मार्कण्डेयपुराणम्

हृते कांस्ये च हारीतः कपोतो रुप्यभाजने । हृत्वा तु काञ्चनं भाण्डं कृमियोनौ प्रजायते ॥ १५.

जो कांस्य चोरतो तो हिरवा पक्षी होतो; चांदीच्या भांड्याचा चोर कबूतर होतो; आणि सोन्याचं भांडं चोरल्यास तो किड्यात जन्म घेतो.

पत्रोर्णं चोरयित्वा तु क्रकरत्वञ्च गच्छति । कोषकारश्च कौषेये हृते वस्त्रेऽभिजायते ॥ १५.

पानाचं पात्र चोरल्यावर माणूस काठ्या टोचणारा पक्षी होतो; आणि रेशमी वस्त्र चोरणारा विणकर पुन्हा त्या रूपात जन्म घेतो.

दुकूले शार्ङ्गकः पापो हृते चैवांशुके शुकः । तथैवाजाविकं हृत्वा वस्त्रं क्षौमं च जायते ॥ १५.

जो पापी उत्तम सूताचं वस्त्र चोरतो तो बगळा होतो; आणि अंशुक चोरल्यावर पोपट होतो; तसंच, शेळीचं किंवा तागाचं वस्त्र चोरल्यावर तो तागात जन्म घेतो.

कार्पासिके हृते क्रौञ्चो वाल्कहर्ता बकस्तथा । मयूरो वर्णकान् हृत्वा शाकपत्रं च जायते ॥ १५.

कापसाचं वस्त्र चोरल्यावर तो कुरव पक्षी होतो; झाडाच्या सालीचं वस्त्र चोरल्यावर बगळा होतो; रंगीत वस्त्र चोरल्यावर मोर किंवा भाजीपाला होतो.

जीवज्जीवकतां याति रक्तवस्त्रापहृन्नरः । छुच्छुन्दरिः शुभान् गन्धान् वासो हृत्वा शशो भवेत् ॥ १५.

जिवंत प्राणीचं वस्त्र चोरल्यावर जीवाजिवक पक्षी होतो; लाल वस्त्र चोरल्यावर मुंगूस होतो; आणि सुवासिक वस्त्र चोरल्यावर ससा होतो.

षण्ढः फलापहरणात्काष्ठस्य घुणकीटकः । पुष्पापहृद्दरिद्रश्च पङ्गुर्यानापहृन्नरः ॥ १५.

फळ चोरल्यावर माणूस नपुंसक होतो; लाकूड चोरल्यावर तो लाकडात राहणारा किडा बनतो; फुलं चोरल्यावर तो गरीब होतो; आणि वाहन चोरल्यावर पांगळा होतो.

शाकहर्ता च हारीतस्तोयहर्ता च चातकः । भूहर्ता नरकान् गत्वा रौरवादीन् सुदारुणान् ॥ १५.

भाजीपाला चोरल्यावर हिरवा पक्षी होतो; पाणी चोरल्यावर चातक पक्षी होतो; पण जमीन चोरल्यावर रौरवसारख्या भयंकर नरकांतून जाऊन तो भयंकर रूपात जन्म घेतो.

तृणगुल्मलतावल्लित्वक्सारतरुतां क्रमात् । प्राप्य क्षीणाल्पपापस्तु नरो भवति वै ततः ॥ १५.

तो हळूहळू गवत, झुडूप, वेल, लता, साल, आणि खारट झाडं यांच्यात जन्म घेतो; आणि जेव्हा त्याचं पाप कमी होतं, तेव्हा तो पुन्हा माणूस होतो.

कृमिः कीटः पतङ्गोऽथ पक्षी तोय चरो मृगः । गोत्वं प्राप्य च चण्डालपुक्कसादि जुगुप्सितम् ॥ १५.

तो किडा, कीटक, पतंग, पक्षी, पाण्यात राहणारा प्राणी, आणि मग जनावर होतो; नंतर गाईत जन्म घेऊन चांडाळ, पुक्कस अशा तुच्छ अवस्थेत जातो.

