മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

; വിശ്വാമിത്ര ഉവാച തഥാപി ഖലു ദാതവ്യാ ത്വയാ മേ യജ്ഞദക്ഷിണാ । വിശേഷതോ ബ്രാഹ്മണാനം ഹന്ത്യദത്തം പ്രതിശ്രുതമ്॥൭.

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു: എങ്കിലും നീ എനിക്ക് യജ്ഞദക്ഷിണ നൽകേണ്ടതുണ്ട്. പ്രത്യേകിച്ച്, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് യജ്ഞദക്ഷിണ കിട്ടാതിരുന്നാൽ ദോഷമുണ്ടാകും എന്ന് വാഗ്ദാനം ചെയ്തതല്ലേ.

യാവത് തോഷോ രാജസൂയേ ബ്രാഹ്മണാനാം തഭവേന്നൃപ । താവദേവ തു ദാതവ്യാ ദക്ഷിണാ രാജസൂയികീ॥൭.

രാജസൂയയിലുണ്ടാകുന്ന ബ്രാഹ്മണരുടെ സന്തോഷം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, രാജസൂയയിലേക്കുള്ള ദക്ഷിണ നീ നൽകേണ്ടതാണ്, രാജാവേ.

പ്രതിശ്രുത്യ ച ദാതവ്യം യോദ്ധവ്യം ചാതതായിഭിഃ । രക്ഷിതവ്യാസ്തഥാ ചാര്താസ്ത്വയൈവ പ്രാക് പ്രതിശ്രുതമ്॥൭.

നീ വാഗ്ദാനം ചെയ്താൽ നൽകണം, ശത്രുക്കളോട് പോരാടണം, ദുരിതം അനുഭവിക്കുന്നവരെ കാക്കണം — ഇതൊക്കെ നീ മുമ്പേ വാഗ്ദാനം ചെയ്തതല്ലേ.

; ഹരിശ്ചന്ദ്ര ഉവാച ഭഗവന് സാമ്പ്രതം നാസ്തി ദാസ്യേ കാലക്രമേണ തേ । പ്രസാദം കുരു വിപ്രര്ഷേ സദ്ഭാവമനുചിന്ത്യ ച॥൭.

ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവൻ, ഇപ്പോൾ എനിക്ക് ഒന്നുമില്ല. ഞാൻ സമയമാകുമ്പോൾ നിനക്കു നൽകാം. ദയവായി, എന്റെ മനസ്സിലുള്ള സത്യസന്ധത കണക്കിലെടുത്ത്, ദയ കാണിക്കണം മഹർഷേ.

; വിശ്വാമിത്ര ഉവാച കിമ്പ്രമാണോ മയാ കാലഃ പ്രതീക്ഷ്യസ്തേ ജനാധിപ । ശീഘ്രമാചക്ഷ്വ ശാപാഗ്നിരന്യഥാ ത്വാം പ്രധക്ഷ്യതി॥൭.

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു: മനുഷ്യരിൽ പ്രധാനനായ രാജാവേ, എത്ര സമയം ഞാൻ കാത്തിരിക്കണം? വേഗം പറയണം, അല്ലെങ്കിൽ എന്റെ ശാപത്തിന്റെ അഗ്നി നിന്നെ ദഹിപ്പിക്കും.

; ഹരിചന്ദ്ര ഉവാച മാസേന തവ വിപ്രര്ഷേ പ്രദാസ്യേ ദക്ഷിണാധനമ് । സാമ്പ്രതം നാസ്തി മേ വിത്തമനുജ്ഞാം ദാതുമര്ഹസി॥൭.

ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: മഹർഷേ, ഒരു മാസത്തിനുള്ളിൽ ഞാൻ നിനക്കു യജ്ഞദക്ഷിണ നൽകാം. ഇപ്പോൾ എനിക്ക് ധനം ഇല്ല; ദയവായി സമയം അനുവദിക്കണം.

; വിശ്വാമിത്ര ഉവാച ഗച്ഛ ഗച്ഛ നൃപശ്രേഷ്ഠ സ്വധര്മമനുപാലയ । ശിവശ്ച തേഽധ്വാ ഭവതു മാ സന്തു പരിപന്ഥിനഃ॥൭.

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു: പോവുക, പോവുക രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, നിന്റെ ധർമ്മം പാലിക്കൂ. നിന്റെ യാത്ര ശുഭമായിരിക്കട്ടെ, തടസ്സങ്ങൾ ഒന്നും വരരുത്.

