മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

ബ്രഹ്മത്വേ സ പ്രജാഃ സൃഷ്ട്വാ തതഃ സത്ത്വാതിരേകവാന് । വിഷ്ണുത്വമേത്യ ധര്മേണ കുരുതേ പരിപാലനമ്॥൪൬.

ബ്രഹ്മാവിന്റെ രൂപത്തിൽ സൃഷ്ടികളെ സൃഷ്ടിച്ചശേഷം, സത്ത്വഗുണം അധികമായി ലഭിച്ച്, വിഷ്ണുവിന്റെ സ്ഥാനം ഏറ്റെടുത്തു, ധർമ്മപാലനത്തിലൂടെ സംരക്ഷണം നടത്തുന്നു.

തതസ്തമോഗുണോദ്രിക്തോ രുദ്രത്വേ ചാഖിലം ജഗത് । ഉപസംഹൃത്യ വൈ ശേതേ ത്രൈലോക്യം ത്രിഗുണോഽഗുണഃ॥൪൬.

പിന്നീട് തമോഗുണം അധികമായി, രുദ്രനായി, മുഴുവൻ ലോകവും പിൻവലിച്ച്, മൂന്നു ഗുണങ്ങളോടും അതീതനായി, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും വിശ്രമിക്കുന്നു.

യഥാ പ്രാഗ്വ്യാപകഃ ക്ഷേത്രീ പാലകോ ലാവകസ്തഥാ । യഥാ സ സംജ്ഞാമായാതി ബ്രഹ്മവിഷ്ണ്വീശകാരിണീമ്॥൪൬.

ഒരു കൃഷിക്കാരൻ നിലം പരത്തുന്നവൻ, സംരക്ഷിക്കുന്നവൻ, വിളവെടുക്കുന്നവൻ എന്നിങ്ങനെ വ്യത്യസ്ത പേരുകൾ സ്വീകരിക്കുന്നതുപോലെ, അവൻ ബ്രഹ്മ, വിഷ്ണു, ഈശ്വരൻ എന്നീ പേരുകളും പ്രവർത്തികളും ഏറ്റെടുക്കുന്നു.

ബ്രഹ്മത്വേ സൃജതേ ലോകാന് രുദ്രത്വേ സംഹരത്യപി । വിഷ്ണുത്വേ ചാപ്യുദാസീനസ്തിസ്ത്രോഽവസ്ഥാഃ സ്വയമ്ഭുവഃ॥൪൬.

ബ്രഹ്മാവിന്റെ രൂപത്തിൽ ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; രുദ്രനായി സംഹാരവും ചെയ്യുന്നു; വിഷ്ണുവായി നിലനിൽക്കുന്നു—സ്വയംഭുവിന്റെ ഈ മൂന്ന് നിലകളാണ്.

രജോ ബ്രഹ്മാ തമോ രുദ്രോ വിഷ്ണുഃ സത്ത്വം ജഗത്പതിഃ । ഏത ഏവ ത്രയോ ദേവാ ഏത ഏവ ത്രയോ ഗുണാഃ॥൪൬.

രജസ് ബ്രഹ്മാവാണ്, തമസ് രുദ്രനാണ്, സത്ത്വം വിഷ്ണുവാണ്—ലോകനാഥൻ. ഇവരാണ് മൂന്നു ദേവതകളും, ഇവരാണ് മൂന്നു ഗുണങ്ങളും.

അന്യോന്യമിഥുനാ ഹ്യേതേ അന്യോന്യാശ്രയിണസ്തഥാ । ക്ഷണം വിയോഗോ നഹ്യേഷാം ന ത്യജന്തി പരസ്പരമ്॥൪൬.

ഇവ പരസ്പരം കൂട്ടുകാർ, പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചവരാണ്; ഒരു നിമിഷം പോലും ഇവർ വേർപെടുന്നില്ല, ഒരിക്കലും പരസ്പരം വിട്ടുനിൽക്കുന്നില്ല.

ഏവം ബ്രഹ്മാ ജഗത്പൂര്വോ ദേവദേവശ്ചതുര്മുഖഃ । രജോഗുണം സമാശ്രിത്യ സ്ത്രഷ്ട്ടത്വേ സ വ്യവസ്ഥിതഃ॥൪൬.

