मार्कण्डेयपुराणम्

तस्यामपत्यमुत्पाद्य काष्ठान्तः कीटको भवेत् । शूकरः कृमिको मद्गुश्चण्डालश्च प्रजायते ॥ १५.

तिच्यापासून अपत्य जन्माला घालून, तो लाकडात राहणारा किडा होतो; तो डुक्कर, किडा, जलपक्षी किंवा चांडाळ म्हणून जन्म घेतो.

अकृतज्ञोऽधमः पुंसां विमुक्तो नरकान्नरः । कृतघ्रः कृमिकः कीटः पतङ्गो वृश्चिकस्तथा ॥ १५.

जो माणूस कृतघ्न आणि अज्ञानी असतो, तो नरकातून सुटल्यावर किडा, कीटक, पतंग किंवा विंचू म्हणून जन्म घेतो.

मत्स्यस्तु वायसः कूर्मः पुक्कसो जायते ततः । अशस्त्रं पुरुषं हत्वा नरः सञ्जायते खरः ॥ १५.

जो मासा, कावळा किंवा कासव मारतो, तो पुढे अस्पृश्य म्हणून जन्म घेतो; आणि जो शस्त्राशिवाय दुसऱ्या माणसाचा जीव घेतो, तो गाढव म्हणून जन्म घेतो.

कृमिः स्त्रीवधकर्ता च बालहन्ता च जायते । भोजनं चोरयित्वा तु मक्षिका जायते नरः ॥ १५.

जो स्त्री किंवा मुलांचे वध करतो, तो किडा म्हणून जन्म घेतो; आणि जो अन्न चोरतो, तो माशी म्हणून जन्म घेतो.

तत्राप्यस्ति विशेषो वै भोजनस्य शृणुष्व तत् । ह्त्वान्नन्तु स मार्जारो जायते नरकाच्च्युतः ॥ १५.

अन्नाबद्दलही वेगळेपण आहे—ते ऐक: जो शिजलेले तांदूळ चोरतो, तो नरकातून सुटल्यावर मांजर म्हणून जन्म घेतो.

तिलपिण्याकसंमिश्रमन्नं हृत्वा तु मूषिकः । घृतं हृत्वा च नकुलः काको मद्गुरजामिषम् ॥ १५.

जो तीळाच्या पिठासोबतचे अन्न चोरतो, तो उंदीर होतो; तूप चोरल्यावर मुंगूस, जलपक्ष्याचे मांस चोरल्यावर कावळा जन्म घेतो.

मत्स्यमांसापहृत्काकः श्येनो मार्गामिषापहृत् । वीचीकाकस्त्वपहृते लवणे दधनि कृमिः ॥ १५.

मासे किंवा मांस चोरणारा कावळा, रस्त्यावरचे मांस चोरणारा घार, मीठ किंवा दही चोरणारा पाणकावळा हे सगळे किड्यांच्या रूपात जन्म घेतात.

चोरयित्वा पयश्चापि बलाका सम्प्रजायते । यस्तु चोरयते तैलं तैलपायी स जायते ॥ १५.

दूध चोरल्यावर बगळा जन्म घेतो; आणि जो तेल चोरतो, तो तेल पिणाऱ्या रूपात जन्म घेतो.

मधु हृत्वा नरो दंशः पूपं हृत्वा पिपीलिकः । चोरयित्वा तु निष्पावान् जायते गृहगोलकः ॥ १५.

जो मध चोरतो, तो डंख मारणारा कीटक होतो; जो पोळी किंवा गोड पदार्थ चोरतो, तो मुंगी होतो; आणि जो डाळी चोरतो, तो घरात राहणारा सरडा म्हणून जन्म घेतो.

आसवं चोरयित्वा तु तित्तिरित्वमवाप्नुयात् । अयो हृत्वा तु पापात्मा वायसः सम्प्रजायते ॥ १५.

जो मद्य चोरतो तो तित्तिरी पक्षी होतो; आणि जो लोखंड चोरतो, तो पापी माणूस पुढच्या जन्मी कावळा होतो.

