മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

സ്വാത്മന്യവസ്ഥിതേവ്യക്തേ വികാരേ പ്രതിസംഹൃതേ । പ്രകൃതിഃ പുരുഷശ്ചൈവ സാധര്മ്യേണാവതിഷ്ഠതഃ॥൪൬.

അപ്രകൃതവും അതിന്റെ രൂപഭേദങ്ങളും സ്വഭാവത്തിൽ ലയിച്ചപ്പോൾ, പ്രകൃതിയും പുരുഷനും തങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.

തദാ തമശ്ച സത്ത്വഞ്ച സമത്വേന വ്യവസ്ഥിതൌ । അനുദ്രിക്താവനൂനൌ ച തത്പ്രോതൌ ച പരസ്പരമ്॥൪൬.

അപ്പോൾ തമസ്സും സത്ത്വവും സമത്വത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അതിലധികമോ കുറവോ ഇല്ലാതെ, പരസ്പരം ചേർന്ന് ഇരിക്കുന്നു.

തിലേഷു വാ യഥാ തൈലം ഘൃതം പയസി വാ സ്ഥിതമ് । തഥാ തമസി സത്ത്വേ ച രജോഽപ്യനുസൃതം സ്ഥിതമ്॥൪൬.

എങ്ങിനെ എള്ളിൽ എണ്ണയും പാലിൽ നെയ്യും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ തന്നെ തമസ്സിലും സത്ത്വത്തിലും രാജസും ഒപ്പം നിലകൊള്ളുന്നു.

ഉത്പത്തിര്ബ്രഹ്മണോ യാവദായുഷോ ദ്വിപരാര്ധികമ് । താവദ്ദിനം പരേശസ്യ തത്സമാ സംയമേ നിശാ॥൪൬.

ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആയുസ്സ് രണ്ടു പരാർദ്ധം വരെ നീളുമ്പോൾ, അത്രയും കാലം പരമേശ്വരന്റെ ഒരു പകലാണ്; അതിനതുല്യമായ ഒരു രാത്രി പ്രളയകാലമാണ്.

അഹര്മുഖേ പ്രബുദ്ധസ്തു ജഗദാദിരനാദിമാന് । സര്വഹേതുരചിന്ത്യാത്മാ പരഃ കോഽപ്യപരക്രിയഃ॥൪൬.

പകലിന്റെ ആരംഭത്തിൽ, ആദിമില്ലാത്ത ഈ സൃഷ്ടിയുടെ മൂലകാരണം ഉണരുന്നു; എല്ലാറ്റിനും കാരണം, അതിന്റെ സ്വഭാവം മനസ്സിൽ പിടികൂടാൻ കഴിയാത്തത്, പരമമായത്, മറ്റൊരാളുടെ സഹായമില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്നതുമാണ്.

പ്രകൃതിം പുരുഷഞ്ചൈവ പ്രാവിശ്യാശു ജഗത്പതിഃ । ക്ഷോഭയാമാസ യോഗേന പരേണ പരമേശ്വരഃ॥൪൬.

പ്രകൃതിയിലും പുരുഷനിലും അതിവേഗം പ്രവേശിച്ച ലോകനാഥൻ, പരമമായ യോഗശക്തിയാൽ അവരെ ഉണർത്തി ചലിപ്പിച്ചു.

യഥാ മദോ നവസ്ത്രീണാം യഥാ വാ മാധവാനിലഃ । അനുപ്രവിഷ്ടഃ ക്ഷോഭായ തഥാസൌ യോഗമൂര്തിമാന്॥൪൬.

പുതിയ യുവതികളിൽ മദം പ്രവേശിക്കുന്നതുപോലെയും, വസന്തകാലത്തിലെ കാറ്റ് കടന്നു കയറി ഉണർത്തുന്നതുപോലെയും, യോഗരൂപിയായ അവൻ അവരിൽ പ്രവേശിച്ച് ചലനം സൃഷ്ടിച്ചു.

പ്രധാനേ ക്ഷോഭ്യമാനേ തു സ ദേവോ ബ്രഹ്മസംജ്ഞിതഃ । സമുത്പന്നോഽണ്ഡകോഷസ്ഥോ യഥാ തേ കഥിതം മയാ॥൪൬.