ഇങ്ങനെ, ലോകത്തിന്റെ ആദിയായ, ദേവദേവനായ, നാലുമുഖനായ ബ്രഹ്മാവ്, രജോഗുണം ആശ്രയിച്ച് സൃഷ്ടിയുടെ സ്ഥാനത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു.

ഹിരണ്യഗര്ഭോ ദേവാദിരനാദിരുപചാരതഃ । ഭൂപദ്മകര്ണികാസംസ്ഥോ ബ്രഹ്മാഗ്രേ സമജായത॥൪൬.

ഹിരണ്യഗർഭൻ, ദേവന്മാരിൽ ആദിയായവൻ, ഉപമയാൽ ആദിയില്ലാത്തവൻ, ഭൂമിയിൽ നിന്നുയർന്ന താമരയുടെ കർണികയിൽ സ്ഥാപിതനായി ആദിയിൽ ജനിച്ചു.

തസ്യ വര്ഷശതം ത്വേകം പരമായുര്മഹാത്മനഃ । ബ്രഹ്മ്യേണൈവ ഹി മാനേന തസ്യ സംഖ്യാം നിബോധ മേ॥൪൬.

അവന്റെ ആയുസ്സ്, മഹാത്മാവേ, നൂറു വർഷമാണ്; ബ്രഹ്മാവിന്റെ അളവുപ്രകാരം അതിന്റെ കണക്കു ഞാൻ പറയാം.

നിമേഷൈര്ദശഭിഃ കാഷ്ഠാ തഥാ പഞ്ചഭിരുച്യതേ । കലാസ്ത്രിംശച്ച വൈ കാഷ്ഠാ മുഹൂര്തം ത്രിംശത്താഃ കലാഃ॥൪൬.

പത്ത് നിമിഷങ്ങൾ ചേർന്ന് ഒരു കഷ്ടയാണ്; അങ്ങനെ അഞ്ച് കഷ്ടകൾ ചേർന്ന് ഒരു കല; മുപ്പത് കലകൾ ചേർന്ന് ഒരു മുഹൂർത്തം; മുപ്പത് മുഹൂർത്തങ്ങൾ ചേർന്ന് ഒരു അഹോരാത്രം.

അഹോരാത്രം മുഹൂര്താനാം നൃണാം ത്രിംശത്തു വൈ സ്മൃതമ് । അഹോരാത്രൈശ്ച ത്രിംശദ്ഭിഃ പക്ഷൌ ദ്വൌ മാസ ഉച്യതേ॥൪൬.

മനുഷ്യരുടെ ഒരു അഹോരാത്രം മുപ്പത് മുഹൂർത്തങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് കണക്കാക്കുന്നത്; അങ്ങനെ മുപ്പത് അഹോരാത്രങ്ങൾ ചേർന്ന് രണ്ട് പക്ഷങ്ങൾ, അതാണ് ഒരു മാസം.

തൈഃ ഷഡ്ഭിരയനം വര്ഷം ദ്വേഽയനേ ദക്ഷിണോത്തരേ । തദ്ദേവാനാമഹോരാത്രം ദിനം തത്രോത്തരായണമ്॥൪൬.

അങ്ങനെ ആറു മാസങ്ങൾ ചേർന്ന് ഒരു വർഷം, അത് ദക്ഷിണായനവും ഉത്തരായനവും ആയി വിഭജിക്കുന്നു; ദേവന്മാർക്ക് ഒരു അഹോരാത്രം അങ്ങനെ, അവരിൽ ഉത്തരം ആയനമാണ് പകൽ.

ദിവ്യൈര്വര്ഷസഹസ്രൈസ്തു കൃതത്രേതാദിസംജ്ഞിതമ് । ചതുര്യുഗം ദ്വാദശഭിസ്തദ്വിഭാഗം ശൃണുഷ്വ മേ॥൪൬.

കൃത, ത്രേത, ദ്വാപര, കലിയെന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ചതുർയുഗം, പതിനിരണ്ടായിരം ദൈവവർഷങ്ങളാണ്; അതിന്റെ വിഭജനങ്ങൾ ഞാൻ പറയാം.

ചത്വാരി തു സഹസ്രാണി വര്ഷാണാം കൃതമുച്യതേ । ശതാനി സന്ധ്യാ ചത്വാരി സന്ധ്യാംശശ്ച തഥാവിധഃ॥൪൬.

