മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

യാഃ ശാഖാഃ കല്പവൃക്ഷാണാം പൂര്വമാസന് ദ്വിജോത്തമ । താ ഏവ ശാഖാ ഗേഹാനാം ശാലാത്വം തേന താസു തത്॥൪൯.

മഹാനുഭാവനായ ദ്വിജന്മാരേ, മുമ്പ് കല്പവൃക്ഷങ്ങൾക്ക് ഉണ്ടായിരുന്ന ശാഖകൾ തന്നെയാണ് പിന്നീട് വീടുകളുടെ ഭാഗങ്ങളായി മാറിയത്. അതിനാൽ അവയ്ക്ക് മരത്തിന്റെ സ്വഭാവം ലഭിച്ചു.

കൃത്വാ ദ്വന്ദ്വോപഘാതന്തേ വാര്തോപായമചിന്തയന് । നഷ്ടേഷു മധുനാ സാര്ധം കല്പവൃക്ഷേഷ്വശേഷതഃ॥൪൯.

പരസ്പരം തകർന്ന് പോയശേഷം, അവർ ജീവിക്കാനുള്ള മാർഗങ്ങൾ ആലോചിച്ചു. തേൻ ഇല്ലാതായപ്പോൾ, കല്പവൃക്ഷങ്ങൾ മുഴുവനായും നശിച്ചു പോയി.

വിഷാദവ്യാകുലാസ്താ വൈ പ്രജാസ്തൃഷ്ണാക്ഷുധാര്ദിതാഃ । തതഃ പ്രാദുര്ബഭൌ താസാം സിദ്ധിസ്ത്രേതാമുഖേ തദാ॥൪൯.

വ്യസനത്താൽ ഉലക്കപ്പെട്ട ജനങ്ങൾ ദാഹവും വിശപ്പും കൊണ്ട് ബുദ്ധിമുട്ടി. അപ്പോൾ തന്നെ, ത്രേതായുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ അവർക്കു സൗഭാഗ്യം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

വാര്താസ്വസാധിതാ ഹ്യന്യാ വൃഷ്ടിസ്താസാം നികാമതഃ । താസാം വൃഷ്ട്യുദകാനീഹ യാനി നിമ്നഗതാനി വൈ॥൪൯.

മറ്റു ഉപജീവന മാർഗങ്ങൾ സാധിക്കാതായപ്പോൾ, അവർക്കായി ധാരാളം മഴ പെയ്തു. ആ മഴയാൽ താഴ്ന്നിടങ്ങളിലേക്ക് വെള്ളം ഒഴുകി എത്തി.

വൃഷ്ട്യാവരുദ്ധൈരഭവത് സ്ത്രോതഃ ഖാതാനി നിമ്നഗാഃ । യേ പുരസ്താദപാം സ്തോകാ ആപന്നാഃ പൃഥിവീതലേ॥൪൯.

മഴ കൊണ്ടു ഒഴുകുന്ന വെള്ളം തടയപ്പെട്ടപ്പോൾ, താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ ചാലുകൾ രൂപപ്പെട്ടു. മുമ്പ് ഭൂമിയിലെത്തിയിരുന്ന ചെറിയ വെള്ളം അവിടെയുണ്ടായി.

തതോ ഭൂമേശ്ച സംയോഗാദോഷധ്യസ്താസ്തദാ ഭവന് । അഫാലകൃഷ്ടാശ്ചാനുപ്താ ഗ്രാമ്യാരണ്യാശ്ചതുര്ദശ॥൪൯.

അതിനുശേഷം, ഭൂമിയുമായി ചേർന്ന് ഔഷധികൾ ഉദിച്ചുവന്നു; വിതറാതെയും ഉഴുതാതെയും ഗ്രാമത്തിലും കാടിലും പതിനാലു തരത്തിൽ ഔഷധികൾ വളർന്നു.

ഋതുപുഷ്പഫലാശ്ചൈവ വൃക്ഷാ ഗുല്മാശ്ച ജജ്ഞിരേ । പ്രാദുര്ഭാവസ്തു ത്രേതായാമാദ്യോഽയമൌഷധസ്യ തു॥൪൯.

ഋതുക്കൾക്കനുസരിച്ച് പൂവും പഴവും കായുന്ന വൃക്ഷങ്ങളും കുറ്റികളും ഉദിച്ചു. ത്രേതായുഗത്തിൽ ഇതായിരുന്നു ഔഷധികളുടെ ആദ്യ പ്രത്യക്ഷത.