പ്രധാനം ഇങ്ങനെ ഉണർന്നപ്പോൾ, ബ്രഹ്മ എന്ന പേരിൽ ആ ദൈവം അണ്ടകോശത്തിനുള്ളിൽ ഉദിച്ചുവന്നു, ഞാൻ നേരത്തെ പറഞ്ഞതുപോലെ.

സ ഏവ ക്ഷോഭകഃ പൂര്വം സ ക്ഷോഭ്യഃ പ്രകൃതേഃ പതിഃ । സ സങ്കോചവികാശാഭ്യാം പ്രധാനത്വേഽപി ച സ്ഥിതഃ॥൪൬.

മുന്‍പ് ഉണർത്തിയവനും, പ്രകൃതിയുടെ അധിപനുമായ അവൻ, സംകോചത്തിലും വികസത്തിലും പ്രധാനാവസ്ഥയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.

അത്പന്നഃ സ ജഗദ്യോനിരഗുണോഽപി രജോഗുണമ് । ഭുഞ്ജന് പ്രവര്തതേ സര്ഗേ ബ്രഹ്മത്വം സമുപാശ്രിതഃ॥൪൬.

ഗുണങ്ങൾ ഇല്ലാത്തവനായ ലോകത്തിന്റെ ഉറവിടം, രജോഗുണം സ്വീകരിച്ച് സൃഷ്ടിയിൽ ഏർപ്പെടുന്നു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ സ്ഥാനം സ്വീകരിച്ചാണ് അവൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.

ബ്രഹ്മത്വേ സ പ്രജാഃ സൃഷ്ട്വാ തതഃ സത്ത്വാതിരേകവാന് । വിഷ്ണുത്വമേത്യ ധര്മേണ കുരുതേ പരിപാലനമ്॥൪൬.

ബ്രഹ്മാവിന്റെ രൂപത്തിൽ സൃഷ്ടികളെ സൃഷ്ടിച്ചശേഷം, സത്ത്വഗുണം അധികമായി ലഭിച്ച്, വിഷ്ണുവിന്റെ സ്ഥാനം ഏറ്റെടുത്തു, ധർമ്മപാലനത്തിലൂടെ സംരക്ഷണം നടത്തുന്നു.

തതസ്തമോഗുണോദ്രിക്തോ രുദ്രത്വേ ചാഖിലം ജഗത് । ഉപസംഹൃത്യ വൈ ശേതേ ത്രൈലോക്യം ത്രിഗുണോഽഗുണഃ॥൪൬.

പിന്നീട് തമോഗുണം അധികമായി, രുദ്രനായി, മുഴുവൻ ലോകവും പിൻവലിച്ച്, മൂന്നു ഗുണങ്ങളോടും അതീതനായി, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും വിശ്രമിക്കുന്നു.

യഥാ പ്രാഗ്വ്യാപകഃ ക്ഷേത്രീ പാലകോ ലാവകസ്തഥാ । യഥാ സ സംജ്ഞാമായാതി ബ്രഹ്മവിഷ്ണ്വീശകാരിണീമ്॥൪൬.

ഒരു കൃഷിക്കാരൻ നിലം പരത്തുന്നവൻ, സംരക്ഷിക്കുന്നവൻ, വിളവെടുക്കുന്നവൻ എന്നിങ്ങനെ വ്യത്യസ്ത പേരുകൾ സ്വീകരിക്കുന്നതുപോലെ, അവൻ ബ്രഹ്മ, വിഷ്ണു, ഈശ്വരൻ എന്നീ പേരുകളും പ്രവർത്തികളും ഏറ്റെടുക്കുന്നു.

ബ്രഹ്മത്വേ സൃജതേ ലോകാന് രുദ്രത്വേ സംഹരത്യപി । വിഷ്ണുത്വേ ചാപ്യുദാസീനസ്തിസ്ത്രോഽവസ്ഥാഃ സ്വയമ്ഭുവഃ॥൪൬.

ബ്രഹ്മാവിന്റെ രൂപത്തിൽ ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; രുദ്രനായി സംഹാരവും ചെയ്യുന്നു; വിഷ്ണുവായി നിലനിൽക്കുന്നു—സ്വയംഭുവിന്റെ ഈ മൂന്ന് നിലകളാണ്.

രജോ ബ്രഹ്മാ തമോ രുദ്രോ വിഷ്ണുഃ സത്ത്വം ജഗത്പതിഃ । ഏത ഏവ ത്രയോ ദേവാ ഏത ഏവ ത്രയോ ഗുണാഃ॥൪൬.

