मार्कण्डेयपुराणम्

यस्मिन् गृहे नराः पञ्च स्त्रीत्रयं तावतीश्च गाः । अन्धकारेन्धनाग्निश्च तद्गृहं वसतिस्तव॥५०.

ज्या घरात पाच पुरुष, तीन स्त्रिया आणि तितक्याच गायी आहेत, जिथे अंधार आणि इंधन आहे, असं घर तुझं निवासस्थान आहे.

एकच्छागं द्विवालेयं त्रिगवं पञ्चमाहिषम् । षडश्वं सप्तमातङ्गं गृहं यक्षाशु शोषय॥५०.

ज्या घरात एक बोकड, दोन मेंढ्या, तीन गायी, पाच म्हशी, सहा घोडे आणि सात हत्ती आहेत, हे यक्ष, असं घर लवकरच रिकामं कर.

कुद्दालदात्रपिटकं तद्वत् स्थाल्यादिभाजनम् । यत्र तत्रैव क्षिप्तानि तव दद्युः प्रतिश्रयम्॥५०.

जिथे कुदळ, दातरी, टोपल्या आणि तसंच पातेली वगैरे भांडी इकडेतिकडे फेकलेली असतात, तिथेच तुझं आश्रय असो.

मुसलोलूखले स्त्रीणामास्या तद्वदुदुम्बरे । अवस्करे मन्त्रणञ्च यक्षैतदुपकृत् तव॥५०.

जिथे बायका मुसळ आणि ओखळीवर तोंड ठेवतात, जिथे उंबराचं झाड आहे, जिथे कचऱ्याचा ढीग आहे आणि जिथे सतत गप्पा-गोष्टी चालतात, हे यक्ष, ते तुझ्या फायद्याचं आहे.

लङ्घ्यन्ते यत्र धान्यानि पक्वापक्वानि वेश्मनि । तद्वच्छास्त्राणि तत्र त्वं यथेष्टं चर दुः सह॥५०.

ज्या घरात धान्य शिजवलेलं किंवा न शिजवलेलं असो, त्यावर लोक पाय ठेवतात, आणि जिथे शास्त्रांचाही तसाच अपमान होतो, तिथे तू मनसोक्त फिर.

स्थालीपिधाने यत्राग्निर्दत्तो दर्वोफलेन वा । गृहे तत्र दुरिष्टानामशेषाणां समाश्रयः॥५०.

ज्या घरात पातेल्यात किंवा चमच्याच्या टोकाने अग्नी ठेवला जातो, अशा अशुभ घरात तू पूर्णपणे राहा.

मानुषास्थि गृहे यत्र दिवारात्रं मृतस्थितिः । तत्र यक्ष ! तवावासस्तथान्येषाञ्च रक्षसाम्॥५०.

ज्या घरात मानवी हाडं असतात, जिथे मृत व्यक्ती दिवसभर-रात्र तशीच ठेवली जाते, तिथे, हे यक्ष, तुझं आणि इतर राक्षसांचंही वास्तव्य असतं.

अदत्त्वा भुञ्जते ये वै बन्धोः पिण्डं तथोदकम् । सपिण्डान् सोदकांश्चैव तत्काले तान् नरान् भज॥५०.

जे लोक आपल्या नातेवाईकांना, एकाच कुळातल्या लोकांना अन्न-पाणी न देता स्वतः खातात, त्या वेळी तू अशा लोकांत राहा.

यत्र पद्मपहापद्मौ सुरभिर्मोकाशिनी । वृषभैरावतौ यत्र कल्प्यन्ते तद्गृहं त्यज॥५०.

जिथे कमळ किंवा कमळाचं देठ नाही, जिथे सुगंधी गाय किंवा फक्त गवत खाणारी गाय नाही, आणि जिथे भैरव आणि वृषभ हे बैल ठेवले जातात, असं घर सोडून दे.

अशस्त्रा देवता यत्र सशस्त्राश्चाहवं विना । कल्प्यन्ते मनुजैरर्च्यास्तत् परित्यज मन्दिरम्॥५०.

जिथे देवतांची पूजा शस्त्रांशिवाय किंवा शस्त्रांसह केली जाते, पण योग्य यज्ञाशिवाय, आणि जिथे माणसं त्यांना केवळ पूजेसाठी ठेवतात, असं घर सोडून दे.

पौरजानपदैर्यत्र प्राक्प्रसिद्धमहोत्सवाः । क्रियन्ते पूर्ववद् गेहे न त्वं तत्र गृहे चर॥५०.

ज्या घरात गावातील आणि शेतातील लोकांमध्ये प्रसिद्ध असे मोठे सण पूर्वीप्रमाणे साजरे केले जातात, अशा घरात तू राहू नकोस.

शूर्पवातघटाम्भोभिः स्त्रानं वस्त्राम्बुविप्रुषैः । नखाग्रसलिलैश्चैव तान् याहि हतलक्षणान्॥५०.

जिथे बायका सुपातील, घागरीतील पाणी किंवा कपड्यावरील थेंब, किंवा नखांच्या टोकावरील पाण्याने स्नान करतात, अशा दुर्दैवी लोकांकडे जा.

देशाचारान् समयान् ज्ञातिधर्मं जपं होपं मङ्गलं देवतेष्टिम् । सम्यक्शौचं विधिवल्लोकवादान् पुंसस्त्वया कुर्वतो मास्तु सङ्गः॥५०.

जिथे लोक योग्य रीतीने देशाची चाल, करार, नातेसंबंध, जप, होम, मंगलकार्य, देवपूजा, नीट स्वच्छता, विधी आणि लोकमान्यता पाळतात, अशा पुरुषांशी तुझं नातं असू नये.

मार्कण्डेय उवाच इत्युक्त्वा दुः सहं ब्रह्मा तत्रैवान्तरधीयत । चकार शासनं सोऽपि तथा पङ्कजजन्मनः॥५०.

मार्कंडेय म्हणतो: असं सांगून ब्रह्मा तिथेच अदृश्य झाला, आणि त्या कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्म्याचं आदेश त्या यक्षाने तसंच पाळलं.

एकपञ्चाशोऽध्यायः- ५१ मार्कण्डेय उवाच दुः सहस्याभवद्भार्या निर्माष्टिर्नाम नामतः । जाता कलेस्तु भार्यायामृतौ चाण्डालदर्शनात्॥५१.

मार्कंडेय म्हणतो: दुःसहाची बायको 'निर्माष्टी' नावाची होती. ती कलियुगात त्याची बायको म्हणून जन्माला आली, मृत्यूसमयी तिला चांडाळ स्त्रीचं दर्शन झालं होतं.

तयोरपत्यान्यभवने जगद्व्यापीनि षोडश । अष्टौ कुमाराः कन्याश्च तथाष्टावतिभीषणाः॥५१.

त्या दोघांपासून सोळा संतती जन्माला आल्या, ज्या साऱ्या जगभर पसरल्या. त्यात आठ मुलगे आणि आठ मुली, आणि त्या सर्व फारच भयानक होत्या.

तन्ताकृष्टिस्तथोक्तिश्च परिवर्तस्तथापरः । अङ्गध्रुक् शकुनिश्चैव गण्डप्रान्तरतिस्तथा॥५१.

त्या मुलांची नावे अशी आहेत: दंताकृष्टी, उक्ती, परिवर्त, अंगधृक, शकुनी आणि गंडप्रांतरती.

गर्भहा सस्यहा चान्यः कुमारास्तनयास्तयोः । कन्याश्चान्यास्तथैवाष्टौ तासां नामानि मे शृणु॥५१.

त्यांच्या इतर दोन मुलांची नावे गर्भहा आणि सस्यहा अशी आहेत. तसेच आठ मुली आहेत, त्यांची नावे मी सांगतो, ऐका.

नियोजिका वै प्रथमा तथैवान्या विरोधिनी । स्वयंहारकरी चैव भ्रामणी ऋतुहारिका॥५१.

पहिली मुलगी नियोजिका, दुसरी विरोधिनी, तिसरी स्वयंहारकरी, चौथी भ्रमणी आणि पाचवी ऋतूहारीका.

