മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

പുനസ്താസു പ്രണഷ്ടാസു വിഭ്രാന്താസ്താഃ പുനഃ പ്രജാഃ । ബ്രഹ്മാണം ശരണം ജഗ്മുഃ ക്ഷുധാര്താഃ പരമേഷ്ഠിനമ്॥൪൯.

അവയും വീണ്ടും നശിച്ചപ്പോൾ, ജനങ്ങൾ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലും വിശപ്പിലും പെടപ്പെട്ടു, അവർ പരമേശ്വരനായ ബ്രഹ്മാവിനെ ആശ്രയിച്ചു.

സ ചാപി തത്ത്വതോ ജ്ഞാത്വാ തദാ ഗ്രസ്താം വസുന്ധരാമ് । വത്സം കൃത്വാ സുമേരുന്തു ദുദോഹ ഭഗവാന് വിഭുഃ॥൪൯.

അപ്പോൾ അവസ്ഥ മനസ്സിലാക്കി, ഭൂമി മുഴുവനും വിഴുങ്ങപ്പെട്ടതായി കണ്ട ബ്രഹ്മാവ്, സുമേരു പർവതത്തെ കിടാവാക്കി ഭൂമിയെ പാൽകയറ്റി.

ദുഗ്ധേയം ഗൌസ്തദാ തേന ശസ്യാനി പൃഥിവീതലേ । ജജ്ഞിരേ താനി ബീജാനി ഗ്രാമ്യാരണ്യാസ്തു താഃ പുനഃ॥൪൯.

അങ്ങനെ, അവൻ ഭൂമിയിൽ നിന്ന് പാൽകയറ്റിയപ്പോൾ, ഭൂമിയിലെ ഉപരിതലത്തിൽ ധാന്യങ്ങൾ ഉദിച്ചു; ഗ്രാമത്തിലും കാടിലും ആ വിത്തുകൾ വീണ്ടും ജനിച്ചു.

ഓഷധ്യഃ ഫലപാകാന്താ ഗണാഃ സപ്തദശാ സ്മൃതാഃ । വ്രീഹയശ്ച യവാശ്ചൈവ ഗോധൂമാ അണവസ്തിലാഃ॥൪൯.

പഴം പാകം വരുമ്പോൾ ഉത്പന്നമാകുന്ന ഔഷധികളുടെ വിഭാഗങ്ങൾ പതിനേഴായി പറയപ്പെടുന്നു; അരി, യവം, ഗോതമ്പ്, ചെറുചോളം, എള്ള് എന്നിവയും.

പ്രിയങ്ഗവോ ഹ്യുദാരാശ്ച കോരദൂഷാഃ സചീനകാഃ । മാഷാ മുദ്ഗാ മസൂരാശ്ച നിഷ്പാവാഃ സകുലത്ഥകാഃ॥൪൯.

പ്രിയംഗു, ഉദാര, കൊരദൂഷ, ചീനക എന്നിവയും; മാഷ്, മുത്, മസൂർ, നിഷ്പാവ, കുലത്ത എന്നിവയും.

ആഢകാശ്ചണകാശ്ചൈവ ഗണാഃ സപ്തദശ സ്മൃതാഃ । ഇത്യേതാ ഓഷധീനാന്തു ഗ്രാമ്യാണാം ജാതയഃ പുരാ॥൪൯.

ആഢകയും ചണകയും ഉൾപ്പെടെ പതിനേഴു വിഭാഗങ്ങൾ; ഇങ്ങനെ, ഗ്രാമത്തിൽ വളരുന്ന പുരാതന ഔഷധികളുടെ ജാതികൾ ഇവയാണ്.

ഓഷധ്യോ ജജ്ഞിയാശ്ചൈവ ഗ്രാമ്യാരണ്യാശ്ചതുര്ദശ । വ്രീഹയശ്ച യവാശ്ചൈവ ഗോധൂമാ അണവസ്തിലാഃ॥൪൯.

ഔഷധികൾ ഗ്രാമത്തിലും കാടിലും പതിനാലു തരത്തിൽ ഉദിച്ചു; അരി, യവം, ഗോതമ്പ്, ചെറുചോളം, എള്ള് എന്നിവയും.

പ്രിയങ്ഗുസപ്തമാ ഹ്യേതേ അഷ്ടമാസ്തു കുലത്ഥകാഃ । ശ്യാമാകാസ്ത്വഥ നീവാരാ യത്തിലാ സഗവേധുകാഃ॥൪൯.