രജസ് ബ്രഹ്മാവാണ്, തമസ് രുദ്രനാണ്, സത്ത്വം വിഷ്ണുവാണ്—ലോകനാഥൻ. ഇവരാണ് മൂന്നു ദേവതകളും, ഇവരാണ് മൂന്നു ഗുണങ്ങളും.

അന്യോന്യമിഥുനാ ഹ്യേതേ അന്യോന്യാശ്രയിണസ്തഥാ । ക്ഷണം വിയോഗോ നഹ്യേഷാം ന ത്യജന്തി പരസ്പരമ്॥൪൬.

ഇവ പരസ്പരം കൂട്ടുകാർ, പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചവരാണ്; ഒരു നിമിഷം പോലും ഇവർ വേർപെടുന്നില്ല, ഒരിക്കലും പരസ്പരം വിട്ടുനിൽക്കുന്നില്ല.

ഏവം ബ്രഹ്മാ ജഗത്പൂര്വോ ദേവദേവശ്ചതുര്മുഖഃ । രജോഗുണം സമാശ്രിത്യ സ്ത്രഷ്ട്ടത്വേ സ വ്യവസ്ഥിതഃ॥൪൬.

ഇങ്ങനെ, ലോകത്തിന്റെ ആദിയായ, ദേവദേവനായ, നാലുമുഖനായ ബ്രഹ്മാവ്, രജോഗുണം ആശ്രയിച്ച് സൃഷ്ടിയുടെ സ്ഥാനത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു.

ഹിരണ്യഗര്ഭോ ദേവാദിരനാദിരുപചാരതഃ । ഭൂപദ്മകര്ണികാസംസ്ഥോ ബ്രഹ്മാഗ്രേ സമജായത॥൪൬.

ഹിരണ്യഗർഭൻ, ദേവന്മാരിൽ ആദിയായവൻ, ഉപമയാൽ ആദിയില്ലാത്തവൻ, ഭൂമിയിൽ നിന്നുയർന്ന താമരയുടെ കർണികയിൽ സ്ഥാപിതനായി ആദിയിൽ ജനിച്ചു.

തസ്യ വര്ഷശതം ത്വേകം പരമായുര്മഹാത്മനഃ । ബ്രഹ്മ്യേണൈവ ഹി മാനേന തസ്യ സംഖ്യാം നിബോധ മേ॥൪൬.

അവന്റെ ആയുസ്സ്, മഹാത്മാവേ, നൂറു വർഷമാണ്; ബ്രഹ്മാവിന്റെ അളവുപ്രകാരം അതിന്റെ കണക്കു ഞാൻ പറയാം.

നിമേഷൈര്ദശഭിഃ കാഷ്ഠാ തഥാ പഞ്ചഭിരുച്യതേ । കലാസ്ത്രിംശച്ച വൈ കാഷ്ഠാ മുഹൂര്തം ത്രിംശത്താഃ കലാഃ॥൪൬.

പത്ത് നിമിഷങ്ങൾ ചേർന്ന് ഒരു കഷ്ടയാണ്; അങ്ങനെ അഞ്ച് കഷ്ടകൾ ചേർന്ന് ഒരു കല; മുപ്പത് കലകൾ ചേർന്ന് ഒരു മുഹൂർത്തം; മുപ്പത് മുഹൂർത്തങ്ങൾ ചേർന്ന് ഒരു അഹോരാത്രം.

അഹോരാത്രം മുഹൂര്താനാം നൃണാം ത്രിംശത്തു വൈ സ്മൃതമ് । അഹോരാത്രൈശ്ച ത്രിംശദ്ഭിഃ പക്ഷൌ ദ്വൌ മാസ ഉച്യതേ॥൪൬.

മനുഷ്യരുടെ ഒരു അഹോരാത്രം മുപ്പത് മുഹൂർത്തങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് കണക്കാക്കുന്നത്; അങ്ങനെ മുപ്പത് അഹോരാത്രങ്ങൾ ചേർന്ന് രണ്ട് പക്ഷങ്ങൾ, അതാണ് ഒരു മാസം.

തൈഃ ഷഡ്ഭിരയനം വര്ഷം ദ്വേഽയനേ ദക്ഷിണോത്തരേ । തദ്ദേവാനാമഹോരാത്രം ദിനം തത്രോത്തരായണമ്॥൪൬.