स्मृतिबीजहरे चान्ये तयोः कन्येऽतिदारुणे । विद्वेषण्यष्टमी नाम कन्या लोकभयावहा॥५१.

याशिवाय स्मृतिबीजहरा आणि आणखी एक अतिदारुण अशी विद्वेषणी नावाची आठवी मुलगी आहे, जी लोकांना भीती देते.

एतासां कर्म वक्ष्यामि दोषप्रशमनञ्च यत् । अष्टानाञ्च कुमाराणां श्रुयतां द्विजसत्तम॥५१.

या सर्वांच्या आणि त्या आठ मुलांच्या कृत्यांचे आणि त्यांच्या दोषांपासून मुक्त होण्याचे उपाय मी सांगतो, हे श्रेष्ठ द्विज, ऐका.

दन्ताकृष्टिः प्रसुप्तानां बालानां दशनस्थितः । करोति दन्तसंघर्षं चिकीर्षुर्दुः सहागमम्॥५१.

दंताकृष्टी हा झोपलेल्या मुलांच्या दातांत वास करतो आणि त्यांच्या दातांचा कडकडाट करून त्यांना असह्य वेदना देतो.

तस्योपशमनं कार्यं सुप्तस्य सितसर्षपैः । शयनस्योपरि क्षिप्तैर्मानुषैर्दशनोपरि॥५१.

त्याला शांत करण्यासाठी झोपलेल्या व्यक्तीच्या अंगावर आणि दातांवर पांढऱ्या मोहरीच्या बिया टाकाव्यात.

सुवार्च्चलौषधीस्नानात्तथा सच्छास्त्रकीर्तनात् । उष्ट्रकण्टकखड्गास्थि-क्षौमवस्त्रविधारणात्॥५१.

शुभ औषधींनी स्नान, पवित्र ग्रंथांचे पठण, आणि उंटाच्या काट्याचे, तलवारीचे किंवा खड्याचे हाड असलेले वस्त्र परिधान करणे हेही सांगितले आहे.

तिष्ठत्यन्यकुमारस्तु तथास्त्त्वित्यसकृद् ब्रुवन् । शुभाशुभे नृणां युङ्क्ते तथोक्तिस्तच्च नान्यथा॥५१.

उक्ती नावाचा दुसरा मुलगा वारंवार 'तसेच होवो' असे म्हणत राहतो आणि त्यानुसार लोकांना शुभ किंवा अशुभ घडवतो; म्हणून त्याचे नाव उक्ती आहे.

तस्माददुष्टं मङ्गल्यं वक्तव्यं पण्डितैः सदा । दुष्टे श्रुते तथैवोक्ते कीर्तनीयो जनार्दनः॥५१.

म्हणून विद्वानांनी नेहमी शुद्ध आणि मंगल बोलावे. काही अशुभ ऐकले किंवा बोलले गेले तर जनार्दनाचे कीर्तन करावे.

चराचरगुरुर्ब्रह्मा या यस्य कुलदेवता । अन्यगर्भे परान् गर्भान् सदैव परिवर्तयन्॥५१.

चराचरांचे गुरु ब्रह्मा, जो प्रत्येकाचा कुलदैवत आहे, तो नेहमी इतर गर्भ दुसऱ्या गर्भात टाकतो.

रतिमाप्नोति वाक्यञ्च विवक्षोरन्यदेव यत् । परिवर्तकसंज्ञोऽयं तस्यापि सितसर्षपैः॥५१.

तो वेगळा आनंद मिळवतो आणि इच्छेप्रमाणे नव्हे, वेगळी वचने बोलतो; त्याला परिवर्तक म्हणतात. त्याच्यासाठीही पांढऱ्या मोहरीच्या बिया वापराव्यात.

रक्षोघ्नमन्त्रजप्यैश्च रक्षां कुर्वोत तत्त्ववित् । अन्यश्चानिलवन्नृणामङ्गेषु स्फुरणोदितम्॥५१.

तत्त्वज्ञानी व्यक्तीने राक्षसांचा नाश करणाऱ्या मंत्रांचा जप करून रक्षण करावे. आणखी एक मुलगा वाऱ्यासारखा लोकांच्या अंगात कंप निर्माण करतो.