मार्कण्डेयपुराणम्

अवाप शकुनिः पञ्च जगृहुस्तान् सुरासुराः । श्येनं जग्राह मृत्युश्च काकं कालो गृहीतवान्॥५१.

त्या पक्ष्याने पाचजणांना पकडले; देव आणि दैत्यांनी त्यांना घेतले: मृत्यूने घार पकडली, काळाने कावळा घेतला,

उलूकं निरृतिश्चैव जग्राहातिभयावहम् । गृध्रं व्याधिस्तदीशोऽथ कपोतं च स्वयं यमः॥५१.

घुबडाला निरृतीने पकडले, जे मोठा भय आणते; गिधाडाला रोगरूपी अधिपतीने घेतले, आणि यमाने स्वतः कबुतर घेतले.

एतेषामेव चैवोक्ता भूताः पापोपपादने । तस्माच्छ्येनादयो यस्य निलीयेयुः शिरस्यथ॥५१.

हे सर्व प्राणी पापाचे कारण आहेत असे सांगितले आहे; म्हणून घार वगैरे कोणाच्याही डोक्यावर बसले तर—

तेनात्मरक्षणायालं शान्तिं कुर्याद्विजोत्तम । गेहे प्रसूतिरेतेषां तद्वन्नीडनिवेशनम्॥५१.

स्वतःच्या रक्षणासाठी, हे श्रेष्ठ द्विजा, शांततेचे विधी करावेत; तसेच हे घरात घरटी बांधले किंवा जन्मले तरही.

नरस्तं वर्जयेद् गेहं कपोताक्रान्तमस्तकम् । श्येनः कपोतो गृध्रश्च काकोलूकौ गृहे द्विज॥५१.

ज्या घरावर कबुतर बसले असेल, ते घर मनुष्याने टाळावे; घार, कबुतर, गिधाड, कावळा किंवा घुबड घरात आले तर, हे द्विजा—

प्रविष्टः कथयेदन्तं वसतां तत्र वेश्मनि । ईदृक् परित्यजेद् गेहं शान्तिं कुर्याच्च पण्डितः॥५१.

त्यांनी घरात राहणाऱ्यांना त्यांच्या येण्याची बातमी द्यावी; असे घर सोडावे आणि ज्ञानी माणसाने शांततेचे विधी करावेत.

स्वप्नेऽपि हि कपोतस्य दर्शनं न प्रशस्यते । षडपत्यानि कथ्यन्ते गण्डप्रान्तरतेस्तथा॥५१.

स्वप्नातसुद्धा कबुतराचे दर्शन शुभ मानले जात नाही; सहा पिलांची आणि गालाच्या कडेवरील पिलांचीही गोष्ट सांगितली आहे.

स्त्रीणां रजस्यवस्थानं तेषां कालांश्च मे शृणु । चत्वार्यहानि पूर्वाणि तथैवान्यत् त्रयोदश॥५१.

स्त्रियांच्या मासिक पाळीच्या काळाबद्दल आणि तिच्या कालावधीबद्दल माझं ऐक. पहिले चार दिवस, आणि त्यानंतर तेरा दिवस असे एकूण दिवस ठरवले आहेत.

एकादश तथैवान्यदपत्यं तस्य वै दिने । अन्यद्दिनाभिगमने श्राद्धदाने तथापरे॥५१.

मुल जन्मल्यावर आणखी अकरा दिवस मोजावे लागतात; एक दिवस संगासाठी, आणि दुसरा दिवस श्राद्धासाठी ठेवावा लागतो.

पर्वस्वथान्यत् तस्मात्तु वर्ज्यान्येतानि पण्डितैः । गर्भहन्तुः सुतो निघ्नो मोहनी चापि कन्यका॥५१.

सणाच्या दिवशीही वेगळा काळ धरावा लागतो; म्हणून ज्ञानी लोक हे सर्व दिवस टाळतात. गर्भ नष्ट करणाऱ्याचा मुलगा मारला जातो, आणि कन्या भ्रमित होते.