അങ്ങനെ ആറു മാസങ്ങൾ ചേർന്ന് ഒരു വർഷം, അത് ദക്ഷിണായനവും ഉത്തരായനവും ആയി വിഭജിക്കുന്നു; ദേവന്മാർക്ക് ഒരു അഹോരാത്രം അങ്ങനെ, അവരിൽ ഉത്തരം ആയനമാണ് പകൽ.

ദിവ്യൈര്വര്ഷസഹസ്രൈസ്തു കൃതത്രേതാദിസംജ്ഞിതമ് । ചതുര്യുഗം ദ്വാദശഭിസ്തദ്വിഭാഗം ശൃണുഷ്വ മേ॥൪൬.

കൃത, ത്രേത, ദ്വാപര, കലിയെന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ചതുർയുഗം, പതിനിരണ്ടായിരം ദൈവവർഷങ്ങളാണ്; അതിന്റെ വിഭജനങ്ങൾ ഞാൻ പറയാം.

ചത്വാരി തു സഹസ്രാണി വര്ഷാണാം കൃതമുച്യതേ । ശതാനി സന്ധ്യാ ചത്വാരി സന്ധ്യാംശശ്ച തഥാവിധഃ॥൪൬.

കൃതയുഗത്തിന്റെ ദൈർഘ്യം നാല് ആയിരം വർഷങ്ങളാണ് എന്ന് പറയുന്നു. അതിന്റെ സന്ധ്യയും ഉദയവും ഓരോന്നും നാലു നൂറ് വർഷം വീതമാണ്.

ത്രേതാ ത്രീണി സഹസ്രാണി ദിവ്യാബ്ദാനാം ശതത്രയമ് । തത്സന്ധ്യാ തത്സമാ ചൈവ സന്ധ്യാംശശ്ച തഥാവിധഃ॥൪൬.

ത്രീതായുഗം മൂവായിരം ദിവ്യവർഷങ്ങളാണ്. അതിന്റെ സന്ധ്യയും ഉദയവും ഓരോന്നും മൂന്നു നൂറ് വർഷം വീതമാണ്.

ദ്വാപരം ദ്വേ സഹസ്രേ തു വര്ഷാണാം ദ്വേ ശതേ തഥാ । തസ്യ സന്ധ്യാ സമാഖ്യാതാ ദ്വേ ശതാബ്ദേ തദംശകഃ॥൪൬.

ദ്വാപരയുഗം രണ്ടായിരം വർഷമാണ്, അതിന്റെ സന്ധ്യയും ഉദയവും ഓരോന്നും ഇരുനൂറ് വർഷം വീതമാണ്.

കലിഃ സഹസ്രം ദിവ്യാനാമബ്ദാനാം ദ്വിജസത്തമ । സന്ധ്യാ സന്ധ്യാംശകശ്ചൈവ ശതകൌ സമുദാഹൃതൌ॥൪൬.

കലിയുഗം ആയിരം ദിവ്യവർഷങ്ങളാണ്. അതിന്റെ സന്ധ്യയും ഉദയവും ഓരോന്നും നൂറ് വർഷം വീതം എന്നാണ് പറയുന്നത്.

ഏഷാ ദ്വാധശസാഹസ്ത്രീ യുഗാഖ്യാ കവിഭിഃ കൃതാ । ഏതത് സഹസ്രഗുണിതമോ ബ്രാഹ്മ്യമുദാഹൃതമ്॥൪൬.

ഇങ്ങനെ നാലു യുഗങ്ങളുടെയും മൊത്തം ദൈർഘ്യം പന്ത്രണ്ടായിരം വർഷമാണ്, മഹർഷിമാർ അങ്ങനെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അതിനെ ആയിരം ഗുണം കൂട്ടിയാൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസം എന്നാണ് പറയുന്നത്.

ബ്രഹ്മണോ ദിവസേ ബ്രഹ്മന് മനവഃ സ്യുശ്ചതുര്ദശ । ഭവന്തി ഭാഗശസ്തേഷാം സഹസ്രം തദ്വിഭജ്യതേ॥൪൬.

ബ്രാഹ്മണനേ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസത്തിൽ പതിനാലു മനുക്കൾ ഉണ്ടാകും. അവരുടെ കാലങ്ങൾ ആ ആയിരത്തിൽ വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു.