मार्कण्डेयपुराणम्

पौरजानपदैर्यत्र प्राक्प्रसिद्धमहोत्सवाः । क्रियन्ते पूर्ववद् गेहे न त्वं तत्र गृहे चर॥५०.

ज्या घरात गावातील आणि शेतातील लोकांमध्ये प्रसिद्ध असे मोठे सण पूर्वीप्रमाणे साजरे केले जातात, अशा घरात तू राहू नकोस.

शूर्पवातघटाम्भोभिः स्त्रानं वस्त्राम्बुविप्रुषैः । नखाग्रसलिलैश्चैव तान् याहि हतलक्षणान्॥५०.

जिथे बायका सुपातील, घागरीतील पाणी किंवा कपड्यावरील थेंब, किंवा नखांच्या टोकावरील पाण्याने स्नान करतात, अशा दुर्दैवी लोकांकडे जा.

देशाचारान् समयान् ज्ञातिधर्मं जपं होपं मङ्गलं देवतेष्टिम् । सम्यक्शौचं विधिवल्लोकवादान् पुंसस्त्वया कुर्वतो मास्तु सङ्गः॥५०.

जिथे लोक योग्य रीतीने देशाची चाल, करार, नातेसंबंध, जप, होम, मंगलकार्य, देवपूजा, नीट स्वच्छता, विधी आणि लोकमान्यता पाळतात, अशा पुरुषांशी तुझं नातं असू नये.

मार्कण्डेय उवाच इत्युक्त्वा दुः सहं ब्रह्मा तत्रैवान्तरधीयत । चकार शासनं सोऽपि तथा पङ्कजजन्मनः॥५०.

मार्कंडेय म्हणतो: असं सांगून ब्रह्मा तिथेच अदृश्य झाला, आणि त्या कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्म्याचं आदेश त्या यक्षाने तसंच पाळलं.

एकपञ्चाशोऽध्यायः- ५१ मार्कण्डेय उवाच दुः सहस्याभवद्भार्या निर्माष्टिर्नाम नामतः । जाता कलेस्तु भार्यायामृतौ चाण्डालदर्शनात्॥५१.

मार्कंडेय म्हणतो: दुःसहाची बायको 'निर्माष्टी' नावाची होती. ती कलियुगात त्याची बायको म्हणून जन्माला आली, मृत्यूसमयी तिला चांडाळ स्त्रीचं दर्शन झालं होतं.

तयोरपत्यान्यभवने जगद्व्यापीनि षोडश । अष्टौ कुमाराः कन्याश्च तथाष्टावतिभीषणाः॥५१.

त्या दोघांपासून सोळा संतती जन्माला आल्या, ज्या साऱ्या जगभर पसरल्या. त्यात आठ मुलगे आणि आठ मुली, आणि त्या सर्व फारच भयानक होत्या.

तन्ताकृष्टिस्तथोक्तिश्च परिवर्तस्तथापरः । अङ्गध्रुक् शकुनिश्चैव गण्डप्रान्तरतिस्तथा॥५१.

त्या मुलांची नावे अशी आहेत: दंताकृष्टी, उक्ती, परिवर्त, अंगधृक, शकुनी आणि गंडप्रांतरती.

गर्भहा सस्यहा चान्यः कुमारास्तनयास्तयोः । कन्याश्चान्यास्तथैवाष्टौ तासां नामानि मे शृणु॥५१.

त्यांच्या इतर दोन मुलांची नावे गर्भहा आणि सस्यहा अशी आहेत. तसेच आठ मुली आहेत, त्यांची नावे मी सांगतो, ऐका.

नियोजिका वै प्रथमा तथैवान्या विरोधिनी । स्वयंहारकरी चैव भ्रामणी ऋतुहारिका॥५१.

पहिली मुलगी नियोजिका, दुसरी विरोधिनी, तिसरी स्वयंहारकरी, चौथी भ्रमणी आणि पाचवी ऋतूहारीका.

स्मृतिबीजहरे चान्ये तयोः कन्येऽतिदारुणे । विद्वेषण्यष्टमी नाम कन्या लोकभयावहा॥५१.

याशिवाय स्मृतिबीजहरा आणि आणखी एक अतिदारुण अशी विद्वेषणी नावाची आठवी मुलगी आहे, जी लोकांना भीती देते.

एतासां कर्म वक्ष्यामि दोषप्रशमनञ्च यत् । अष्टानाञ्च कुमाराणां श्रुयतां द्विजसत्तम॥५१.

या सर्वांच्या आणि त्या आठ मुलांच्या कृत्यांचे आणि त्यांच्या दोषांपासून मुक्त होण्याचे उपाय मी सांगतो, हे श्रेष्ठ द्विज, ऐका.

दन्ताकृष्टिः प्रसुप्तानां बालानां दशनस्थितः । करोति दन्तसंघर्षं चिकीर्षुर्दुः सहागमम्॥५१.

दंताकृष्टी हा झोपलेल्या मुलांच्या दातांत वास करतो आणि त्यांच्या दातांचा कडकडाट करून त्यांना असह्य वेदना देतो.

तस्योपशमनं कार्यं सुप्तस्य सितसर्षपैः । शयनस्योपरि क्षिप्तैर्मानुषैर्दशनोपरि॥५१.

त्याला शांत करण्यासाठी झोपलेल्या व्यक्तीच्या अंगावर आणि दातांवर पांढऱ्या मोहरीच्या बिया टाकाव्यात.

सुवार्च्चलौषधीस्नानात्तथा सच्छास्त्रकीर्तनात् । उष्ट्रकण्टकखड्गास्थि-क्षौमवस्त्रविधारणात्॥५१.

शुभ औषधींनी स्नान, पवित्र ग्रंथांचे पठण, आणि उंटाच्या काट्याचे, तलवारीचे किंवा खड्याचे हाड असलेले वस्त्र परिधान करणे हेही सांगितले आहे.

तिष्ठत्यन्यकुमारस्तु तथास्त्त्वित्यसकृद् ब्रुवन् । शुभाशुभे नृणां युङ्क्ते तथोक्तिस्तच्च नान्यथा॥५१.

उक्ती नावाचा दुसरा मुलगा वारंवार 'तसेच होवो' असे म्हणत राहतो आणि त्यानुसार लोकांना शुभ किंवा अशुभ घडवतो; म्हणून त्याचे नाव उक्ती आहे.

तस्माददुष्टं मङ्गल्यं वक्तव्यं पण्डितैः सदा । दुष्टे श्रुते तथैवोक्ते कीर्तनीयो जनार्दनः॥५१.

म्हणून विद्वानांनी नेहमी शुद्ध आणि मंगल बोलावे. काही अशुभ ऐकले किंवा बोलले गेले तर जनार्दनाचे कीर्तन करावे.

चराचरगुरुर्ब्रह्मा या यस्य कुलदेवता । अन्यगर्भे परान् गर्भान् सदैव परिवर्तयन्॥५१.

चराचरांचे गुरु ब्रह्मा, जो प्रत्येकाचा कुलदैवत आहे, तो नेहमी इतर गर्भ दुसऱ्या गर्भात टाकतो.

रतिमाप्नोति वाक्यञ्च विवक्षोरन्यदेव यत् । परिवर्तकसंज्ञोऽयं तस्यापि सितसर्षपैः॥५१.

तो वेगळा आनंद मिळवतो आणि इच्छेप्रमाणे नव्हे, वेगळी वचने बोलतो; त्याला परिवर्तक म्हणतात. त्याच्यासाठीही पांढऱ्या मोहरीच्या बिया वापराव्यात.

रक्षोघ्नमन्त्रजप्यैश्च रक्षां कुर्वोत तत्त्ववित् । अन्यश्चानिलवन्नृणामङ्गेषु स्फुरणोदितम्॥५१.

तत्त्वज्ञानी व्यक्तीने राक्षसांचा नाश करणाऱ्या मंत्रांचा जप करून रक्षण करावे. आणखी एक मुलगा वाऱ्यासारखा लोकांच्या अंगात कंप निर्माण करतो.

शुभाशुभं समाचष्टे कुशैस्तस्याङ्गताडनम् । काकादिपक्षिसंस्थोऽन्यः श्वादेरङ्गगतोऽपि वा॥५१.

तो शुभ किंवा अशुभ सांगतो; त्याच्या अंगावर कुशेने फटके द्यावेत. आणखी एक कावळ्यासारख्या पक्ष्यांमध्ये किंवा कुत्र्यांच्या शरीरात वास करतो.

शुभाशुभञ्च शकुनिः कुमारोऽन्यो ब्रवीति वै । तत्रापि दुष्टे व्याक्षेपः प्रारम्भत्याग एव च॥५१.

शकुनी नावाचा दुसरा मुलगा देखील शुभ किंवा अशुभ शकुन सांगतो; त्यात काही अशुभ असेल तर सुरुवातीलाच तो उपक्रम सोडावा.

शुभे द्रुततरं कार्यमिति प्राह प्रजापतिः । गण्डान्तेषु स्थितश्चान्यो मुहूर्तार्धं द्विजोत्तम॥५१.

शुभ असेल तर प्रजापती म्हणतो की काम लवकर करावे. आणखी एक मुलगा गालाच्या कडेवर अर्धा मुहूर्त वास करतो, हे श्रेष्ठ द्विज.

सर्वारम्भान् कुमारोऽत्ति शस्ताताञ्चानसूयताम् । विप्रोक्त्या देवतास्तुत्या मूलोत्खातेन च द्विज॥५१.

हा मुलगा सर्व उपक्रम गिळतो आणि त्यांचा नाश करतो; ब्राह्मणाने पठण, देवतांची स्तुती किंवा मुळापासून उपटून टाकणे याने तो शांत होतो.

गोमूत्रसर्षपस्त्रानैस्तदृक्षग्रहपूजनैः । पुनश्च धर्मोपनिषत्करणैः शास्त्रदर्शनैः॥५१.

गायीचे मूत्र, मोहरीचे दाणे, कुशा, अशा ग्रहांची पूजा, आणि पुन्हा धर्मोपनिषदांचे विधी व शास्त्रपठण यांद्वारे हे केले जाते.

अनज्ञया जन्मनश्च प्रशमं याति गण्डवान् । गर्भे स्त्रीणां तथान्यस्तु फलनाशी सुदारुणः॥५१.

गंड नावाचा आजार जन्माची कारणे माहीत नसताना कमी होतो; तसेच स्त्रियांच्या गर्भात एक दुसरा प्रकार असतो, जो फळ नष्ट करणारा आणि फार भयंकर असतो.

तस्य रक्षा सदा कार्या नित्यं शौचनिषेवणात् । प्रसिद्धमन्त्रलिखनाच्छस्तमाल्यादिधारणात्॥५१.

त्याच्या रक्षणासाठी नेहमी शुचिर्भाव ठेवावा, प्रसिद्ध मंत्र लिहावेत आणि शुभ हार वगैरे घालावे.

विशुद्धगेहावसथादनायासाच्च वै द्विज । तथैव सस्यहा चान्यः सस्यर्धिमुपहन्ति यः॥५१.

शुद्ध घरात राहणे, श्रम टाळणे, हे द्विजा, आणि असेच, पिके नष्ट करणारा, पिकांची वाढ कमी करणारा एक दुसरा प्रकार असतो.

तस्यापि रक्षां कुर्वोत जीर्णोपानद्विधारणात् । तथापसव्यगमनाच्छाण्डालस्य प्रवेशनात्॥५१.

त्याच्याही रक्षणासाठी जुने चपला घालाव्यात, उलट दिशेने जावे, आणि शूद्राचा प्रवेश करावा.

बहिर्बलिप्रदानाच्च सोमाम्बुपरिकीर्तनात् । परदारपहद्रव्यहरणादिषु मानवान्॥५१.

घराबाहेर नैवेद्य द्यावा, सोम व पाण्याची नावे घ्यावीत, आणि परस्त्री किंवा दुसऱ्याचे धन घेणे अशा कृत्यांमध्ये पुरुष—