പ്രിയങ്കു ഏഴാമത്തേത്, കുലത്തക്ക കൃഷി എട്ടാമത്തേത്. പിന്നെ ശ്യാമാകം, നീവാരം, യവം, എള്ള്, ഗവേധുകം ഇവയും വരുന്നു.

കുരുവിന്ദാ മര്കടകാസ്തഥാ വേണുയവാശ്ച യേ । ഗ്രാമ്യാരണ്യാഃ സ്മൃതാ ഹ്യേതാ ഓഷധ്യശ്ച ചതുര്ദശ॥൪൯.

കുരുവിന്ദം, മാർക്കടകം, വേണുവിൽ വളരുന്ന യവം ഇവയും ചേർത്ത്, ഗ്രാമത്തിൽ വളരുന്നവയും കാട്ടിൽ വളരുന്നവയും ചേർന്ന് പതിനാലു ഔഷധികൾ എന്നപോലെ അറിയപ്പെടുന്നു.

യദാ പ്രസൃഷ്ടാ ഓഷധ്യോ ന പ്രരോഹന്തി താഃ പുനഃ । തതഃ സ താസാം വൃദ്ധ്യര്ഥം വാര്തോപായഞ്ചകാര ഹ॥൪൯.

ഇവ ഔഷധികൾ വിതച്ചിട്ടും വീണ്ടും മുളപ്പില്ലാതിരുന്നപ്പോൾ അവ വളരാൻ കൃഷിക്ക് വേണ്ട മാർഗങ്ങൾ അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തി.

ബ്രഹ്മാ സ്വയമ്ഭൂര്ഭഗവാന് ഹസ്തസിദ്ധിഞ്ച കര്മജാമ് । തതഃ പ്രഭൃത്യഥൌഷധ്യഃ കൃഷ്ടപച്യാസ്തു ജജ്ഞിരേ॥൪൯.

സ്വയംഭൂമായ ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ കൈകൊണ്ടുള്ള പരിശ്രമം സ്ഥാപിച്ചു. അതിനുശേഷം കൃഷിയിലൂടെ വളരുന്ന ഔഷധികൾ ജനിച്ചു.

സംസിദ്ധായാന്തു വാര്തായാം തതസ്താസാം സ്വയം പ്രഭുഃ । മര്യാദാം സ്ഥാപയാമാസ യഥാന്യായം യഥാഗുണമ്॥൪൯.

കൃഷി പൂർണ്ണമായി വിജയിച്ചപ്പോൾ, അന്നവർ അവയ്ക്ക് യുക്തമായ രീതിയിലും ഗുണം അനുസരിച്ചും അതിന്റെ പരിധികൾ സ്ഥാപിച്ചു.

വര്ണാനാമാശ്രമാണാഞ്ച ധര്മാന് ധര്മഭൃതാംവര । ലോകാനാം സര്വവര്ണാനാം സമ്യഗ്ധര്മാര്ഥപാലിനാമ്॥൪൯.

സകല ലോകങ്ങളിലും എല്ലാ വർഗ്ഗങ്ങൾക്കും, ധർമ്മവും സമ്പത്തും സംരക്ഷിക്കുന്നവർക്കും, വർണ്ണങ്ങൾക്കും ആശ്രമങ്ങൾക്കും വേണ്ടിയുള്ള കർത്തവ്യങ്ങൾ അദ്ദേഹം നിശ്ചയിച്ചു.

പ്രാജാപത്യം ബ്രാഹ്മണാനാം സ്മൃതം സ്ഥാനം ക്രിയാവതാമ് । സ്ഥാനമൈന്ദ്രം ക്ഷത്രിയാണാം സംഗ്രാമേഷ്വപലായിനാമ്॥൪൯.

കർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ സ്ഥാനം പ്രജാപത്യമായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. യുദ്ധത്തിൽ പിൻവാങ്ങാത്ത ക്ഷത്രിയന്മാരുടെ സ്ഥാനം ഇന്ദ്രന്റെതാണ്.

വൈശ്യാനാം മാരുതം സ്ഥാനം സ്വധര്മമനുവര്തതാമ് । ഗാന്ധര്വം ശൂദ്രജാതീനാം പരിചര്യാനുവര്തതാമ്॥൪൯.

