मार्कण्डेयपुराणम्

अनसूयोवाच यदि वा रोचते भद्रे ! ततस्त्वद्वचनादहम् । करोमि पूर्ववद्देहं भर्तारञ्च नवं तव॥१६.

अनसूया म्हणाली: जर तुला हे आवडत असेल, सुभगे, तर तुझ्या म्हणण्यावरून मी सगळं पूर्वीसारखं करीन आणि तुला नवा पतीही देईन.

मया हि सर्वथा स्त्रीणां माहात्म्यं वरवर्णिनि । पतिव्रतानामाराध्यमिति संमानयामि ते॥१६.

कारण, सुंदर स्त्री, मी नेहमीच स्त्रियांचं, विशेषतः पतीव्रतांचं मोठेपण मानते.

पुत्र उवाच तथेत्युक्ते तया सूर्यमाजुहाव तपस्विनी । अनसूयार्घ्यमुद्यम्य दशरात्रे तदा निशि॥१६.

पुत्र म्हणाला: तिने 'ठीक आहे' म्हटल्यावर, तपस्विनी अनसूयाने दहाव्या रात्री सूर्याला आह्वान करून अर्घ्य अर्पण केले.

ततो विवस्वान् भगवान् फुल्लपद्मारुणाकृतिः । शैलराजानमुदयमारुरोहोरुमण्डलः॥१६.

मग भगवंत विवस्वान, फुललेल्या कमळासारखा लाल तेजस्वी, मोठ्या मंडळासह पर्वतराजावर उगवला.

समनन्तरमेवास्या भर्ता प्राणैर्व्ययुज्यत । पपात च महीपृष्ठे पतन्तं जगृहे च सा॥१६.

त्याच वेळी तिच्या पतीचा प्राण निघून गेला; तो जमिनीवर पडला, आणि ती त्याला पडताना धरते.

अनसूयोवाच न विषादस्त्वया भद्रे ! कर्तव्यः पश्य मे बलम् । पतिशुश्रूषयावाप्तं तपसः किं चिरेण ते॥१६.

अनसूया म्हणाली: सुभगे, तू दुःखी होऊ नकोस! माझं सामर्थ्य पाहा—पतीची सेवा करून, तुझ्या तपश्चर्येचं फळ तुला काय मिळालं नाही?

यथा भर्तृसमं नान्यमपश्यं पुरुषं क्वचित् । रूपतः शीलतो बुद्ध्या वाङ्माधुर्ंय्यादिभूषणैः॥१६.

माझ्या पतीसारखा दुसरा पुरुष मी कधीच पाहिला नाही—रूप, स्वभाव, बुध्दी किंवा बोलण्यातील गोडवा यांमध्ये.

तेन सत्येन विप्रोऽयं व्याधिमुक्तः पुनर्युवा । प्राप्नोतु जीवितं भार्यासहायः शरदां शतम्॥१६.

त्या सत्याच्या जोरावर, हा ब्राह्मण रोगमुक्त होवो, पुन्हा तरुण होवो, आणि पत्नीसमवेत शंभर वर्षे जगो.

यथा भर्तृसमं नान्यमहं पश्यामि दैवतम् । तेन सत्येन विप्रोऽयं पुनर्जोवत्वनामयः॥१६.

माझ्या पतीसारखं दुसरं दैवत मला दिसत नाही, या सत्यावर हा ब्राह्मण पुन्हा तरुण आणि निरोगी होवो.

कर्मणा मनसा वाचा भर्तुराराधनं प्रति । यथा ममोद्यमो नित्यं तथायं जीवतां द्विजः॥१६.

कर्म, मन आणि वाणी यांनी मी नेहमीच पतीची सेवा केली, त्याचप्रमाणे हा ब्राह्मणही जिवंत राहो.

पुत्र उवाच ततो विप्रः समुत्तस्थौ व्याधिमुक्तः पुनर्युवा । स्वभाभिर्भासयन् वेश्म वृन्दारक इवाजरः॥१६.