प्रविश्य गर्भमत्त्येको भुक्त्वा मोहयतेऽपरा । जायन्ते मोहनात्तस्याः सर्पमण्डूककच्छपाः॥५१.

एक गर्भात प्रवेश करून तो खातो; दुसरा खात्यानंतर स्त्रीला भ्रमित करतो. तिच्या या भ्रमामुळे साप, बेडूक आणि कासवे जन्माला येतात.

सरीसृपाणि चान्यानि पुरीषमथवा पुनः । षण्मासान् गुर्विणीं मांसमश्नुवानामसंयताम्॥५१.

इतर सरपटणारे प्राणी किंवा मलातूनही जन्मतात. सहा महिने, जी गरोदर स्त्री मांस मर्यादा न ठेवता खाते—

वृक्षच्छायाश्रयां रात्रावथवा त्रिचतुष्पथे । श्मशानकटभूमिष्ठामुत्तरीयविवर्जिताम्॥५१.

—रात्री झाडाच्या सावलीखाली, किंवा तीन-चार वाटेच्या फाट्यावर, स्मशान किंवा हाडांच्या जागी, किंवा वरचं वस्त्र न घालता राहते—

रुदमानां निशीथेऽथ आविशेत्तामसौ स्त्रियम् । शस्यहन्तुस्तथैवैकः क्षुद्रको नाम नामतः॥५१.

—किंवा मध्यरात्री रडते, तर अशा स्त्रीमध्ये काळोखी शक्ती प्रवेश करते. तसेच, एक 'क्षुद्रक' नावाचा, पिकं नष्ट करणारा असतो.

शस्यर्धिं स सदा हन्ति लब्ध्वा रन्ध्रं शृणुष्व तत् । अमङ्गल्यदिनारम्भे अतृप्तो वपते च यः॥५१.

तो नेहमी पिकाचं नुकसान करतो, कुठेही फट मिळाली की. ऐक, अशुभ दिवशी जो काम सुरू करतो आणि समाधान न मिळवता थांबतो, त्याचं पीक वाया जातं.

क्षेत्रेष्वनुप्रवेशं वै करोत्यन्तोपसङ्गिषु । तस्मात् कल्पः सुप्रशस्ते दिनेऽभ्यर्च्य निशाकरम्॥५१.

तो हंगामाच्या शेवटी शेतात प्रवेश करतो. म्हणून, शुभ दिवशी, चंद्राची पूजा करूनच हे कर्म करावं.

कुर्यादारम्भमुप्तिञ्च हृष्टस्तुष्टः सहायवान् । नियोजिकेति या कन्या दुः सहस्य मयोदिता॥५१.

आनंदी, समाधानी आणि सोबतींसह काम सुरू करावं आणि पूर्ण करावं. 'नियोजिका' नावाची कन्या मी सांगितली आहे, जिला सहन करणं कठीण आहे.

जातं प्रचोदिकासंज्ञं तस्याः कन्याचतुष्टयम् । मत्तोन्मत्तप्रमत्तास्तु नरान् नारीस्तु ताः सदा॥५१.

तिच्या चार मुली 'प्रचोदिका' या नावाने ओळखल्या जातात. मद्यपी, वेडी आणि बेपर्वा अशा या स्त्रिया नेहमी पुरुषांना भडकवतात.

समाविशन्ति नाशाय चोदयन्तीह दारुणम् । अधर्मं धर्मरूपेण कामञ्चाकामरूपिणम्॥५१.

त्या नाशासाठी प्रवेश करतात आणि इथे कठोर गोष्टी करायला प्रवृत्त करतात: अधर्माला धर्माचा आणि कामाला अकामाचा रूप देतात.

अनर्थञ्चार्थरूपेण मोक्षञ्चामोक्षरूपिणम् । दुर्विनीता विना शौचं दर्शयन्ति पृथङ्नरान्॥५१.

अनर्थाला अर्थाचा आणि बंधनाला मोक्षाचं रूप देतात. वाईट वर्तन करणाऱ्या आणि शुद्धता नसलेल्या त्या वेगवेगळ्या पुरुषांना फसवतात.

भ्रश्यन्त्याभिः प्रविष्टाभिः पुरुषार्थात् पृथङ्नराः । तासां प्रवेशश्च गृहे संध्यारक्ते ह्यथाम्बरे॥५१.

ज्या पुरुषांमध्ये त्या प्रवेश करतात, ते आपल्या ध्येयापासून दूर पडतात. संध्याकाळी आकाश लाल असताना त्या घरात प्रवेश करतात.

धाताविधात्रोश्च बलिर्यत्र काले न दीयते । भुञ्जतां पिबतां वापि सङ्गिभिर्जलविप्रुषैः॥५१.

धाता आणि विधाता यांना योग्य वेळी नैवेद्य न दिला, जेव्हा मित्रांसोबत जेवताना किंवा पिताना पाण्याचे थेंब पडतात—

नवनारीषु संक्रान्तिस्तासामाश्वभिजायते । विरोधिन्यास्त्रयः पुत्राश्चोदको ग्राहकस्तथा॥५१.

नऊ स्त्रियांच्या मध्ये त्यांचा प्रसार होतो आणि लगेच संतती जन्मते. विरोध करणाऱ्यांमध्ये तीन पुत्र: जल घेणारा आणि स्वीकार करणारा.

तमः प्रच्छादकश्चान्यस्तत्स्वरूपं शृणुष्व मे । प्रदीपदैलसंसर्गदूषिते लङ्घिते खले॥५१.

दुसरा अंधार पसरवणारा आहे; त्याचं स्वरूप माझ्याकडून ऐक. दिव्याच्या तेलाचा स्पर्श झाल्यावर किंवा ओसरी ओलांडली असता ते दूषित होतं—

मुषलोलूखले यत्र पादुके वासने स्त्रियः । शूर्पदात्रादिकं यत्र पदाकृष्य तथासनम्॥५१.

जिथे मुसळ आणि ओखळी असतात, जिथे पादत्राणं, स्त्रियांची वस्त्रं, सुप आणि अशा वस्तू असतात, किंवा पायाने आसन ओढलं जातं—

यत्रोपलिप्तञ्चानर्च्य विहारः क्रियते गृहे। दर्वोमुखेन यत्राग्निराहृतोऽन्यत्र नीयते॥५१.

ज्या घरात देवपूजा न करता लोक मोकळेपणाने वावरतात, आणि जिथे आग दक्षिणेकडे तोंड करून आणली जाते व नंतर दुसरीकडे नेली जाते—

विरोधिनीसुतास्तत्र विजृम्भन्ते प्रचोदिताः । एको जिह्वागतः पुंसां स्त्रीणाञ्चालीकसत्यवान्॥५१.

तिथे वैरभावाच्या कन्या उचकतात; त्यातील एक पुरुषांच्या आणि स्त्रियांच्या जिभेवर राहून खोटं बोलणारी असते.

चोदको नाम स प्रोक्तः पैशुन्यं कुरुते गृहे । अवधानगतश्चान्यः श्रवणस्थोऽतिदुर्मतिः॥५१.

तीला 'चोडक' असं म्हणतात, जी घरात चुगली घडवते; दुसरी एक कानावर ऐकून दुर्लक्ष करणारी, फारच वाईट मनाची असते.

करोति ग्रहणन्तेषां वचसां ग्राहकस्तु सः । आक्रम्यान्यो मनो नॄणां तमसाच्छाद्य दुर्मतिः॥५१.

त्यातील एक ऐकलेल्या गोष्टी लक्षात ठेवते आणि त्या पुढे सांगते; दुसरी लोकांच्या मनावर कब्जा करून त्यांना अज्ञानाच्या अंधारात ढकलते.