥାଏ, ମୁଁ ସେ ଦମିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଆଜି ଅବଶ୍ୟ ଅନୁଗତ କରିଦେବି। ବ୍ରହ୍ମା, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, କିମ୍ବା ନୀଳକଣ୍ଠ ମଧ୍ୟ ହେଉ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କାମବାଣ ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱସ୍ତ କରିପାରିବି।” ଏମିତି କହି, ବପୁ ହିମାଳୟ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ମହାମୁନି ବସିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଅପ୍ସରା ମଧୁର କୋଇଲ ଗାନର ଭଳି ଗୀତ ଗାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତାହା ଶୁଣି, ମୁନି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଚିତ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଶୁଭ ମୁଖବତୀ ବପୁଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଗଲେ। ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁନି ଜାଣିଲେ ଯେ ସେ ତାଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଆସିଛି, ତେଣୁ କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ତାପରେ, ମହାତପସ୍ୱୀ ମୁନି ବପୁଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ଆକାଶଚାରିଣୀ, ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ମୋର ତପସ୍ୟାକୁ ବିଘ୍ନ ଦେବାକୁ ଆସିଛ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଲୁ।