मार्कण्डेयपुराणम्

एतासां कर्म वक्ष्यामि दोषप्रशमनञ्च यत् । अष्टानाञ्च कुमाराणां श्रुयतां द्विजसत्तम॥५१.

या सर्वांच्या आणि त्या आठ मुलांच्या कृत्यांचे आणि त्यांच्या दोषांपासून मुक्त होण्याचे उपाय मी सांगतो, हे श्रेष्ठ द्विज, ऐका.

दन्ताकृष्टिः प्रसुप्तानां बालानां दशनस्थितः । करोति दन्तसंघर्षं चिकीर्षुर्दुः सहागमम्॥५१.

दंताकृष्टी हा झोपलेल्या मुलांच्या दातांत वास करतो आणि त्यांच्या दातांचा कडकडाट करून त्यांना असह्य वेदना देतो.

तस्योपशमनं कार्यं सुप्तस्य सितसर्षपैः । शयनस्योपरि क्षिप्तैर्मानुषैर्दशनोपरि॥५१.

त्याला शांत करण्यासाठी झोपलेल्या व्यक्तीच्या अंगावर आणि दातांवर पांढऱ्या मोहरीच्या बिया टाकाव्यात.

सुवार्च्चलौषधीस्नानात्तथा सच्छास्त्रकीर्तनात् । उष्ट्रकण्टकखड्गास्थि-क्षौमवस्त्रविधारणात्॥५१.

शुभ औषधींनी स्नान, पवित्र ग्रंथांचे पठण, आणि उंटाच्या काट्याचे, तलवारीचे किंवा खड्याचे हाड असलेले वस्त्र परिधान करणे हेही सांगितले आहे.

तिष्ठत्यन्यकुमारस्तु तथास्त्त्वित्यसकृद् ब्रुवन् । शुभाशुभे नृणां युङ्क्ते तथोक्तिस्तच्च नान्यथा॥५१.

उक्ती नावाचा दुसरा मुलगा वारंवार 'तसेच होवो' असे म्हणत राहतो आणि त्यानुसार लोकांना शुभ किंवा अशुभ घडवतो; म्हणून त्याचे नाव उक्ती आहे.

तस्माददुष्टं मङ्गल्यं वक्तव्यं पण्डितैः सदा । दुष्टे श्रुते तथैवोक्ते कीर्तनीयो जनार्दनः॥५१.

म्हणून विद्वानांनी नेहमी शुद्ध आणि मंगल बोलावे. काही अशुभ ऐकले किंवा बोलले गेले तर जनार्दनाचे कीर्तन करावे.

चराचरगुरुर्ब्रह्मा या यस्य कुलदेवता । अन्यगर्भे परान् गर्भान् सदैव परिवर्तयन्॥५१.

चराचरांचे गुरु ब्रह्मा, जो प्रत्येकाचा कुलदैवत आहे, तो नेहमी इतर गर्भ दुसऱ्या गर्भात टाकतो.

रतिमाप्नोति वाक्यञ्च विवक्षोरन्यदेव यत् । परिवर्तकसंज्ञोऽयं तस्यापि सितसर्षपैः॥५१.

तो वेगळा आनंद मिळवतो आणि इच्छेप्रमाणे नव्हे, वेगळी वचने बोलतो; त्याला परिवर्तक म्हणतात. त्याच्यासाठीही पांढऱ्या मोहरीच्या बिया वापराव्यात.

रक्षोघ्नमन्त्रजप्यैश्च रक्षां कुर्वोत तत्त्ववित् । अन्यश्चानिलवन्नृणामङ्गेषु स्फुरणोदितम्॥५१.

तत्त्वज्ञानी व्यक्तीने राक्षसांचा नाश करणाऱ्या मंत्रांचा जप करून रक्षण करावे. आणखी एक मुलगा वाऱ्यासारखा लोकांच्या अंगात कंप निर्माण करतो.