पङ्ग्वन्धो वधिरः कुष्ठी यक्ष्मणा च प्रपीडितः । मुखरोगाक्षिरोगैश्च गुदरोगैश्च बाध्यते ॥ १५.

तो पांगळा, आंधळा, बहिरा, कुष्ठरोगी, क्षयरोगाने त्रस्त, आणि तोंड, डोळे, गुदद्वार यांचे रोग असलेला होतो.

अपस्मारी च भवति शूद्रत्वं च स गच्छति । एष एव क्रमो दृष्टो गोसुवर्णापहारिणाम् ॥ १५.

तो अपस्माराचा रोगी होतो आणि शूद्र म्हणून जन्म घेतो; गाई किंवा सोनं चोरणाऱ्यांसाठीही हाच क्रम आहे.

विद्यापहारिणश्चोग्रा निष्क्रयभ्रंशिनो गुरोः । जायामन्यस्य पुरुषः पारख्यां प्रतिपादयन् ॥ १५.

जो विद्या चोरतो, मोठा फसवणूक करतो, दुसऱ्याची पत्नी घेतो किंवा तिला दुसऱ्याला देतो, तोही याच्यात सामील आहे.

प्राप्नोति षण्ढतां मूढो यातनाभ्यः परिच्युतः । यः करोति नरो होममसमिद्धे विभावसौ ॥ १५.

जो मूढ माणूस हे करतो तो नपुंसक होतो आणि यातनांपासून दूर फेकला जातो; आणि जो अग्नी पेटवता न करता होम करतो तोही तसाच होतो.

सोऽजिर्णव्याधिदुः खार्तो मन्दाग्निः संप्रजायते । परनिन्दा कृतघ्रत्वं परमर्मावघट्टनम् ॥ १५.

तो अपचन, आजार, दुःख, मंद पचनशक्ती याने त्रस्त होतो; दुसऱ्याची निंदा, कृतघ्नपणा आणि दुसऱ्याला हानी पोहोचवणं हेही त्याच्यामागे येतात.

नैष्ठुर्यं निर्घृणत्वञ्च परदारोपसेवनम् । परस्वहरणाशौचं देवतानाञ्च कुत्सनम् ॥ १५.

कठोरपणा, निर्दयपणा, परस्त्रीगमन, चोरी, अपवित्रता आणि देवांची निंदा हेही यात येतात.

निकृत्या कञ्चनं नृणां कार्पण्यं च नृणां वधः । यानि च प्रतिषिद्धानि तत्प्रवृत्तिश्च सन्तता ॥ १५.

माणसांकडून फसवून सोनं घेणं, कंजुषपणाने माणसांचा वध करणं, आणि वारंवार निषिद्ध कृत्य करणं हेही लक्षात घ्यावं.

उपलक्ष्याणि जानीयान्मुक्तानां नरकादनु । दया भूतेषु संवादः परलोकप्रतिक्रिया ॥ १५.

हे सर्व नरकातून सुटलेल्या लोकांची लक्षणं आहेत असं ओळखावं; सर्व प्राण्यांवर दया, सत्य बोलणं आणि पुढच्या जन्माची तयारी ही त्याची उपाय आहेत.

सत्यं भूतहितार्थोक्तिर्वेदप्रामाण्यदर्शनम् । गुरुदेवर्षिसिद्धर्षिपूजनं साधुसङ्गमः ॥ १५.

सत्य बोलणे, सर्व जीवांच्या हितासाठी वागणे, वेदांचा अधिकार मानणे, गुरु, देव, ऋषी आणि सिद्ध ऋषी यांचा सन्मान करणे, तसेच सज्जनांची संगत करणे — हे सर्व गुण सांगितले आहेत.

सत्क्रियाभायसनं मैत्रीमिति बुध्यते पण्डितः । अन्यानि चैव सद्धर्मङ्क्रियाभूतानि यानि च ॥ १५.

सद्गुणांची सवय लावणे, मैत्री वाढवणे आणि जे जे खरे धर्मकृत्य आहेत, ती सर्व कृत्ये पंडितजन सद्गुणच समजतात.

स्वर्गच्युतानां लिङ्गानि पुरुषाणामपापिनाम् । एतदुद्देशतो राजन् भवतः कथितं मया ॥ १५.

