मार्कण्डेयपुराणम्

भर्तृशुश्रूषणादेव मया प्राप्तं महत् फलम् । सर्वकामफलावाप्त्या प्रत्यूहाः परिवर्तिताः॥१६.

फक्त पतीची सेवा केल्यामुळे मला मोठं फळ मिळालं; सर्व इच्छा पूर्ण झाल्यामुळे सगळे अडथळे दूर झाले.

पञ्चर्णानि मनुष्येण साध्वि ! देयानि सर्वदा । तथात्मवर्णधर्मेण कर्तव्यो धनसंचयः॥१६.

सती! माणसाने नेहमी पाच प्रकारच्या दान द्यावीत आणि आपल्या जातीच्या धर्मानुसार धन साठवावं.

प्राप्तश्चार्थस्ततः पात्रे विनियोज्यो विधानतः । सत्यार्जव-तपो-दानैर्दयायुक्तो भवेत् सदा॥१६.

मिळालेलं धन योग्य पात्राला नीट वाटावं; नेहमी सत्य, प्रामाणिकपणा, तप, दान आणि दया अंगी बाळगावी.

क्रियाश्च शास्त्रनिर्दिष्टा रागद्वेषविवर्जिताः । कर्तव्या अन्वहं श्रद्धा-पुरस्कारेण शक्तितः॥१६.

शास्त्रात सांगितलेल्या कृती, ज्यात आसक्ती किंवा द्वेष नाही, त्या रोज श्रद्धेने आणि आपल्या शक्तीनुसार कराव्यात.

स्वजातिविहितानेव लोकानाप्नोति मानवः । क्लेशेन महता साध्वि ! प्राजापत्यादिकान् क्रमात्॥१६.

माणूस आपल्या जातीला योग्य अशा लोकांना मिळवतो, सती! आणि मोठ्या प्रयत्नाने प्रजापतीपासून सुरू होणारे लोकही क्रमाने मिळवतो.

स्त्रियस्त्वेवं समस्तस्य नरैर्दुः खार्जितस्य वै । पुण्यस्यार्धापहारिण्यः पतिशुश्रूषयैव हि॥१६.

पण स्त्रिया, पतीची सेवा करून, पुरुषांनी कष्टाने मिळवलेल्या पुण्याचं अर्धं भाग स्वतः घेऊन जातात.

नास्ति स्त्रीणां पृथग्यज्ञो न श्राद्धं नाप्युपोषितम् । भर्तृशुश्रूषयैवैतान् लोकानिष्टान् व्रजन्ति हि॥१६.

स्त्रियांसाठी वेगळा यज्ञ, श्राद्ध किंवा उपवास नाही; फक्त पतीची सेवा करून त्या इच्छित लोकांना पोहोचतात.

तस्मात् साध्वि ! महाभागे ! पतिशुश्रूषणं प्रति । त्वया मतिः सदा कार्या यतो भर्ता परा गतिः॥१६.

म्हणून, सती आणि भाग्यवती, तुला नेहमी पतीची सेवा करण्याचा विचार मनात ठेवावा, कारण पतीच सर्वोच्च ध्येय आहे.

यद्देवेभ्यो यच्च पित्रागतेभ्यः कुर्याद्भर्ताभ्यर्च्चनं सत्क्रियातः । तस्याप्यर्धं केवलानन्यचित्ता नारी भुङ्क्ते भर्तृशुश्रूषयैव॥१६.

पती देव किंवा पितरांसाठी जे पूजन किंवा सत्कार करतो, त्यात एकनिष्ठ मनाने राहणारी स्त्री फक्त पतीची सेवा करून त्याचं अर्धं फळ मिळवते.

पुत्र उवाच तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा प्रतिपूज्य तथादरात् । प्रत्युवाचात्रिपत्नीं तामनसूयामिदं वचः॥१६.

पुत्र म्हणाला: तिचं ते बोलणं ऐकून, तिला योग्य सन्मान देऊन, तिने अत्रींच्या पत्नी अनसूयेला हे शब्द सांगितले.

धन्यास्म्यनुगृहीतास्मि देवैश्चाप्यवलोकिता । यन्मे प्रकृतिकल्याणि ! श्रद्धां वर्धयसे पुनः॥१६.

मी धन्य आहे, कृपाप्राप्त आहे आणि देवांनीही माझ्याकडे पाहिलं, कारण तू, स्वभावतः शुभ असणारी, पुन्हा माझी श्रद्धा वाढवलीस.

जानाम्येतन्न नारीणां काचित् पतिसमा गतिः । तत्प्रीतिश्चोपकाराय इह लोके परत्र च॥१६.

मला हे माहीत आहे: स्त्रियांसाठी पतीसमान दुसरं काहीच नाही; त्याचं प्रेम या जगात आणि पुढच्या जन्मातही उपकारक ठरतं.

पतिप्रसादादिह च प्रेत्य चैव यशस्विनि । नारी सुखमवाप्नोति नार्या भर्ता हि देवता॥१६.

पतीच्या कृपेने स्त्रीला या जगात आणि मृत्यूनंतरही सुख मिळतं; कारण पतीच स्त्रीसाठी देवता आहे.

सा त्वं ब्रूहि महाभागे ! प्राप्ताया मम मन्दिरम् । आर्याया यन्मया कार्यं तथार्येणापि वा शुभे॥१६.

म्हणून, भाग्यवती, तू माझ्या घरी आली आहेस, आता सांग, आर्ये, मी तुझ्यासाठी किंवा तू सांगशील ते काय करावं?

अनसूयोवाच एते देवाः सहेन्द्रेण मामुपागम्य दुः खिताः । त्वद्वाख्यापास्तसत्कर्मदिननक्तनिरूपणाः॥१६.

