मार्कण्डेयपुराणम्

; पक्षिण ऊचुः ततोऽमृतमयं वर्षमपमृत्युविनाशनम् । इन्द्रः प्रासृजदाकाशाच्चितास्थानगतः प्रभुः॥८.

मग इंद्राने, देवांच्या सभेत बसून, आकाशातून अमृताचा वर्षाव केला, ज्यामुळे मृत्यू नाहीसा झाला.

पुष्पवर्षञ्च सुमहद्देवदुन्दुभिनिस्वनम् । ततस्ततो वर्तमाने समाजे देवसंकुले॥८.

त्या वेळी देवांची सभा सुरू असताना, मोठ्या प्रमाणात फुलांचा वर्षाव झाला आणि दिव्य ढोलांचा गजर झाला.

समुत्तस्थौ ततः पुत्रो राज्ञस्तस्य महात्मनः । सुकुमारतनुः सुस्थः प्रसन्नेन्द्रियमानसः॥८.

त्या थोर राजाचा मुलगा, नाजूक शरीराचा, पूर्णपणे निरोगी, शांत आणि प्रसन्न मनाने, तेव्हा उठून उभा राहिला.

ततो राजा हरिश्चन्द्रः परिष्वज्य सुतं क्षणात् । सभार्यः स श्रिया युक्तो दिव्यमाल्याम्बरान्वितः॥८.

तेव्हा हरिश्चंद्र राजाने, दिव्य हार आणि वस्त्रांनी सुशोभित होऊन, आपल्या पत्नीबरोबर मुलाला क्षणात मिठी मारली आणि तेजाने उजळून गेला.

सुस्थः सम्पूर्णहृदयो मुदा परमया युतः । बभूव तत्क्षणादिन्द्रो भूयश्चैनमभाषत॥८.

तो पूर्णपणे निरोगी, मन आनंदाने भरलेला आणि अत्यंत समाधानाने त्या क्षणी झाला; मग इंद्राने पुन्हा त्याच्याशी बोलले.

सभार्यस्त्वं सपुत्रश्च प्राप्स्यसे सद्गतिं पराम् । समारोह माहभाग निजानां कर्मणां फलैः॥८.

तू आपल्या पत्नी आणि मुलासह, आपल्या कर्माच्या फळांनी, श्रेष्ठ स्थान मिळवशील. हे भाग्यवान राजा, आता वर जा.

; हरिश्चन्द्र उवाच देवराजाननुज्ञातः स्वामिना श्वपचेन वै । अगत्वा निष्कृतिं तस्य नारोक्ष्येऽहं सुरालयम्॥८.

हरिश्चंद्र म्हणाला: देवराजा, जरी तू मला परवानगी दिलीस तरी, माझ्या मालक असलेल्या चांडाळाची सेवा पूर्ण केल्याशिवाय मी स्वर्गात जाणार नाही.

; धर्म उवाच तवैनं भाविनं क्लेशमवगम्यात्ममायया । आत्मा श्वपाकतां नीतो दर्शितं तच्च चापलम्॥८.

धर्म म्हणाले: मी माझ्या शक्तीने तुझ्या पुढील दुःखाची कल्पना करून, स्वतः तुला चांडाळाच्या स्थितीत नेलं आणि तुझं चंचलपणही दाखवलं.

; इन्द्र उवाच प्रार्थ्यते यत् परं स्थानं समस्तैर्मनुजैर्भुवि । तदारोह हरिश्चन्द्र स्थानं पुण्यकृतां नृणाम्॥८.

इंद्र म्हणाला: हरिश्चंद्रा, पृथ्वीवर सर्व लोक ज्याला मिळवण्याची इच्छा करतात, त्या पुण्यवानांच्या स्थानावर तू जा.

; हरिश्चन्द्र उवाच देवाराज ! नमस्तुभ्यं वाक्यञ्चैतन्निबोध मे । प्रसादसुमुखं यत् त्वां ब्रवीमि प्रश्रयान्वितः॥८.