തേനൌഷധേന വര്തന്തേ പ്രജാസ്ത്രേതായുഗേ മുനേ । രാഗലോഭൌ സമാസാദ്യ പ്രജാശ്ചാകസ്മികൌ തദാ॥൪൯.

അവ ഔഷധികൾ കൊണ്ടാണ് ത്രേതായുഗത്തിൽ ജനങ്ങൾ ജീവിച്ചത്, മഹർഷേ. എന്നാൽ അപ്പോൾ അപ്രതീക്ഷിതമായി ആസക്തിയും ലാഭലോഭവും ജനങ്ങളിൽ ഉദിച്ചു.

തതസ്താഃ പര്യഗ്വഹ്ണന്ത നദീക്ഷേത്രാണി പര്വതാന് । വൃക്ഷഗുല്മൌഷധീശ്ചൈവമാത്മന്യായാദ്യഥാബലമ്॥൪൯.

അതിനാൽ, അവരവരുടെ ശക്തിക്കനുസരിച്ച്, നദികൾ, വയലുകൾ, പർവതങ്ങൾ, വൃക്ഷങ്ങൾ, കുറ്റികൾ, ഔഷധികൾ എന്നിവ ഓരോരുത്തരും സ്വന്തമാക്കി.

തേന ദോഷേണ താ നേശുരൌഷധ്യോ മിഷതാം ദ്വിജ । അഗ്രസദ് ഭൂര്യുഗപത്താസ്തദൌഷധ്യോ മഹാമതേ॥൪൯.

അങ്ങനെയൊരു ദോഷം മൂലം, ദ്വിജന്മാരേ, ഔഷധികൾ നശിച്ചു; അനേകം ഔഷധികൾ ഒരുമിച്ച് ഇല്ലാതായി, മഹാമതിയുള്ളവനേ.

പുനസ്താസു പ്രണഷ്ടാസു വിഭ്രാന്താസ്താഃ പുനഃ പ്രജാഃ । ബ്രഹ്മാണം ശരണം ജഗ്മുഃ ക്ഷുധാര്താഃ പരമേഷ്ഠിനമ്॥൪൯.

അവയും വീണ്ടും നശിച്ചപ്പോൾ, ജനങ്ങൾ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലും വിശപ്പിലും പെടപ്പെട്ടു, അവർ പരമേശ്വരനായ ബ്രഹ്മാവിനെ ആശ്രയിച്ചു.

സ ചാപി തത്ത്വതോ ജ്ഞാത്വാ തദാ ഗ്രസ്താം വസുന്ധരാമ് । വത്സം കൃത്വാ സുമേരുന്തു ദുദോഹ ഭഗവാന് വിഭുഃ॥൪൯.

അപ്പോൾ അവസ്ഥ മനസ്സിലാക്കി, ഭൂമി മുഴുവനും വിഴുങ്ങപ്പെട്ടതായി കണ്ട ബ്രഹ്മാവ്, സുമേരു പർവതത്തെ കിടാവാക്കി ഭൂമിയെ പാൽകയറ്റി.

ദുഗ്ധേയം ഗൌസ്തദാ തേന ശസ്യാനി പൃഥിവീതലേ । ജജ്ഞിരേ താനി ബീജാനി ഗ്രാമ്യാരണ്യാസ്തു താഃ പുനഃ॥൪൯.

അങ്ങനെ, അവൻ ഭൂമിയിൽ നിന്ന് പാൽകയറ്റിയപ്പോൾ, ഭൂമിയിലെ ഉപരിതലത്തിൽ ധാന്യങ്ങൾ ഉദിച്ചു; ഗ്രാമത്തിലും കാടിലും ആ വിത്തുകൾ വീണ്ടും ജനിച്ചു.

ഓഷധ്യഃ ഫലപാകാന്താ ഗണാഃ സപ്തദശാ സ്മൃതാഃ । വ്രീഹയശ്ച യവാശ്ചൈവ ഗോധൂമാ അണവസ്തിലാഃ॥൪൯.

പഴം പാകം വരുമ്പോൾ ഉത്പന്നമാകുന്ന ഔഷധികളുടെ വിഭാഗങ്ങൾ പതിനേഴായി പറയപ്പെടുന്നു; അരി, യവം, ഗോതമ്പ്, ചെറുചോളം, എള്ള് എന്നിവയും.

പ്രിയങ്ഗവോ ഹ്യുദാരാശ്ച കോരദൂഷാഃ സചീനകാഃ । മാഷാ മുദ്ഗാ മസൂരാശ്ച നിഷ്പാവാഃ സകുലത്ഥകാഃ॥൪൯.