കൃതയുഗത്തിന്റെ ദൈർഘ്യം നാല് ആയിരം വർഷങ്ങളാണ് എന്ന് പറയുന്നു. അതിന്റെ സന്ധ്യയും ഉദയവും ഓരോന്നും നാലു നൂറ് വർഷം വീതമാണ്.

ത്രേതാ ത്രീണി സഹസ്രാണി ദിവ്യാബ്ദാനാം ശതത്രയമ് । തത്സന്ധ്യാ തത്സമാ ചൈവ സന്ധ്യാംശശ്ച തഥാവിധഃ॥൪൬.

ത്രീതായുഗം മൂവായിരം ദിവ്യവർഷങ്ങളാണ്. അതിന്റെ സന്ധ്യയും ഉദയവും ഓരോന്നും മൂന്നു നൂറ് വർഷം വീതമാണ്.

ദ്വാപരം ദ്വേ സഹസ്രേ തു വര്ഷാണാം ദ്വേ ശതേ തഥാ । തസ്യ സന്ധ്യാ സമാഖ്യാതാ ദ്വേ ശതാബ്ദേ തദംശകഃ॥൪൬.

ദ്വാപരയുഗം രണ്ടായിരം വർഷമാണ്, അതിന്റെ സന്ധ്യയും ഉദയവും ഓരോന്നും ഇരുനൂറ് വർഷം വീതമാണ്.

കലിഃ സഹസ്രം ദിവ്യാനാമബ്ദാനാം ദ്വിജസത്തമ । സന്ധ്യാ സന്ധ്യാംശകശ്ചൈവ ശതകൌ സമുദാഹൃതൌ॥൪൬.

കലിയുഗം ആയിരം ദിവ്യവർഷങ്ങളാണ്. അതിന്റെ സന്ധ്യയും ഉദയവും ഓരോന്നും നൂറ് വർഷം വീതം എന്നാണ് പറയുന്നത്.

ഏഷാ ദ്വാധശസാഹസ്ത്രീ യുഗാഖ്യാ കവിഭിഃ കൃതാ । ഏതത് സഹസ്രഗുണിതമോ ബ്രാഹ്മ്യമുദാഹൃതമ്॥൪൬.

ഇങ്ങനെ നാലു യുഗങ്ങളുടെയും മൊത്തം ദൈർഘ്യം പന്ത്രണ്ടായിരം വർഷമാണ്, മഹർഷിമാർ അങ്ങനെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അതിനെ ആയിരം ഗുണം കൂട്ടിയാൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസം എന്നാണ് പറയുന്നത്.

ബ്രഹ്മണോ ദിവസേ ബ്രഹ്മന് മനവഃ സ്യുശ്ചതുര്ദശ । ഭവന്തി ഭാഗശസ്തേഷാം സഹസ്രം തദ്വിഭജ്യതേ॥൪൬.

ബ്രാഹ്മണനേ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസത്തിൽ പതിനാലു മനുക്കൾ ഉണ്ടാകും. അവരുടെ കാലങ്ങൾ ആ ആയിരത്തിൽ വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു.

ദേവാഃ സപ്തര്ഷയഃ സേന്ദ്രാ മനുസ്തത്സൂനവോ നൃപാഃ । മനുനാ സഹ സൃജ്യന്തേ സംഹ്രിയന്തേ ച പൂര്വവത്॥൪൬.

ദേവന്മാർ, ഏഴു മഹർഷിമാർ, ഇന്ദ്രൻ, മനു, മനുവിന്റെ പുത്രന്മാരായ രാജാക്കന്മാർ ഇവരെല്ലാം മനുവിനൊപ്പം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുകയും, മുമ്പുപോലെ തന്നെ ലയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ചതുര്യുഗാനാം സംഖ്യാതാ സാധികാ ഹ്യേ കസപ്തതിഃ । മന്വന്തരം തസ്യ സംഖ്യാം മാനുഷാബ്ദൈര്നിബോധ മേ॥൪൬.

ഒരു മന്വന്തരത്തിൽ എഴുപത്തൊന്ന് മുഴുവൻ നാലു യുഗങ്ങളാണ്, അതിനേക്കാൾ കുറച്ച് അധികവുമുണ്ട്. മന്വന്തരത്തിന്റെ ദൈർഘ്യം മനുഷ്യവർഷങ്ങളിൽ ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കൂ.