സ്വധർമ്മം അനുസരിക്കുന്ന വൈശ്യന്മാരുടെ സ്ഥാനം മാർുതം. സേവനത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്ന ശൂദ്രജാതികളുടെ സ്ഥാനം ഗാന്ധർവം.

അഷ്ടാശീതിസഹസ്രാണാമൃഷീണാമൂര്ധ്വരേതസാമ് । സ്മൃതം തേഷാന്തു യത് സ്ഥാനം തദേവ ഗുരുവാസിനാമ്॥൪൯.

അശീത്യെട്ടായിരം ഉർദ്ധ്വരേതസ്സന്മാരായ ഋഷിമാരുടെ സ്ഥാനം ഗുരുവിനോടൊപ്പം താമസിക്കുന്നവരുടെതുമായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

സപ്തര്ഷോണാന്തു യത് സ്ഥാനം സ്മൃതം തദ്വൈ വനൌകസാമ് । പ്രാജാപത്യം ഗൃഹസ്ഥാനാം ന്യാസിനാം ബ്രഹ്മണഃ ക്ഷയമ് । യോഗിനാമമൃതം സ്ഥാനമിതി വൈ സ്ഥാനകല്പനാ॥൪൯.

ഏഴു മഹർഷിമാരുടെ സ്ഥാനം വനവാസികളുടേതാണ്. ഗൃഹസ്ഥന്മാർക്ക് പ്രജാപത്യസ്ഥാനം, സന്യാസികൾക്ക് ബ്രഹ്മലോകം, യോഗികൾക്ക് അമൃതസ്ഥാനം — ഇങ്ങനെ സ്ഥാനം നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു.

46(43) ഷട്ചത്വാരിംശോഽധ്യായഃ ക്രൌഷ്ടുകിരുവാച ഭഗവംസ്ത്വണ്ഡസമ്ഭൂതിര്യഥാവത് കഥിതാ മമ । ബ്രഹ്മാണ്ഡേ ബ്രഹ്മണോ ജന്മ തഥാ ചോക്തം മഹാത്മനഃ॥൪൬.

ക്രൗഷ്ടുകി ചോദിച്ചു: ഭഗവൻ, അണ്ടത്തിൽ നിന്നുള്ള സൃഷ്ടിയെപ്പറ്റിയും, ആ മഹാത്മാവായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ജനനത്തെപ്പറ്റിയും നിങ്ങൾ എനിക്ക് വിശദമായി പറഞ്ഞുതന്നു.

ഏതദിച്ഛാമ്യഹം ശ്രോതും ത്വത്തോ ഭൃഗുകുലോദ്ഭവ । യദാന സൃഷ്ടിര്ഭൂതാനാമസ്തി കിന്നു ന ചാസ്തി വാ । കാലേ വൈ പ്രലയസ്യാന്തേ സര്വസ്മിന്നുപസംഹൃതേ॥൪൬.

ഭൃഗുകുലത്തിൽ ജനിച്ചവനേ, പ്രളയത്തിന്റെ അവസാനം എല്ലാം ലയിച്ചപ്പോൾ, ജീവികളുടെ സൃഷ്ടി ഉണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്ന് ഞാൻ നിങ്ങളിൽ നിന്ന് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

മാര്കണ്ഡേയ ഉവാച യദാ തു പ്രകൃതൌ യാതി ലയം വിശ്വമിദം ജഗത് । തദോച്യതേ പ്രാകൃതോഽയം വിദ്വദ്ഭിഃ പ്രതിസഞ്ചരഃ॥൪൬.

മാർകണ്ടേയൻ പറഞ്ഞു: ഈ മുഴുവൻ ലോകവും പ്രകൃതിയിൽ ലയിക്കുമ്പോൾ, അതിനെ പണ്ഡിതന്മാർ പ്രകൃതിപ്രളയം എന്നു വിളിക്കുന്നു.

സ്വാത്മന്യവസ്ഥിതേവ്യക്തേ വികാരേ പ്രതിസംഹൃതേ । പ്രകൃതിഃ പുരുഷശ്ചൈവ സാധര്മ്യേണാവതിഷ്ഠതഃ॥൪൬.

അപ്രകൃതവും അതിന്റെ രൂപഭേദങ്ങളും സ്വഭാവത്തിൽ ലയിച്ചപ്പോൾ, പ്രകൃതിയും പുരുഷനും തങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.

തദാ തമശ്ച സത്ത്വഞ്ച സമത്വേന വ്യവസ്ഥിതൌ । അനുദ്രിക്താവനൂനൌ ച തത്പ്രോതൌ ച പരസ്പരമ്॥൪൬.