പ്രിയംഗു, ഉദാര, കൊരദൂഷ, ചീനക എന്നിവയും; മാഷ്, മുത്, മസൂർ, നിഷ്പാവ, കുലത്ത എന്നിവയും.

ആഢകാശ്ചണകാശ്ചൈവ ഗണാഃ സപ്തദശ സ്മൃതാഃ । ഇത്യേതാ ഓഷധീനാന്തു ഗ്രാമ്യാണാം ജാതയഃ പുരാ॥൪൯.

ആഢകയും ചണകയും ഉൾപ്പെടെ പതിനേഴു വിഭാഗങ്ങൾ; ഇങ്ങനെ, ഗ്രാമത്തിൽ വളരുന്ന പുരാതന ഔഷധികളുടെ ജാതികൾ ഇവയാണ്.

ഓഷധ്യോ ജജ്ഞിയാശ്ചൈവ ഗ്രാമ്യാരണ്യാശ്ചതുര്ദശ । വ്രീഹയശ്ച യവാശ്ചൈവ ഗോധൂമാ അണവസ്തിലാഃ॥൪൯.

ഔഷധികൾ ഗ്രാമത്തിലും കാടിലും പതിനാലു തരത്തിൽ ഉദിച്ചു; അരി, യവം, ഗോതമ്പ്, ചെറുചോളം, എള്ള് എന്നിവയും.

പ്രിയങ്ഗുസപ്തമാ ഹ്യേതേ അഷ്ടമാസ്തു കുലത്ഥകാഃ । ശ്യാമാകാസ്ത്വഥ നീവാരാ യത്തിലാ സഗവേധുകാഃ॥൪൯.

പ്രിയങ്കു ഏഴാമത്തേത്, കുലത്തക്ക കൃഷി എട്ടാമത്തേത്. പിന്നെ ശ്യാമാകം, നീവാരം, യവം, എള്ള്, ഗവേധുകം ഇവയും വരുന്നു.

കുരുവിന്ദാ മര്കടകാസ്തഥാ വേണുയവാശ്ച യേ । ഗ്രാമ്യാരണ്യാഃ സ്മൃതാ ഹ്യേതാ ഓഷധ്യശ്ച ചതുര്ദശ॥൪൯.

കുരുവിന്ദം, മാർക്കടകം, വേണുവിൽ വളരുന്ന യവം ഇവയും ചേർത്ത്, ഗ്രാമത്തിൽ വളരുന്നവയും കാട്ടിൽ വളരുന്നവയും ചേർന്ന് പതിനാലു ഔഷധികൾ എന്നപോലെ അറിയപ്പെടുന്നു.

യദാ പ്രസൃഷ്ടാ ഓഷധ്യോ ന പ്രരോഹന്തി താഃ പുനഃ । തതഃ സ താസാം വൃദ്ധ്യര്ഥം വാര്തോപായഞ്ചകാര ഹ॥൪൯.

ഇവ ഔഷധികൾ വിതച്ചിട്ടും വീണ്ടും മുളപ്പില്ലാതിരുന്നപ്പോൾ അവ വളരാൻ കൃഷിക്ക് വേണ്ട മാർഗങ്ങൾ അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തി.

ബ്രഹ്മാ സ്വയമ്ഭൂര്ഭഗവാന് ഹസ്തസിദ്ധിഞ്ച കര്മജാമ് । തതഃ പ്രഭൃത്യഥൌഷധ്യഃ കൃഷ്ടപച്യാസ്തു ജജ്ഞിരേ॥൪൯.

സ്വയംഭൂമായ ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ കൈകൊണ്ടുള്ള പരിശ്രമം സ്ഥാപിച്ചു. അതിനുശേഷം കൃഷിയിലൂടെ വളരുന്ന ഔഷധികൾ ജനിച്ചു.

സംസിദ്ധായാന്തു വാര്തായാം തതസ്താസാം സ്വയം പ്രഭുഃ । മര്യാദാം സ്ഥാപയാമാസ യഥാന്യായം യഥാഗുണമ്॥൪൯.

കൃഷി പൂർണ്ണമായി വിജയിച്ചപ്പോൾ, അന്നവർ അവയ്ക്ക് യുക്തമായ രീതിയിലും ഗുണം അനുസരിച്ചും അതിന്റെ പരിധികൾ സ്ഥാപിച്ചു.

വര്ണാനാമാശ്രമാണാഞ്ച ധര്മാന് ധര്മഭൃതാംവര । ലോകാനാം സര്വവര്ണാനാം സമ്യഗ്ധര്മാര്ഥപാലിനാമ്॥൪൯.