हृते कांस्ये च हारीतः कपोतो रुप्यभाजने । हृत्वा तु काञ्चनं भाण्डं कृमियोनौ प्रजायते ॥ १५.

जो कांस्य चोरतो तो हिरवा पक्षी होतो; चांदीच्या भांड्याचा चोर कबूतर होतो; आणि सोन्याचं भांडं चोरल्यास तो किड्यात जन्म घेतो.

पत्रोर्णं चोरयित्वा तु क्रकरत्वञ्च गच्छति । कोषकारश्च कौषेये हृते वस्त्रेऽभिजायते ॥ १५.

पानाचं पात्र चोरल्यावर माणूस काठ्या टोचणारा पक्षी होतो; आणि रेशमी वस्त्र चोरणारा विणकर पुन्हा त्या रूपात जन्म घेतो.

दुकूले शार्ङ्गकः पापो हृते चैवांशुके शुकः । तथैवाजाविकं हृत्वा वस्त्रं क्षौमं च जायते ॥ १५.

जो पापी उत्तम सूताचं वस्त्र चोरतो तो बगळा होतो; आणि अंशुक चोरल्यावर पोपट होतो; तसंच, शेळीचं किंवा तागाचं वस्त्र चोरल्यावर तो तागात जन्म घेतो.

कार्पासिके हृते क्रौञ्चो वाल्कहर्ता बकस्तथा । मयूरो वर्णकान् हृत्वा शाकपत्रं च जायते ॥ १५.

कापसाचं वस्त्र चोरल्यावर तो कुरव पक्षी होतो; झाडाच्या सालीचं वस्त्र चोरल्यावर बगळा होतो; रंगीत वस्त्र चोरल्यावर मोर किंवा भाजीपाला होतो.

जीवज्जीवकतां याति रक्तवस्त्रापहृन्नरः । छुच्छुन्दरिः शुभान् गन्धान् वासो हृत्वा शशो भवेत् ॥ १५.

जिवंत प्राणीचं वस्त्र चोरल्यावर जीवाजिवक पक्षी होतो; लाल वस्त्र चोरल्यावर मुंगूस होतो; आणि सुवासिक वस्त्र चोरल्यावर ससा होतो.

षण्ढः फलापहरणात्काष्ठस्य घुणकीटकः । पुष्पापहृद्दरिद्रश्च पङ्गुर्यानापहृन्नरः ॥ १५.

फळ चोरल्यावर माणूस नपुंसक होतो; लाकूड चोरल्यावर तो लाकडात राहणारा किडा बनतो; फुलं चोरल्यावर तो गरीब होतो; आणि वाहन चोरल्यावर पांगळा होतो.

शाकहर्ता च हारीतस्तोयहर्ता च चातकः । भूहर्ता नरकान् गत्वा रौरवादीन् सुदारुणान् ॥ १५.

भाजीपाला चोरल्यावर हिरवा पक्षी होतो; पाणी चोरल्यावर चातक पक्षी होतो; पण जमीन चोरल्यावर रौरवसारख्या भयंकर नरकांतून जाऊन तो भयंकर रूपात जन्म घेतो.

तृणगुल्मलतावल्लित्वक्सारतरुतां क्रमात् । प्राप्य क्षीणाल्पपापस्तु नरो भवति वै ततः ॥ १५.

तो हळूहळू गवत, झुडूप, वेल, लता, साल, आणि खारट झाडं यांच्यात जन्म घेतो; आणि जेव्हा त्याचं पाप कमी होतं, तेव्हा तो पुन्हा माणूस होतो.

कृमिः कीटः पतङ्गोऽथ पक्षी तोय चरो मृगः । गोत्वं प्राप्य च चण्डालपुक्कसादि जुगुप्सितम् ॥ १५.

तो किडा, कीटक, पतंग, पक्षी, पाण्यात राहणारा प्राणी, आणि मग जनावर होतो; नंतर गाईत जन्म घेऊन चांडाळ, पुक्कस अशा तुच्छ अवस्थेत जातो.