അപ്പോൾ തമസ്സും സത്ത്വവും സമത്വത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അതിലധികമോ കുറവോ ഇല്ലാതെ, പരസ്പരം ചേർന്ന് ഇരിക്കുന്നു.

തിലേഷു വാ യഥാ തൈലം ഘൃതം പയസി വാ സ്ഥിതമ് । തഥാ തമസി സത്ത്വേ ച രജോഽപ്യനുസൃതം സ്ഥിതമ്॥൪൬.

എങ്ങിനെ എള്ളിൽ എണ്ണയും പാലിൽ നെയ്യും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ തന്നെ തമസ്സിലും സത്ത്വത്തിലും രാജസും ഒപ്പം നിലകൊള്ളുന്നു.

ഉത്പത്തിര്ബ്രഹ്മണോ യാവദായുഷോ ദ്വിപരാര്ധികമ് । താവദ്ദിനം പരേശസ്യ തത്സമാ സംയമേ നിശാ॥൪൬.

ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആയുസ്സ് രണ്ടു പരാർദ്ധം വരെ നീളുമ്പോൾ, അത്രയും കാലം പരമേശ്വരന്റെ ഒരു പകലാണ്; അതിനതുല്യമായ ഒരു രാത്രി പ്രളയകാലമാണ്.

അഹര്മുഖേ പ്രബുദ്ധസ്തു ജഗദാദിരനാദിമാന് । സര്വഹേതുരചിന്ത്യാത്മാ പരഃ കോഽപ്യപരക്രിയഃ॥൪൬.

പകലിന്റെ ആരംഭത്തിൽ, ആദിമില്ലാത്ത ഈ സൃഷ്ടിയുടെ മൂലകാരണം ഉണരുന്നു; എല്ലാറ്റിനും കാരണം, അതിന്റെ സ്വഭാവം മനസ്സിൽ പിടികൂടാൻ കഴിയാത്തത്, പരമമായത്, മറ്റൊരാളുടെ സഹായമില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്നതുമാണ്.

പ്രകൃതിം പുരുഷഞ്ചൈവ പ്രാവിശ്യാശു ജഗത്പതിഃ । ക്ഷോഭയാമാസ യോഗേന പരേണ പരമേശ്വരഃ॥൪൬.

പ്രകൃതിയിലും പുരുഷനിലും അതിവേഗം പ്രവേശിച്ച ലോകനാഥൻ, പരമമായ യോഗശക്തിയാൽ അവരെ ഉണർത്തി ചലിപ്പിച്ചു.

യഥാ മദോ നവസ്ത്രീണാം യഥാ വാ മാധവാനിലഃ । അനുപ്രവിഷ്ടഃ ക്ഷോഭായ തഥാസൌ യോഗമൂര്തിമാന്॥൪൬.

പുതിയ യുവതികളിൽ മദം പ്രവേശിക്കുന്നതുപോലെയും, വസന്തകാലത്തിലെ കാറ്റ് കടന്നു കയറി ഉണർത്തുന്നതുപോലെയും, യോഗരൂപിയായ അവൻ അവരിൽ പ്രവേശിച്ച് ചലനം സൃഷ്ടിച്ചു.

പ്രധാനേ ക്ഷോഭ്യമാനേ തു സ ദേവോ ബ്രഹ്മസംജ്ഞിതഃ । സമുത്പന്നോഽണ്ഡകോഷസ്ഥോ യഥാ തേ കഥിതം മയാ॥൪൬.

പ്രധാനം ഇങ്ങനെ ഉണർന്നപ്പോൾ, ബ്രഹ്മ എന്ന പേരിൽ ആ ദൈവം അണ്ടകോശത്തിനുള്ളിൽ ഉദിച്ചുവന്നു, ഞാൻ നേരത്തെ പറഞ്ഞതുപോലെ.

സ ഏവ ക്ഷോഭകഃ പൂര്വം സ ക്ഷോഭ്യഃ പ്രകൃതേഃ പതിഃ । സ സങ്കോചവികാശാഭ്യാം പ്രധാനത്വേഽപി ച സ്ഥിതഃ॥൪൬.

മുന്‍പ് ഉണർത്തിയവനും, പ്രകൃതിയുടെ അധിപനുമായ അവൻ, സംകോചത്തിലും വികസത്തിലും പ്രധാനാവസ്ഥയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.