अनसूया म्हणाली: हे सर्व देव आणि इंद्र माझ्याकडे आले, कारण तुझ्या बोलण्यामुळे त्यांची पुण्यकर्मे दिवस-रात्र कमी झाली.

याचन्तेऽहर्निशासंस्थां यथावदविखण्डिताम् । अहं तदर्थमायाता शृणु चैतद्वचो मम॥१६.

ते रात्रंदिवस अखंडपणे चालू राहावेत म्हणून नेहमीच विनवतात. मी ह्याच कारणासाठी आले आहे, आता माझं बोलणं ऐक.

दिनाभावात् समस्तानामभावो यागकर्मणाम् । तदभावात् सुराः पुष्टिं नोपयान्ति तपस्विनि॥१६.

दिवस नसल्यामुळे सगळ्या यज्ञकर्मांना थांबा लागला आहे. त्याशिवाय, हे तपस्विनी, देवांना पोषण मिळत नाही.

अह्नश्चैव समुच्छेदादुच्छेदः सर्वकर्मणाम् । तदुच्छेदादनावृष्ट्या जगदुच्छेदमेष्यति॥१६.

दिवस संपल्यावर सर्व कामे थांबतात. त्यातून पाऊस पडत नाही, आणि त्यामुळे जगाचा नाश होईल.

तत् त्वमिच्छसि चेदेतत् जगदुद्धर्तुमापदः । प्रसीद साध्वि ! लोकानां पूर्ववद्धर्ततां रविः॥१६.

म्हणून, जर तुला हे जग संकटातून वाचवायचं असेल, तर कृपा कर, सती! सूर्याने पुन्हा पूर्वीसारखं लोकांचं पालन करावं.

ब्राह्मण्युवाच माण्डव्येन महाभागे ! शप्तो भर्ता ममेश्वरः । सूर्योदये विनाशं त्वं प्राप्स्यसीत्यतिमन्युना॥१६.

ब्राह्मणी म्हणाली: मंदव्याच्या शापामुळे, हे महाभागे, माझ्या पतीला, प्रभूला, रागाने असं शाप मिळालं—'सूर्योदय न झाल्यास, तुझा नाश होईल.'

अनसूयोवाच यदि वा रोचते भद्रे ! ततस्त्वद्वचनादहम् । करोमि पूर्ववद्देहं भर्तारञ्च नवं तव॥१६.

अनसूया म्हणाली: जर तुला हे आवडत असेल, सुभगे, तर तुझ्या म्हणण्यावरून मी सगळं पूर्वीसारखं करीन आणि तुला नवा पतीही देईन.

मया हि सर्वथा स्त्रीणां माहात्म्यं वरवर्णिनि । पतिव्रतानामाराध्यमिति संमानयामि ते॥१६.

कारण, सुंदर स्त्री, मी नेहमीच स्त्रियांचं, विशेषतः पतीव्रतांचं मोठेपण मानते.

पुत्र उवाच तथेत्युक्ते तया सूर्यमाजुहाव तपस्विनी । अनसूयार्घ्यमुद्यम्य दशरात्रे तदा निशि॥१६.

पुत्र म्हणाला: तिने 'ठीक आहे' म्हटल्यावर, तपस्विनी अनसूयाने दहाव्या रात्री सूर्याला आह्वान करून अर्घ्य अर्पण केले.

ततो विवस्वान् भगवान् फुल्लपद्मारुणाकृतिः । शैलराजानमुदयमारुरोहोरुमण्डलः॥१६.

मग भगवंत विवस्वान, फुललेल्या कमळासारखा लाल तेजस्वी, मोठ्या मंडळासह पर्वतराजावर उगवला.

समनन्तरमेवास्या भर्ता प्राणैर्व्ययुज्यत । पपात च महीपृष्ठे पतन्तं जगृहे च सा॥१६.

त्याच वेळी तिच्या पतीचा प्राण निघून गेला; तो जमिनीवर पडला, आणि ती त्याला पडताना धरते.

अनसूयोवाच न विषादस्त्वया भद्रे ! कर्तव्यः पश्य मे बलम् । पतिशुश्रूषयावाप्तं तपसः किं चिरेण ते॥१६.

अनसूया म्हणाली: सुभगे, तू दुःखी होऊ नकोस! माझं सामर्थ्य पाहा—पतीची सेवा करून, तुझ्या तपश्चर्येचं फळ तुला काय मिळालं नाही?

यथा भर्तृसमं नान्यमपश्यं पुरुषं क्वचित् । रूपतः शीलतो बुद्ध्या वाङ्माधुर्ंय्यादिभूषणैः॥१६.

माझ्या पतीसारखा दुसरा पुरुष मी कधीच पाहिला नाही—रूप, स्वभाव, बुध्दी किंवा बोलण्यातील गोडवा यांमध्ये.

तेन सत्येन विप्रोऽयं व्याधिमुक्तः पुनर्युवा । प्राप्नोतु जीवितं भार्यासहायः शरदां शतम्॥१६.

त्या सत्याच्या जोरावर, हा ब्राह्मण रोगमुक्त होवो, पुन्हा तरुण होवो, आणि पत्नीसमवेत शंभर वर्षे जगो.

यथा भर्तृसमं नान्यमहं पश्यामि दैवतम् । तेन सत्येन विप्रोऽयं पुनर्जोवत्वनामयः॥१६.

माझ्या पतीसारखं दुसरं दैवत मला दिसत नाही, या सत्यावर हा ब्राह्मण पुन्हा तरुण आणि निरोगी होवो.