हरिश्चंद्र म्हणाला: देवराजा, तुला नमस्कार! मी जे शब्द नम्रतेने आणि तुझ्या कृपेने आनंदित होऊन सांगतो, ते कृपया ऐक.

मच्छोकमग्नमनसः कोशलानगरे जनाः । तिष्ठन्ति तानपोह्याद्य कथं यास्याम्यहं दिवम्॥८.

कोशल नगरीतील लोक माझ्यामुळे दुःखात बुडाले आहेत, ते तिथेच आहेत. मी त्यांना सोडून आज स्वर्गात कसा जाऊ?

ब्रह्महत्या गुरोर्घातो गोवधः स्त्रीवधस्तथा । तुल्यमेभिर्महापापं भक्तत्यागेऽप्युदाहृतम्॥८.

ब्राह्मण हत्या, गुरूचा वध, गायीचा किंवा स्त्रीचा वध — या मोठ्या पापांसारखेच भक्ताला सोडणेही मोठं पाप मानलं जातं.

भजन्तं भक्तमत्याज्यमदुष्टं त्यजतः सुखम् । नेह नामुत्र पश्यामि तस्माच्छक्र ! दिवं व्रज॥८.

जो भक्त मनापासून सेवा करतो, त्याला सोडल्याने जरी सुख मिळालं तरी, मला या जन्मात किंवा पुढच्या जन्मात त्यात काहीच चांगलं वाटत नाही. म्हणून, इंद्रा, तू माझ्याविना स्वर्गात जा.

यदि ते सहिताः स्वर्गं मया यान्ति सुरेश्वर । ततोऽहमपि यास्यामि नरकं वापि तैः सह॥८.

जर हे लोक माझ्यासोबत स्वर्गात जाऊ शकतील, तर मीही जाईन; नाहीतर मी त्यांच्यासोबत नरकातही जाईन.

; इन्द्र उवाच बहूनि पुण्यपापानि तेषां भिन्नानि वै पृथक् । कथं सङ्घातभोग्यं त्वं भूयः स्वर्गमवाप्स्यसि॥८.

इंद्र म्हणाला: त्यांचे पुण्य आणि पाप वेगवेगळे आहेत; मग तुम्ही सगळे मिळून पुन्हा स्वर्गात कसे जाऊ शकता?

; हरिश्चन्द्र उवाच शक्र भुङ्क्ते नृपो राज्यं प्रभावेण कुटुम्बिनाम् । यजते च महायज्ञैः कर्म पौर्तं करोति च॥८.

हरिश्चंद्र म्हणाला: शक्रा, राजा आपल्या प्रजेच्या सामर्थ्याने राज्य भोगतो, मोठे यज्ञ करतो आणि दानधर्मही करतो.

तच्च तेषां प्रभावेण मया सर्वमनुष्ठितम् । उपकर्तॄन् न सन्त्यक्ष्ये तानहं स्वर्गलिप्सया॥८.

हे सर्व मी त्यांच्या सामर्थ्यामुळे केलं. फक्त स्वर्गाची इच्छा म्हणून मी माझ्या उपकारकर्त्यांना कधीच सोडणार नाही.

तस्माद्यन्मम देवेश किञ्चिदस्ति सुचेष्टितम् । दत्तमिष्टमथो जप्तं सामान्यं तैस्तदस्तु नः॥८.

म्हणून, देवाद्यांचे स्वामी, मी जे काही चांगले कर्म केले आहे—दान असो, यज्ञ असो, जप असो, किंवा इतर कुठलेही साधारण पुण्य—ते सर्व आमच्यासोबत राहो.

बहुकालोपभोग्यं हि फलं यन्मम कर्मणः । तदस्तु दिनमप्येकं तैः समं त्वत्प्रसादतः॥८.

माझ्या कर्माचे जे फळ अनेक जन्मात उपभोगायला मिळते, ते तुझ्या कृपेने आम्हाला एका दिवसात मिळो.

; पक्षिण ऊचुः एवं भविष्यतीत्युक्त्वा शक्रस्त्रिभुवनेश्वरः । प्रसन्नचेता धर्मश्च विश्वामित्रश्च गाधिजः॥८.