पङ्ग्वन्धो वधिरः कुष्ठी यक्ष्मणा च प्रपीडितः । मुखरोगाक्षिरोगैश्च गुदरोगैश्च बाध्यते ॥ १५.

तो पांगळा, आंधळा, बहिरा, कुष्ठरोगी, क्षयरोगाने त्रस्त, आणि तोंड, डोळे, गुदद्वार यांचे रोग असलेला होतो.

अपस्मारी च भवति शूद्रत्वं च स गच्छति । एष एव क्रमो दृष्टो गोसुवर्णापहारिणाम् ॥ १५.

तो अपस्माराचा रोगी होतो आणि शूद्र म्हणून जन्म घेतो; गाई किंवा सोनं चोरणाऱ्यांसाठीही हाच क्रम आहे.

विद्यापहारिणश्चोग्रा निष्क्रयभ्रंशिनो गुरोः । जायामन्यस्य पुरुषः पारख्यां प्रतिपादयन् ॥ १५.

जो विद्या चोरतो, मोठा फसवणूक करतो, दुसऱ्याची पत्नी घेतो किंवा तिला दुसऱ्याला देतो, तोही याच्यात सामील आहे.

प्राप्नोति षण्ढतां मूढो यातनाभ्यः परिच्युतः । यः करोति नरो होममसमिद्धे विभावसौ ॥ १५.

जो मूढ माणूस हे करतो तो नपुंसक होतो आणि यातनांपासून दूर फेकला जातो; आणि जो अग्नी पेटवता न करता होम करतो तोही तसाच होतो.

सोऽजिर्णव्याधिदुः खार्तो मन्दाग्निः संप्रजायते । परनिन्दा कृतघ्रत्वं परमर्मावघट्टनम् ॥ १५.

तो अपचन, आजार, दुःख, मंद पचनशक्ती याने त्रस्त होतो; दुसऱ्याची निंदा, कृतघ्नपणा आणि दुसऱ्याला हानी पोहोचवणं हेही त्याच्यामागे येतात.

नैष्ठुर्यं निर्घृणत्वञ्च परदारोपसेवनम् । परस्वहरणाशौचं देवतानाञ्च कुत्सनम् ॥ १५.

कठोरपणा, निर्दयपणा, परस्त्रीगमन, चोरी, अपवित्रता आणि देवांची निंदा हेही यात येतात.

निकृत्या कञ्चनं नृणां कार्पण्यं च नृणां वधः । यानि च प्रतिषिद्धानि तत्प्रवृत्तिश्च सन्तता ॥ १५.

माणसांकडून फसवून सोनं घेणं, कंजुषपणाने माणसांचा वध करणं, आणि वारंवार निषिद्ध कृत्य करणं हेही लक्षात घ्यावं.

उपलक्ष्याणि जानीयान्मुक्तानां नरकादनु । दया भूतेषु संवादः परलोकप्रतिक्रिया ॥ १५.

हे सर्व नरकातून सुटलेल्या लोकांची लक्षणं आहेत असं ओळखावं; सर्व प्राण्यांवर दया, सत्य बोलणं आणि पुढच्या जन्माची तयारी ही त्याची उपाय आहेत.

सत्यं भूतहितार्थोक्तिर्वेदप्रामाण्यदर्शनम् । गुरुदेवर्षिसिद्धर्षिपूजनं साधुसङ्गमः ॥ १५.

सत्य बोलणे, सर्व जीवांच्या हितासाठी वागणे, वेदांचा अधिकार मानणे, गुरु, देव, ऋषी आणि सिद्ध ऋषी यांचा सन्मान करणे, तसेच सज्जनांची संगत करणे — हे सर्व गुण सांगितले आहेत.

सत्क्रियाभायसनं मैत्रीमिति बुध्यते पण्डितः । अन्यानि चैव सद्धर्मङ्क्रियाभूतानि यानि च ॥ १५.

सद्गुणांची सवय लावणे, मैत्री वाढवणे आणि जे जे खरे धर्मकृत्य आहेत, ती सर्व कृत्ये पंडितजन सद्गुणच समजतात.