राजा, स्वर्गातून खाली पडलेल्या निष्पाप पुरुषांची लक्षणे मी तुला थोडक्यात सांगितली आहेत.

स्वकर्मफलभोक्तॄणां पुण्यानां पापिनां तथा । तदेह्यन्यत्र गच्छामो दृष्टं सर्वं त्वयाधुना । त्वया दृष्टो हि नरकस्तदेह्यन्यत्र गम्यताम् ॥ १५.

आपल्या कर्माचे फळ भोगणाऱ्या पुण्यवान आणि पापी लोकांसाठी आपण दुसरीकडे जाऊ या; कारण तू सर्व काही पाहिले आहेस; नरकही पाहिलास, म्हणून आता पुढे जाऊ या.

पुत्र उवाच ततस्तमग्रतः कृत्वा स राजा गन्तुमुद्यतः । ततश्च सर्वैरुत्क्रुष्टं यातनास्थायिभिर्नृभिः ॥ १५.

पुत्र म्हणाला: मग त्या राजाला पुढे ठेवून तो निघायला सज्ज झाला. तेव्हा तेथे यातना भोगणारे सर्व नर एकत्रितपणे ओरडू लागले.

प्रसादं कुरु भूपेति तिष्ठ तावन्मुहूर्तकम् । त्वदङ्गसङ्गी पवनो मनो ह्लादयते हि नः ॥ १५.

"राजा, कृपा कर, थोडा वेळ इथे थांब. तुझ्या शरीराला स्पर्श करणारा वारा आमच्या मनाला आनंद देतो."

परितापञ्च गात्रेभ्यः पीडाबाधाश्च कृत्स्नशः । अपहन्ति नरव्याघ्र यदां कुर महीपते ॥ १५.

"माणसांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या राजन, ज्या वेळी तुझ्या अंगाला लागलेला वारा आम्हाला स्पर्श करतो, त्या वेळी आमच्या सर्व अंगांतील वेदना आणि त्रास पूर्णपणे नाहीसे होतात."

एतच्छ्रुत्वा वचस्तेषां तं याम्यपुरुषं नृपः । पप्रच्छ कथमेतेषामाह्लादो मयि तिष्ठति ॥ १५.

त्यांचे हे बोल ऐकून, राजाने यमदूताला विचारले, "माझ्यामुळे यांना असा आनंद कसा मिळतो?"

किं मया कर्म तत्पुण्यं मर्त्यलोके महत्कृतम् । आह्लाददायिनी व्युष्टिर्येनेयं तदुदीरय ॥ १५.

"मर्त्यलोकात मी असे कोणते पुण्यकर्म केले की ज्यामुळे येथे असा आनंद आणि शांती मिळते? ते मला सांग."

यमपुरुष उवाच पितृदेवातिथिप्रैष्यशिष्टेनान्नेन ते तनुः । पुष्टिमभ्यागता यस्मात्तद्गतं च मनो यतः ॥ १५.

यमदूत म्हणाला: "तुझ्या शरीराला जे अन्न मिळाले ते पितर, देव, अतिथी, दूत आणि योग्य लोकांना योग्य रीतीने अर्पण केले होते, आणि तुझे मनही त्यात एकरूप होते —"

ततस्त्वद्गात्रसंसर्गो पवनो ह्लाददायकः । पापकर्मकृतो राजन् यातना न प्रबाधते ॥ १५.

"म्हणूनच, राजन, तुझ्या अंगाला स्पर्श केलेला वारा आनंद देतो; आणि पाप केलेल्यांना तुझ्या उपस्थितीत यातना त्रास देत नाहीत."

अश्वमेधादयो यज्ञास्त्वयेष्टा विधिवद्यतः । ततस्त्वद्दर्शनाद्याम्या यन्त्रशस्त्राग्निवायसाः ॥ १५.

"तू विधिपूर्वक केलेले अश्वमेध यज्ञ आणि इतर सर्व यज्ञ, तसेच तुझ्या केवळ दर्शनामुळेही, यमाच्या शस्त्र, यंत्र, अग्नी आणि वाऱ्याने होणारा त्रास कमी झाला आहे."