ത്രിംശത്കോട്യസ്തു സംപൂര്ണാഃ സംഖ്യാതാഃ സംഖ്യയാ ദ്വിജ । സത്പഷഷ്ടിസ്തഥാന്യാനി നിയുതാനി ച സംഖ്യയാ॥൪൬.

മുപ്പത് കോടി വർഷമാണ് അതിന്റെ പൂർണ്ണമായ എണ്ണം, ദ്വിജനേ. കൂടാതെ അറുപത്താറ് നിയുതം കൂടി ചേർക്കണം.

വിംശതിശ്ച സഹസ്രാണി കാലോഽയം സാധികം വിനാ । ഏതന്മന്വന്തരം പ്രോക്തം ദിവ്യൈര്വര്ഷൈര്നിബോധ മേ॥൪൬.

ഇതിൽ ഇരുപതിനായിരം കൂടി ചേർത്താൽ, ആ കാലം അല്പം അധികമാകും. ഇതാണ് മന്വന്തരം എന്ന് പറയുന്നു. അതിന്റെ ദൈർഘ്യം ദിവ്യവർഷങ്ങളിൽ ഞാൻ പറയാം.

അഷ്ടൌ വര്ഷസഹസ്രാണി ദിവ്യയാ സംഖ്യയാ യുതമ് । ദ്വിപഞ്ചാശത്തഥാന്യാനി സഹസ്രാണ്യധികാനി തു॥൪൬.

എട്ടായിരം ദിവ്യവർഷങ്ങൾക്കും, അമ്പത്തിരണ്ടായിരം കൂടി ചേർക്കണം.

ചതുര്ദശഗുണോ ഹ്യേഷ കാലോ ബ്രഹ്മ്യമഹഃ സ്മൃതമ് । തസ്യാന്തേ പ്രലയഃ പ്രോക്തോ ബ്രഹ്മന് നൈമിത്തികോ ബുധൈഃ॥൪൬.

ഈ കാലം പതിനാലു ഗുണം കൂട്ടിയാൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. അതിന്റെ അവസാനം, ജ്ഞാനികൾ നൈമിത്തികപ്രളയം എന്ന് വിളിക്കുന്ന ലയമുണ്ടാകും.

ഭൂര്ലോകോഽഥ ഭുവര്ലോകഃ സ്വര്ലോകശ്ച വിനാശിനഃ । തഥാ വിനാശമായാന്തി മഹര്ലോകശ്ച തിഷ്ഠതി॥൪൬.

ഭൂലോകം, ഭൂവർലോകം, സ്വർഗ്ഗലോകം ഇവ എല്ലാം നശിക്കപ്പെടുന്നവയാണ്. അങ്ങനെ അവ നശിക്കുന്നു, എന്നാൽ മഹർലോകം നിലനിൽക്കും.

തദ്വാസിനോഽപി താപേന ജനലോകം പ്രയാന്തി വൈ । ഏകാര്ണവേ ച ത്രൈലോക്യേ ബ്രഹ്മാ സ്വപിതി വൈ നിശി॥൪൬.

അവിടെ വസിക്കുന്നവരും അത്യന്തം ചൂട് കാരണം ജനലോകത്തേക്ക് പോകുന്നു. മൂന്നു ലോകങ്ങളും ഒരൊറ്റ സമുദ്രത്തിൽ മൂടപ്പെടുമ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവ് രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങുന്നു.

തത്പ്രമാണൈവ സാ രാത്രിസ്തദന്തേ സൃജ്യതേ പുനഃ । ഏവന്തു ബ്രഹ്മണോ വര്ഷമേകം വര്ഷശതന്തു തത്॥൪൬.

അവന്റെ രാത്രി ദിവസത്തേക്കു തുല്യമാണ്. അതിന്റെ അവസാനം വീണ്ടും സൃഷ്ടി നടക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു വർഷം, അങ്ങനെ നൂറ് വർഷം ഉണ്ടാകും.

ശതം ഹി തസ്യ വര്ഷാണാം പരമിത്യഭിധീയതേ । പഞ്ചാശദ്ഭിസ്തഥാ വര്ഷൈഃ പരാര്ധമിതി കീര്ത്യതേ॥൪൬.

അവന്റെ നൂറ് വർഷം പരമാവധി ആയുസ്സ് എന്നാണ് പറയുന്നത്. അമ്പത് വർഷം പരാർദ്ധം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.