पक्ष्यांनी सांगितले: 'असेच होईल' असे म्हणून, त्रैलोक्याचा स्वामी इंद्र, धर्म आणि गाधीपुत्र विश्वामित्र, सर्वजण आनंदित झाले.

विमानकोटिसम्बद्धं स्वर्गलोकान्महीतलम् । गत्वायोध्याजनं प्राह दिवमारुह्यतामिति॥८.

तेव्हा, विमानांच्या शिखरांनी जोडलेल्या स्वर्गलोकात पृथ्वीवरून जाऊन, त्यांनी अयोध्येच्या लोकांना सांगितले, 'स्वर्गात जा.'

तदिन्द्रस्य वचः श्रुत्वा प्रीत्या तस्य च भूपतेः । आनीय रोहिताश्चञ्च विश्वामित्रो महातपाः॥८.

इंद्राचे शब्द ऐकून, आणि त्या राजाच्या आनंदासाठी, महान तपस्वी विश्वामित्राने रोहिताश्वाला राजाकडे आणले.

अयोध्याख्ये पुरे रम्ये सोऽभ्यसिञ्चन्नृपात्मजम् । देवैश्च मुनिभिः सिद्धैरभिषिच्य नराधिपम्॥८.

अयोध्या या सुंदर नगरीत, देव, ऋषी आणि सिद्धांसह, त्याने राजपुत्राचा राज्याभिषेक केला आणि त्याला नराधिप बनवले.

राज्ञा सह तदा सर्वे हृष्टपुष्टसुहृज्जनाः । सपुत्रभृत्यदारास्ते दिवमारुरुहुर्जनाः॥८.

त्या वेळी, राजासोबत सर्व लोक—आनंदी, समृद्ध, आणि आप्त, पुत्र, नोकर, पत्नींसह—स्वर्गात गेले.

पदे पदे विमानात् ते विमानमगमन् नराः । तदा सम्भूतहर्षोऽसौ हरिश्चन्द्रश्च पार्थिवः॥८.

प्रत्येक पायरीवर, विमानातून विमानात चढत, लोक वर गेले; तेव्हा मोठा आनंद झाला आणि राजा हरिश्चंद्रही गेला.

सम्प्राप्य भूतिमतुलां विमानैः स महीपतिः । आसाञ्चक्रे पुराकारे वप्रप्राकारसंवृते॥८.

त्या राजाने विमानांमुळे अतुल संपत्ती मिळवून, तटबंदी आणि भिंतींनी वेढलेल्या नगरीत वस्ती केली.

ततस्तस्यर्धिमालोक्य श्लोकं तत्रोशना जगौ । दैत्याचार्यो महाभागः सर्वशास्त्रार्थतत्त्ववित्॥८.

मग त्याची समृद्धी पाहून, दैत्यांचा गुरु, सर्व शास्त्रांचे तत्त्व जाणणारा, महान भाग्यशाली उशनाने तेथे हा श्लोक म्हटला.

; शुक्र उवाच हरिश्चन्द्रसमो राजा न भूतो न भविष्यति । यः शृणोति स्वदुः खार्तः स सुखं महदाप्नुयात्॥८.

शुक्र म्हणाला: हरिश्चंद्रासारखा राजा कधी झाला नाही आणि होणारही नाही. जो कोणी हे आपल्या दुःखात ऐकेल, त्याला मोठे सुख मिळेल.

स्वर्गार्थोप्राप्नुयात् स्वर्गं पुत्रार्थो पुत्रमाप्नुयात् । भार्यार्थो प्राप्नुयाद्भार्यां राज्यार्थो राज्यमाप्नुयात्॥८.

स्वर्गाची इच्छा असणाऱ्याला स्वर्ग मिळेल; पुत्राची इच्छा असणाऱ्याला पुत्र मिळेल; ज्याला पत्नी हवी ती मिळेल; ज्याला राज्य हवे त्याला राज्य मिळेल.