शुभाशुभं समाचष्टे कुशैस्तस्याङ्गताडनम् । काकादिपक्षिसंस्थोऽन्यः श्वादेरङ्गगतोऽपि वा॥५१.

तो शुभ किंवा अशुभ सांगतो; त्याच्या अंगावर कुशेने फटके द्यावेत. आणखी एक कावळ्यासारख्या पक्ष्यांमध्ये किंवा कुत्र्यांच्या शरीरात वास करतो.

शुभाशुभञ्च शकुनिः कुमारोऽन्यो ब्रवीति वै । तत्रापि दुष्टे व्याक्षेपः प्रारम्भत्याग एव च॥५१.

शकुनी नावाचा दुसरा मुलगा देखील शुभ किंवा अशुभ शकुन सांगतो; त्यात काही अशुभ असेल तर सुरुवातीलाच तो उपक्रम सोडावा.

शुभे द्रुततरं कार्यमिति प्राह प्रजापतिः । गण्डान्तेषु स्थितश्चान्यो मुहूर्तार्धं द्विजोत्तम॥५१.

शुभ असेल तर प्रजापती म्हणतो की काम लवकर करावे. आणखी एक मुलगा गालाच्या कडेवर अर्धा मुहूर्त वास करतो, हे श्रेष्ठ द्विज.

सर्वारम्भान् कुमारोऽत्ति शस्ताताञ्चानसूयताम् । विप्रोक्त्या देवतास्तुत्या मूलोत्खातेन च द्विज॥५१.

हा मुलगा सर्व उपक्रम गिळतो आणि त्यांचा नाश करतो; ब्राह्मणाने पठण, देवतांची स्तुती किंवा मुळापासून उपटून टाकणे याने तो शांत होतो.

गोमूत्रसर्षपस्त्रानैस्तदृक्षग्रहपूजनैः । पुनश्च धर्मोपनिषत्करणैः शास्त्रदर्शनैः॥५१.

गायीचे मूत्र, मोहरीचे दाणे, कुशा, अशा ग्रहांची पूजा, आणि पुन्हा धर्मोपनिषदांचे विधी व शास्त्रपठण यांद्वारे हे केले जाते.

अनज्ञया जन्मनश्च प्रशमं याति गण्डवान् । गर्भे स्त्रीणां तथान्यस्तु फलनाशी सुदारुणः॥५१.

गंड नावाचा आजार जन्माची कारणे माहीत नसताना कमी होतो; तसेच स्त्रियांच्या गर्भात एक दुसरा प्रकार असतो, जो फळ नष्ट करणारा आणि फार भयंकर असतो.

तस्य रक्षा सदा कार्या नित्यं शौचनिषेवणात् । प्रसिद्धमन्त्रलिखनाच्छस्तमाल्यादिधारणात्॥५१.

त्याच्या रक्षणासाठी नेहमी शुचिर्भाव ठेवावा, प्रसिद्ध मंत्र लिहावेत आणि शुभ हार वगैरे घालावे.

विशुद्धगेहावसथादनायासाच्च वै द्विज । तथैव सस्यहा चान्यः सस्यर्धिमुपहन्ति यः॥५१.

शुद्ध घरात राहणे, श्रम टाळणे, हे द्विजा, आणि असेच, पिके नष्ट करणारा, पिकांची वाढ कमी करणारा एक दुसरा प्रकार असतो.

तस्यापि रक्षां कुर्वोत जीर्णोपानद्विधारणात् । तथापसव्यगमनाच्छाण्डालस्य प्रवेशनात्॥५१.

त्याच्याही रक्षणासाठी जुने चपला घालाव्यात, उलट दिशेने जावे, आणि शूद्राचा प्रवेश करावा.

बहिर्बलिप्रदानाच्च सोमाम्बुपरिकीर्तनात् । परदारपहद्रव्यहरणादिषु मानवान्॥५१.

