मार्कण्डेयपुराणम्

शुभाशुभञ्च शकुनिः कुमारोऽन्यो ब्रवीति वै । तत्रापि दुष्टे व्याक्षेपः प्रारम्भत्याग एव च॥५१.

शकुनी नावाचा दुसरा मुलगा देखील शुभ किंवा अशुभ शकुन सांगतो; त्यात काही अशुभ असेल तर सुरुवातीलाच तो उपक्रम सोडावा.

शुभे द्रुततरं कार्यमिति प्राह प्रजापतिः । गण्डान्तेषु स्थितश्चान्यो मुहूर्तार्धं द्विजोत्तम॥५१.

शुभ असेल तर प्रजापती म्हणतो की काम लवकर करावे. आणखी एक मुलगा गालाच्या कडेवर अर्धा मुहूर्त वास करतो, हे श्रेष्ठ द्विज.

सर्वारम्भान् कुमारोऽत्ति शस्ताताञ्चानसूयताम् । विप्रोक्त्या देवतास्तुत्या मूलोत्खातेन च द्विज॥५१.

हा मुलगा सर्व उपक्रम गिळतो आणि त्यांचा नाश करतो; ब्राह्मणाने पठण, देवतांची स्तुती किंवा मुळापासून उपटून टाकणे याने तो शांत होतो.

गोमूत्रसर्षपस्त्रानैस्तदृक्षग्रहपूजनैः । पुनश्च धर्मोपनिषत्करणैः शास्त्रदर्शनैः॥५१.

गायीचे मूत्र, मोहरीचे दाणे, कुशा, अशा ग्रहांची पूजा, आणि पुन्हा धर्मोपनिषदांचे विधी व शास्त्रपठण यांद्वारे हे केले जाते.

अनज्ञया जन्मनश्च प्रशमं याति गण्डवान् । गर्भे स्त्रीणां तथान्यस्तु फलनाशी सुदारुणः॥५१.

गंड नावाचा आजार जन्माची कारणे माहीत नसताना कमी होतो; तसेच स्त्रियांच्या गर्भात एक दुसरा प्रकार असतो, जो फळ नष्ट करणारा आणि फार भयंकर असतो.

तस्य रक्षा सदा कार्या नित्यं शौचनिषेवणात् । प्रसिद्धमन्त्रलिखनाच्छस्तमाल्यादिधारणात्॥५१.

त्याच्या रक्षणासाठी नेहमी शुचिर्भाव ठेवावा, प्रसिद्ध मंत्र लिहावेत आणि शुभ हार वगैरे घालावे.

विशुद्धगेहावसथादनायासाच्च वै द्विज । तथैव सस्यहा चान्यः सस्यर्धिमुपहन्ति यः॥५१.

शुद्ध घरात राहणे, श्रम टाळणे, हे द्विजा, आणि असेच, पिके नष्ट करणारा, पिकांची वाढ कमी करणारा एक दुसरा प्रकार असतो.

तस्यापि रक्षां कुर्वोत जीर्णोपानद्विधारणात् । तथापसव्यगमनाच्छाण्डालस्य प्रवेशनात्॥५१.

त्याच्याही रक्षणासाठी जुने चपला घालाव्यात, उलट दिशेने जावे, आणि शूद्राचा प्रवेश करावा.

बहिर्बलिप्रदानाच्च सोमाम्बुपरिकीर्तनात् । परदारपहद्रव्यहरणादिषु मानवान्॥५१.

घराबाहेर नैवेद्य द्यावा, सोम व पाण्याची नावे घ्यावीत, आणि परस्त्री किंवा दुसऱ्याचे धन घेणे अशा कृत्यांमध्ये पुरुष—

नियोजयति चैवान्यान् कन्या सा च नियोजिका । तस्याः पवित्रपठनात् क्रोधलोभादिवर्जनात्॥५१.