; പക്ഷിണ ഊചുഃ അനുജ്ഞാതശ്ച ഗച്ഛേതി ജഗാമ വസുധാധിപഃ । പദ്ഭ്യാമനുചിതാ ഗന്തുമന്വഗച്ഛത തം പ്രിയാ॥൭.

പക്ഷികൾ പറഞ്ഞു: അനുമതി കിട്ടി, ഭൂമിയുടെ രാജാവ് പോയി; അവന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ, കാലിൽ നടക്കാൻ പതിവില്ലെങ്കിലും, അവനെ പിന്തുടർന്നു.

തം സഭാര്യം നൃപശ്രേഷ്ഠം നിര്യാന്തം സസുതം പുരാത് । ദൃഷ്ട്വാ പ്രചുക്രുശുഃ പൌരാ രാജ്ഞശ്ചൈവാനുയായിനഃ॥൭.

ഭാര്യയെയും മകനെയും കൂട്ടി നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട രാജാവിനെ കണ്ടപ്പോൾ, നഗരവാസികളും രാജാവിന്റെ അനുയായികളും കരഞ്ഞു.

ഹാനാഥ കിം ജഹാസ്യസ്മാന് നിത്യാര്തിപരിപീഡിതാന് । ത്വം ധര്മതത്പരോ രാജന് പൌരാനുഗ്രഹകൃത് തഥാ॥൭.

അയ്യോ, എപ്പോഴും ദു:ഖത്തിൽ കഴിയുന്ന ഞങ്ങളെ നീ എന്തിന് ഉപേക്ഷിക്കുന്നു? നീ ധർമ്മത്തിൽ അർപ്പിതനായ രാജാവാണ്, പൗരന്മാരെ സ്നേഹിച്ചവനുമാണ്.

നയാസ്മാനപി രാജര്ഷേ യദി ധര്മമവേക്ഷസേ । മുഹൂര്തം തിഷ്ഠ രാജേന്ദ്ര ഭവതോ മുഖപങ്കജമ്॥൭.

രാജർഷേ, നീ ധർമ്മം കണക്കിലെടുക്കുന്നവനാണെങ്കിൽ ഞങ്ങളെയും കൂടെ കൊണ്ടുപോകൂ. രാജാവേ, ഒരു നിമിഷം നിൽക്കൂ, നിന്റെ മുഖം ഞങ്ങൾ കാണട്ടെ.

പിബാമോ നേത്രഭ്രമരൈഃ കദാ ദ്രക്ഷ്യാമഹേ പുനഃ । യസ്യ പ്രയാതസ്യ പുരോ യാന്തി പൃഷ്ഠേ ച പാര്ഥിവാഃ॥൭.

ഞങ്ങളുടെ കണ്ണുകൾ പൂമ്പാറ്റപോലെ നിന്റെ മുഖം നോക്കി ആസ്വദിക്കട്ടെ; വീണ്ടും നിനക്ക് കാണാൻ എപ്പോൾ സാധിക്കും? രാജാവിനെ മുന്നിലും പിന്നിലും അനുയായികൾ പോകുന്നു.

തസ്യാനുയാതി ഭാര്യേയം ഗൃഹീത്വാ ബാലകം സുതമ് । യസ്യ ഭൃത്യാഃ പ്രയാതസ്യ യാന്തയഗ്രേ കുഞ്ജചരസ്ഥിതാഃ॥൭.

ഭാര്യ തന്റെ കുഞ്ഞുമകനെ പിടിച്ചു രാജാവിനെ പിന്തുടരുന്നു; ഭൃത്യന്മാർ, രാജാവ് പുറപ്പെടുമ്പോൾ, ആനകൾ പോലെ മുന്നിൽ നിന്ന് വഴികാട്ടുന്നു.

സ ഏഷ പദ്ഭ്യാം രാജേന്ദ്രോ ഹരിശ്ചന്ദ്രോഽദ്യ ഗച്ഛതി । ഹാ രാജന് സുകുമാരം തേ സുഭ്രു സുത്വചമുന്നസമ്॥൭.

ഇപ്പോൾ രാജാവായ ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ കാലിൽ നടക്കുന്നു; അയ്യോ രാജാവേ, നിന്റെ സുന്ദരഭ്രൂവുമുള്ള, മൃദുലത്വചയുള്ള മകനും കൂടെ നടക്കുന്നു.

പഥി പാംശുപരിക്ലിഷ്ടം മുഖം കീദൃഗ്ഭവിഷ്യതി । തിഷ്ഠ തിഷ്ഠ നൃപശ്രേഷ്ഠ സ്വധര്മമനുപാലയ॥൭.

വഴിയിൽ പൊടിയിൽ മൂടപ്പെടുന്ന മകന്റെ മുഖം എങ്ങനെയാകും? രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, നിന്റെ ധർമ്മം പാലിക്കൂ, ദയവായി നിൽക്കൂ.

ആനൃശംസ്യം പരോ ധര്മഃ ക്ഷത്രിയാണാം വിശേഷതഃ । കിം ദാരൈഃ കിം സുതൈര്നാഥ ധനൈര്ധാന്യൈരഥാപി വാ॥൭.

ദയയാണ് ക്ഷത്രിയന്മാരുടെ ഏറ്റവും വലിയ ധർമ്മം. ഭാര്യയും മകനും ധനവും ധാന്യവും എല്ലാം എന്ത് പ്രയോജനം, നാഥാ?

സര്വമേതത് പരിത്യജ്യ ഛായാഭൂതാ വയം തവ । ഹാനാഥ ഹാ മഹാരാജ ഹാ സ്വാമിന് കിം ജഹാസി നഃ॥൭.

ഇവയെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് ഞങ്ങൾ നിന്റെ നിഴലായി മാറിയിരിക്കുന്നു. അയ്യോ മഹാരാജാവേ, അയ്യോ സ്വാമിനേ, ഞങ്ങളെ എന്തിന് ഉപേക്ഷിക്കുന്നു?

യത്ര ത്വം തത്ര ഹി വയം തത് സുഖം യത്ര വൈ ഭവാന് । നഗരം തദ്ഭവാന് യത്ര സ സ്വര്ഗോ യത്ര നോ നൃപഃ॥൭.

ഭഗവാനെങ്ങുമുണ്ടെങ്കില്‍ ഞങ്ങളും അവിടെയുണ്ട്. ഭഗവാന്‍ താമസിക്കുന്നിടത്ത് സന്തോഷം നിറയുന്നു. ഭഗവാന്‍ വസിക്കുന്ന നഗരം തന്നെയാണ് ഞങ്ങളുടെ നഗരം. ഞങ്ങളുടെ രാജാവുള്ളിടം തന്നെയാണ് സ്വര്‍ഗം.

ഇതി പൌരവചഃ ശ്രുത്വാ രാജാ ശോകപരിപ്ലുതഃ । അതിഷ്ഠത് സ തദാ മാര്ഗേ തേഷാമേവാനുകമ്പയാ॥൭.

പൗരന്മാരുടെ ഈ വാക്കുകള്‍ കേട്ട രാജാവ് ദു:ഖത്തില്‍ മുഴുകി അവരോടുള്ള കരുണ കൊണ്ടു വഴിയില്‍ തന്നെ നിന്നു.

വിശ്വാമിത്രോഽപി തം ദൃഷ്ട്വാ പൌരവാക്യാകുലീകൃതമ് । രോഷമര്ഷവിവൃത്താക്ഷഃ സമാഗമ്യ വചോഽബ്രവീത്॥൭.

പൗരന്മാരുടെ വാക്കുകള്‍ കേട്ട് വിഷമമായ രാജാവിനെ കണ്ട വിഷ്വാമിത്രന്‍ കോപത്തിലും അപമാനത്തിലും കണ്ണുകള്‍ വടിച്ചുകൊണ്ട് അടുത്ത് വന്ന് പറഞ്ഞു.

ധിക് ത്വാം ദുഷ്ടസമാചാരമനൃതം ജിഹ്മഭാഷണമ് । മമ രാജ്യം ച ദത്വാ യഃ പുനഃ പ്രാക്രഷ്ടുമിച്ഛസി॥൭.

നിന്റെ ദുഷ്ടമായ പെരുമാറ്റത്തിനും കള്ളവും വളഞ്ഞ സംസാരത്തിനും നിനക്കു ലജ്ജയില്ലേ? എന്റെ രാജ്യം തന്നു കഴിഞ്ഞിട്ടും വീണ്ടും അതു തിരിച്ചു വാങ്ങാന്‍ നീ ശ്രമിക്കുന്നതെന്തിന്?

ഇത്യുക്തഃ പരുഷം തേന ഗച്ഛാമീതി സവേപഥുഃ । ബ്രുവന്നേവം യയൌ ശീഘ്രമാകര്ഷന് ദയിതാം കരേ॥൭.