घराबाहेर नैवेद्य द्यावा, सोम व पाण्याची नावे घ्यावीत, आणि परस्त्री किंवा दुसऱ्याचे धन घेणे अशा कृत्यांमध्ये पुरुष—

नियोजयति चैवान्यान् कन्या सा च नियोजिका । तस्याः पवित्रपठनात् क्रोधलोभादिवर्जनात्॥५१.

ती इतरांना नेमते, आणि तीच नेमणारी असते; तिच्यासाठी पवित्र पाठ वाचावेत आणि क्रोध, लोभ वगैरे टाळावेत.

नियोजयति मामिष्टविरोधाच्च विवर्जनम् । आक्रुष्टोऽन्येन मन्येत ताडितो वा नियोजिका॥५१.

ती मला नेमते, आणि हवे असलेल्या गोष्टींना विरोध टाळावा; दुसऱ्याने अपमान केला किंवा मारले, तरी नेमणारी—

नियोजयत्येनमिति न गच्छेत्तद्वशं बुधः । परदारादिसंसर्गे चित्तमात्मानमेव च॥५१.

ती त्याला नेमते—म्हणून ज्ञानी माणसाने तिच्या अधीन जाऊ नये; परस्त्रीसारख्या संगतीत, मन आणि आत्मा—

नियोजयत्यत्र सा मामिति प्राज्ञो विचिन्तयेत् । विरोधं कुरुते चान्या दम्पत्योः प्रीयमाणयोः॥५१.

या गोष्टीत ती मला नेमते—असे ज्ञानी व्यक्तीने विचार करावे; आणि दुसरी स्त्री प्रेमळ जोडप्यात भांडण लावते—

बन्धूनां सुहृदां पित्रोः पुत्रैः सावर्णिकैश्च या । विरोधिनी सा तद्रक्षां कुर्वोत बलिकर्मणा॥५१.

नातेवाईक, मित्र, आईवडील, मुले आणि जातभाई यांच्यात जी भांडण लावते—तिच्या रक्षणासाठी नैवेद्याचे कर्म करावे.

तथातिवादसहनाच्छास्त्राचारनिषेवणात् । धान्यं खलाद् गृहाद् गोभ्यः पयः सर्पिस्तथापरा॥५१.

तसेच कठोर बोलणे सहन करणे, शास्त्राचार पाळणे, खळ्यातील धान्य, घरातील धान्य, गायीचे दूध, तूप आणि इतर वस्तू—

समृद्धिमृद्धिमद्द्रव्यादपहिन्ति च कन्यका । सा स्वयंहारिकेत्युक्ता सदान्तर्धानतत्परा॥५१.

ती मुलगी संपन्न वस्तूंपासून समृद्धी काढून घेते; तिला 'स्वयंहारीका' असे म्हणतात, ती नेहमी लपविण्यात गुंतलेली असते.

महानसादर्धसिद्धमन्नागारस्थितं तथा । परिविश्यमाणञ्च सदा सार्धं भुङ्क्ते च भुञ्जता॥५१.

स्वयंपाकघरातील, अर्धवट शिजलेल्या अन्नातून, कोठारातील, आणि वाढताना असलेल्या अन्नातून, ती नेहमी जेवणाऱ्याबरोबर खात असते.

उच्छेषणं मनुष्याणां हरत्यन्नञ्च दुर्हरा । कर्मान्तागारशालाभ्यः सिद्धर्धि हरति द्विज॥५१.

ती लोकांचे उरलेले अन्न आणि मिळवायला कठीण असे अन्न घेते; कामाच्या जागेत आणि कोठारातली मिळालेली समृद्धीही ती घेते, हे द्विजा.

गोस्त्रीस्तनेभ्यश्च पयः क्षीरहारी सदैव सा । दध्नो घृतं तिलात्तैलं सुरागारात्तथा सुराम्॥५१.

गायीच्या आणि स्त्रियांच्या स्तनातील दूध ती नेहमी चोरते; दह्यातील तूप, तीळातील तेल, आणि मद्यगृहातील मद्य ती घेते.