ती इतरांना नेमते, आणि तीच नेमणारी असते; तिच्यासाठी पवित्र पाठ वाचावेत आणि क्रोध, लोभ वगैरे टाळावेत.

नियोजयति मामिष्टविरोधाच्च विवर्जनम् । आक्रुष्टोऽन्येन मन्येत ताडितो वा नियोजिका॥५१.

ती मला नेमते, आणि हवे असलेल्या गोष्टींना विरोध टाळावा; दुसऱ्याने अपमान केला किंवा मारले, तरी नेमणारी—

नियोजयत्येनमिति न गच्छेत्तद्वशं बुधः । परदारादिसंसर्गे चित्तमात्मानमेव च॥५१.

ती त्याला नेमते—म्हणून ज्ञानी माणसाने तिच्या अधीन जाऊ नये; परस्त्रीसारख्या संगतीत, मन आणि आत्मा—

नियोजयत्यत्र सा मामिति प्राज्ञो विचिन्तयेत् । विरोधं कुरुते चान्या दम्पत्योः प्रीयमाणयोः॥५१.

या गोष्टीत ती मला नेमते—असे ज्ञानी व्यक्तीने विचार करावे; आणि दुसरी स्त्री प्रेमळ जोडप्यात भांडण लावते—

बन्धूनां सुहृदां पित्रोः पुत्रैः सावर्णिकैश्च या । विरोधिनी सा तद्रक्षां कुर्वोत बलिकर्मणा॥५१.

नातेवाईक, मित्र, आईवडील, मुले आणि जातभाई यांच्यात जी भांडण लावते—तिच्या रक्षणासाठी नैवेद्याचे कर्म करावे.

तथातिवादसहनाच्छास्त्राचारनिषेवणात् । धान्यं खलाद् गृहाद् गोभ्यः पयः सर्पिस्तथापरा॥५१.

तसेच कठोर बोलणे सहन करणे, शास्त्राचार पाळणे, खळ्यातील धान्य, घरातील धान्य, गायीचे दूध, तूप आणि इतर वस्तू—

समृद्धिमृद्धिमद्द्रव्यादपहिन्ति च कन्यका । सा स्वयंहारिकेत्युक्ता सदान्तर्धानतत्परा॥५१.

ती मुलगी संपन्न वस्तूंपासून समृद्धी काढून घेते; तिला 'स्वयंहारीका' असे म्हणतात, ती नेहमी लपविण्यात गुंतलेली असते.

महानसादर्धसिद्धमन्नागारस्थितं तथा । परिविश्यमाणञ्च सदा सार्धं भुङ्क्ते च भुञ्जता॥५१.

स्वयंपाकघरातील, अर्धवट शिजलेल्या अन्नातून, कोठारातील, आणि वाढताना असलेल्या अन्नातून, ती नेहमी जेवणाऱ्याबरोबर खात असते.

उच्छेषणं मनुष्याणां हरत्यन्नञ्च दुर्हरा । कर्मान्तागारशालाभ्यः सिद्धर्धि हरति द्विज॥५१.

ती लोकांचे उरलेले अन्न आणि मिळवायला कठीण असे अन्न घेते; कामाच्या जागेत आणि कोठारातली मिळालेली समृद्धीही ती घेते, हे द्विजा.

गोस्त्रीस्तनेभ्यश्च पयः क्षीरहारी सदैव सा । दध्नो घृतं तिलात्तैलं सुरागारात्तथा सुराम्॥५१.

गायीच्या आणि स्त्रियांच्या स्तनातील दूध ती नेहमी चोरते; दह्यातील तूप, तीळातील तेल, आणि मद्यगृहातील मद्य ती घेते.

रागं कुसुम्भकादीनां कार्पासात् सूत्रमेव च । सा स्वयंहारिका नाम हरत्यविरतं द्विज॥५१.