അവന്റെ കഠിനമായ വാക്കുകള്‍ കേട്ട് വിറയുന്ന രാജാവ് 'ഞാന്‍ പോകുന്നു' എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് പ്രിയപ്പെട്ടവളെ കൈപിടിച്ച് വേഗത്തില്‍ പുറപ്പെട്ടു.

കര്ഷതസ്താം തതോ ഭാര്യാം സുകുമാരീം ശ്രമാതുരാമ് । സഹസാ ദണ്ഡകാഷ്ഠേന താഡയാമാസ കൌശികഃ॥൭.

അവന്‍ ക്ഷീണിച്ച സുന്ദരിയായ ഭാര്യയെ വലിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്‍ കൗശികന്‍ അപ്രതീക്ഷിതമായി ഒരു ദണ്ഡം കൊണ്ടു അവളെ അടിച്ചു.

താം തഥാ താഡിതാം ദൃഷ്ട്വാ ഹരിശ്ചന്ദ്രോ മഹീപതിഃ । ഗച്ഛാമീത്യാഹ ദുഃ ഖാര്തോ നാന്യത് കിഞ്ചിദുദാഹരത്॥൭.

അങ്ങനെ ഭാര്യയെ അടിയേറ്റത് കണ്ട മഹാരാജാവ് ഹരിശ്ചന്ദ്രന്‍ ദു:ഖഭാരത്തില്‍ 'ഞാന്‍ പോകുന്നു' എന്നു മാത്രം പറഞ്ഞു, മറ്റൊന്നും പറഞ്ഞു ഇല്ല.

അഥ വിശ്വേ തദാ ദേവാഃ പഞ്ച പ്രാഹുഃ കൃപാലവഃ । വിശ്വാമിത്രഃ സുപാപോഽയം ലോകാന് കാന് സമവാപ്സ്യതി॥൭.

അപ്പോള്‍ ദയയുള്ള അഞ്ചു ദേവന്മാര്‍ പറഞ്ഞു: 'ഇത്ര പാപിയായ വിഷ്വാമിത്രന്‍ എങ്ങനെയുള്ള ലോകങ്ങള്‍ പ്രാപിക്കും?'

യേനായാം യജ്വനാം ശ്രേഷ്ഠഃ സ്വരാജ്യാദവരോപിതഃ । കസ്യ വാ ശ്രദ്ധയാ പൂതം സുതം സോമം മഹാധ്വരേ । പീത്വാ വയം പ്രയാസ്യാമോ മുദം മന്ത്രപുരഃ സരമ്॥൭.

യജ്ഞങ്ങളില്‍ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായവനെ തന്റെ രാജ്യം വിട്ടിറക്കിയവന്‍, ആരുടെ വിശ്വാസത്താല്‍ ഞങ്ങള്‍ മഹായജ്ഞത്തില്‍ ശുദ്ധമായ സോമം കുടിച്ച് മന്ത്രങ്ങളുടെ നേതൃത്വത്തില്‍ സന്തോഷത്തോടെ പോകാനാകും?

; പക്ഷിണ ഊചുഃ ഇതി തേഷാം വചഃ ശ്രുത്വാ കൌശികോഽതിരുഷാന്വിതഃ । ശശാപ താന് മനുഷ്യത്വം സര്വേ യൂയമവാപ്സ്യഥ॥൭.

അവരുടെ വാക്കുകള്‍ കേട്ട കൗശികന് വലിയ കോപംകൊണ്ടു അവരെ ശപിച്ചു: 'നിങ്ങളെല്ലാവരും മനുഷ്യജന്മം പ്രാപിക്കും.'

പ്രസാദിതശ്ച തൈഃ പ്രാഹ പുനരേവ മഹാമുനിഃ. മാനുഷത്വേഽപി ഭവതാം ഭവിത്രീ നൈവ സന്തതിഃ॥൭.

അവരുടെ പ്രാര്‍ത്ഥനയോടെ ശാന്തനായ മഹാമുനി വീണ്ടും പറഞ്ഞു: 'മനുഷ്യരായ ജന്മത്തില്‍ നിങ്ങള്‍ക്ക് സന്താനമുണ്ടാകില്ല.'

ന ദാരസംഗ്രഹശ്ചൈവ ഭവിതാ ന ച മത്സരഃ । കാമക്രോധവിനിര്മുക്താ ഭവിഷ്യഥ സുരാഃ പുനഃ॥൭.

നിങ്ങള്‍ക്ക് ഭാര്യയെ സ്വീകരിക്കലും അസൂയയും ഉണ്ടാകില്ല. കാമവും കോപവും വിട്ട് നിങ്ങള്‍ വീണ്ടും ദേവന്മാരാകും.