സകല ലോകങ്ങളിലും എല്ലാ വർഗ്ഗങ്ങൾക്കും, ധർമ്മവും സമ്പത്തും സംരക്ഷിക്കുന്നവർക്കും, വർണ്ണങ്ങൾക്കും ആശ്രമങ്ങൾക്കും വേണ്ടിയുള്ള കർത്തവ്യങ്ങൾ അദ്ദേഹം നിശ്ചയിച്ചു.

പ്രാജാപത്യം ബ്രാഹ്മണാനാം സ്മൃതം സ്ഥാനം ക്രിയാവതാമ് । സ്ഥാനമൈന്ദ്രം ക്ഷത്രിയാണാം സംഗ്രാമേഷ്വപലായിനാമ്॥൪൯.

കർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ സ്ഥാനം പ്രജാപത്യമായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. യുദ്ധത്തിൽ പിൻവാങ്ങാത്ത ക്ഷത്രിയന്മാരുടെ സ്ഥാനം ഇന്ദ്രന്റെതാണ്.

വൈശ്യാനാം മാരുതം സ്ഥാനം സ്വധര്മമനുവര്തതാമ് । ഗാന്ധര്വം ശൂദ്രജാതീനാം പരിചര്യാനുവര്തതാമ്॥൪൯.

സ്വധർമ്മം അനുസരിക്കുന്ന വൈശ്യന്മാരുടെ സ്ഥാനം മാർുതം. സേവനത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്ന ശൂദ്രജാതികളുടെ സ്ഥാനം ഗാന്ധർവം.

അഷ്ടാശീതിസഹസ്രാണാമൃഷീണാമൂര്ധ്വരേതസാമ് । സ്മൃതം തേഷാന്തു യത് സ്ഥാനം തദേവ ഗുരുവാസിനാമ്॥൪൯.

അശീത്യെട്ടായിരം ഉർദ്ധ്വരേതസ്സന്മാരായ ഋഷിമാരുടെ സ്ഥാനം ഗുരുവിനോടൊപ്പം താമസിക്കുന്നവരുടെതുമായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

സപ്തര്ഷോണാന്തു യത് സ്ഥാനം സ്മൃതം തദ്വൈ വനൌകസാമ് । പ്രാജാപത്യം ഗൃഹസ്ഥാനാം ന്യാസിനാം ബ്രഹ്മണഃ ക്ഷയമ് । യോഗിനാമമൃതം സ്ഥാനമിതി വൈ സ്ഥാനകല്പനാ॥൪൯.

ഏഴു മഹർഷിമാരുടെ സ്ഥാനം വനവാസികളുടേതാണ്. ഗൃഹസ്ഥന്മാർക്ക് പ്രജാപത്യസ്ഥാനം, സന്യാസികൾക്ക് ബ്രഹ്മലോകം, യോഗികൾക്ക് അമൃതസ്ഥാനം — ഇങ്ങനെ സ്ഥാനം നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു.

46(43) ഷട്ചത്വാരിംശോഽധ്യായഃ ക്രൌഷ്ടുകിരുവാച ഭഗവംസ്ത്വണ്ഡസമ്ഭൂതിര്യഥാവത് കഥിതാ മമ । ബ്രഹ്മാണ്ഡേ ബ്രഹ്മണോ ജന്മ തഥാ ചോക്തം മഹാത്മനഃ॥൪൬.

ക്രൗഷ്ടുകി ചോദിച്ചു: ഭഗവൻ, അണ്ടത്തിൽ നിന്നുള്ള സൃഷ്ടിയെപ്പറ്റിയും, ആ മഹാത്മാവായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ജനനത്തെപ്പറ്റിയും നിങ്ങൾ എനിക്ക് വിശദമായി പറഞ്ഞുതന്നു.

ഏതദിച്ഛാമ്യഹം ശ്രോതും ത്വത്തോ ഭൃഗുകുലോദ്ഭവ । യദാന സൃഷ്ടിര്ഭൂതാനാമസ്തി കിന്നു ന ചാസ്തി വാ । കാലേ വൈ പ്രലയസ്യാന്തേ സര്വസ്മിന്നുപസംഹൃതേ॥൪൬.

ഭൃഗുകുലത്തിൽ ജനിച്ചവനേ, പ്രളയത്തിന്റെ അവസാനം എല്ലാം ലയിച്ചപ്പോൾ, ജീവികളുടെ സൃഷ്ടി ഉണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്ന് ഞാൻ നിങ്ങളിൽ നിന്ന് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.