पुत्र म्हणाला: मग तो ब्राह्मण उठला, रोगमुक्त झाला, पुन्हा तरुण झाला, आणि आपल्या तेजाने घर उजळून टाकलं, जणू देवांमध्ये अमर बालकच.

ततोऽपतत् पुष्पवृष्टिर्देववाद्यादिनिस्वनः । लेभिरे च मुदं देवा अनसूयामथाब्रुवन्॥१६.

मग फुलांचा वर्षाव झाला, देवांची वाद्ये वाजू लागली, देवांना आनंद झाला आणि त्यांनी अनसूयेला म्हटलं.

देवा ऊचुः वरं वृणीष्व कल्याणि देवकार्यं महत् कृतम् । त्वया यस्मात् ततो देवा वरदास्ते तपस्विनि॥१६.

देव म्हणाले: कल्याणी, वर माग! तू देवांचं मोठं कार्य केलं आहेस, म्हणून तपस्विनी, देव तुला वर देतात.

अनसूयोवाच यदि देवाः प्रसन्ना मे पितामहपुरोगमाः । वरदा वरयोग्या च यद्यहं भवतां मता॥१६.

अनसूया म्हणाली – जर माझ्यावर ब्रह्मदेव, विष्णू, महेश आणि इतर देवता प्रसन्न असतील, आणि जर मी वर मागण्यास योग्य असेन, तसेच तुम्हा सर्वांना मी आवडत असेन—

तद्यान्तु मम पुत्रत्वं ब्रह्म-विष्णु-महेश्वराः । योगञ्च प्राप्नुयां भर्तृसहिता क्लेशमुक्तये॥१६.

तर ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश्वर माझे पुत्र व्हावेत, आणि माझ्या पतीसह मला योग मिळावा, जेणेकरून आम्हाला दुःखातून मुक्ती मिळो.

एवमस्त्विति तां देवा ब्रह्म-विष्णु-शिवादयः । प्रोक्त्वा जग्मुर्यथान्यायमनुमान्य तपस्विनीम्॥१६.

तेव्हा ब्रह्मा, विष्णू, शिव आणि इतर देवांनी 'तसेच होवो' असे सांगितले आणि त्या तपस्विनीचे मान ठेवून, योग्य रीतीने ते निघून गेले.

त्रयोविंशोऽध्यायः पुत्रावूचतुः स राजपुत्रः संप्राप्य वेगादात्मपुरं ततः । पित्रोर्ववन्दिषुः पादौ दिदृक्षुश्च मदालसाम् ॥ २३.

ते दोन पुत्र म्हणाले – तो राजपुत्र वेगाने आपल्या नगरात पोहोचला, आणि आई-वडिलांच्या पायांना वंदन करून मदालसेला पाहण्याची इच्छा धरली.

ददर्श जनमुद्विग्नमप्रहृष्टमुखं पुरः । पुनश्च विस्मिताकारं प्रहृष्टवदनं ततः ॥ २३.

त्याने पाहिले की लोक चिंतेत आहेत, त्यांच्या चेहऱ्यावर आनंद नाही; आणि पुन्हा काहींच्या चेहऱ्यावर आश्चर्याचे भाव होते, तर काहींच्या चेहऱ्यावर आनंद उमटला.

अन्यमुत्फुल्लनयनं दिष्ट्या दिष्ट्येतिवादिनम् । परिष्वजन्तमन्योन्यमतिकौतूहलान्वितम् ॥ २३.

काही जण मोठ्या आनंदाने डोळे उघडे करून 'भाग्याने! भाग्याने!' असे म्हणत होते, आणि एकमेकांना उत्कटतेने मिठी मारत होते.

चिरं जीवोरुकल्याण ! हतास्ते परिपन्थिनः । पित्रोः प्रह्लादय मनस्तथास्माकमकण्टकम् ॥ २३.