कुसुंभ वगैरे रंग, कापसातून दोरा, हे ती घेते; तिला 'स्वयंहारीका' असे म्हणतात, आणि ती अखंड चोरते, हे द्विजा.

कुर्याच्छिखण्डिनोर्द्वन्द्वं रक्षार्थं कुत्रिमां स्त्रियम् । रक्षाश्चैव गृहे लेख्या वर्ज्याचो च्छिष्टता तथा॥५१.

मोरासाठी जोडी म्हणून रक्षणासाठी कृत्रिम स्त्री बनवावी; घरात रक्षणाचे लेखन करावे, आणि उरलेले अन्न टाळावे.

होमाग्निदेवताधूपभस्मना च परिष्क्रिया । कार्या क्षीरादिभाण्डानामेवं तद्रक्षणं स्मृतम्॥५१.

दुध वगैरे पदार्थांच्या भांड्यांची राख, धूप आणि देवतेसाठीच्या हवनाच्या भस्माने शुद्धी करावी. अशा प्रकारे त्यांचे रक्षण होते असे सांगितले आहे.

उद्वेगं जनयत्यन्या एकस्थाननिवासिनः । पुरुषस्य तु या प्रोक्ता भ्रामणी सा तु कन्यका॥५१.

एक दुसरी जी त्या जागी राहते, ती तिथल्या माणसाला त्रास देते; आणि जी पुरुषाच्या मनाला भटकावते, तिला 'भ्रमणारी कन्या' असे म्हणतात.

तस्याथ रक्षां कुर्वोत विक्षिप्तैः सितसर्षपैः । आसने शयने चोर्व्यां यत्रास्ते स तु मानवः॥५१.

तिच्या रक्षणासाठी, ज्या जागी तो माणूस बसतो, झोपतो किंवा राहतो, तिथे पांढऱ्या मोहरीचे दाणे विखुरावेत.

चिन्तयेच्च नरः पापा मामेषा दुष्टचेतना । भ्रामयत्यसकृज्जप्यं भुवः सूक्तं समाधिना॥५१.

माणसाने असं विचारावं की, 'ही दुष्ट बुद्धीची मला त्रास देते,' आणि मग एकाग्रतेने 'भूः सूक्त' वारंवार म्हणावं.

स्त्रीणां पुष्पं हरत्यन्या प्रवृत्तं सा तु कन्यका । तथाप्रवृत्तं सा ज्ञेया दौः सहा ऋतहारिका॥५१.

एक दुसरी जी स्त्रियांचे पुष्प (मासिक पाळी) घेते, तिला 'ऋतूहरण करणारी कन्या' म्हणतात. ती मासिक पाळी थांबवते.

कुर्वोत तीर्थदेवौकश्चैत्यपर्वतसानुषु । नदीसङ्गमखातेषु स्त्रपनं तत्प्रशान्यते॥५१.

तीर्थ, देवांच्या निवासस्थानांमध्ये, चैत्य, पर्वतशिखर, नदी संगम आणि विहिरींमध्ये पाणी शिंपडावे; त्यामुळे तिचा प्रभाव शांत होतो.

मन्त्रवित् कृततत्त्वज्ञः पर्वसूषसि च द्विज । चिकित्साज्ञश्च वै वैद्यः संप्रयुक्तैर्वरौषधैः॥५१.

मंत्र जाणणारा, तत्त्व समजणारा, योग्य वेळी द्विज किंवा उपचारात निपुण वैद्य, हे सगळे उत्तम औषधांचा एकत्र वापर करावा.

स्मृतिञ्चापहरत्यन्या स्त्रीणां सा स्मृतिहारिका । विविक्तदेशसेवित्वात्तस्याश्चोपशमो भवेत्॥५१.

एक दुसरी जी स्त्रियांची स्मृती घेते, तिला 'स्मृतीहरण करणारी कन्या' म्हणतात. एकांत जागी राहिल्याने तिचा प्रभाव कमी होतो.