'दीर्घायुष्य लाभो, हे भाग्यशाली! तुझे शत्रू संपले. आई-वडिलांचे मन आनंदित कर आणि आमचेही दुःख दूर कर.'

पुत्रावूचतुः इत्येवं वादिभिः पौरैः पुरः पृष्ठे च संवृतः । तत्क्षणप्रभवानन्दः प्रविवेश पितुर्गृहम् ॥ २३.

अशा रीतीने पुढे-मागे बोलणाऱ्या नगरवासीयांनी वेढलेला तो राजपुत्र, त्या क्षणी निर्माण झालेल्या आनंदासह वडिलांच्या घरात गेला.

पिता च तं परिष्वज्य माता चान्ये च बान्धवाः । चिरं जीवेति कल्याणीर्ददुस्तस्मै तदाशिषः ॥ २३.

वडिलांनी त्याला मिठी मारली, आईने आणि इतर नातेवाईकांनीही त्याला आलिंगन दिले, आणि त्याला दीर्घायुष्याच्या शुभेच्छा दिल्या.

प्रणिपत्य ततः सोऽथ किमेतदिति विस्मितः । पप्रच्छ पितरं तात ! सोऽस्मै सम्यक्तदुक्तवान् ॥ २३.

मग त्याने वडिलांना वंदन करून, आश्चर्याने विचारले, 'हे काय घडले?' तेव्हा वडिलांनी त्याला सर्व काही नीट सांगितले.

स भार्यां तां मृतां श्रुत्वा हृदयेष्टां मदालसाम् । पितरौ च पुरो दृष्ट्वा लज्जाशोकाब्धिमध्यगः ॥ २३.

आपली प्रिय पत्नी मदालसा मरण पावली हे ऐकून, आणि समोर आई-वडिलांना पाहून, तो लाज आणि दुःखाच्या समुद्रात बुडाला.

चिन्तयामास सा बाला मां श्रुत्वा निधनं गतम् । तत्याज जीवितं साध्वी धिङ्मां निष्ठुरमानसम् ॥ २३.

तो मनात म्हणाला – 'ती तरुणी, माझ्या मृत्यूची बातमी ऐकून, त्या सतीने आपले प्राण सोडले. माझ्या कठोर मनाला धिक्कार असो.'

नृशंसोऽहमनार्योऽहं विना तां मृगलोचनाम् । मत्कृते निधनं प्राप्तां यज्जीवाम्यतिनिर्घृणः ॥ २३.

'मी निर्दयी आहे, मी नीच आहे, तिच्याशिवाय, त्या हरिणनयनीशिवाय जगतोय, जिला माझ्यामुळे मृत्यू आला – मी किती निष्ठूर आहे!'

पुनः स चिन्तयामास परिसंस्तभ्य मानसम् । मोहोद्गममपास्याशु निः श्वस्योच्छवस्य चातरः ॥ २३.

पुन्हा त्याने मन स्थिर करून विचार केला, मोह दूर सारला, आणि दुःखाने खोल श्वास घेत राहिला.

मृतेति सा मन्निमित्तं त्यजामि यदि जीवितम् । किं मयोपकृतं तस्याः श्लाघ्यमेतत्तु योषिताम् ॥ २३.

'माझ्यामुळे ती मरण पावली, तिने आपले प्राण सोडले, पण मी तिच्यासाठी काय केले? हेच स्त्रियांसाठी खरोखर गौरवास्पद आहे.'

यदि रोदिमि वा दीनो हा प्रियेति ! वदन्मुहुः । तथाप्यश्लाघ्यमेतन्नो वयं हि पुरुषाः किल ॥ २३.

'मी जर पुन्हा पुन्हा दुःखी होऊन, 'हाय माझी प्रिया!' असे रडत राहिलो, तरीही हे काही गौरवास्पद नाही, कारण आपण पुरुष आहोत.'