മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

യോജനാര്ധാര്ധവിഷ്കമ്ഭമഷ്ടഭാഗായതം പുരമ് । പ്രാഗുദക്പ്രവണം ശസ്തം ശുദ്ധവംശബഹിര്ഗമമ്॥൪൯.

ഒരു നഗരം അര യോജന വീതിയുള്ളതും, അതിന്റെ എട്ടിൽ ഒരു ഭാഗം വീതിയുള്ളതും, കിഴക്കോട്ടോ വടക്കോട്ടോ ചായുന്നതും, ശുദ്ധമായ മുളകയറ്റങ്ങളുള്ളതുമാകണം.

തദര്ധേന തഥാ ഖേടം തത്പാദേന ച കര്വടമ് । ന്യൂനം ദ്രോണീമുഖം തസ്മാദന്തഭാഗേന ചോച്യതേ॥൪൯.

അതിന്റെ പാതിയാണ് ചെറിയ കോട്ടയുടെ അളവ്, അതിന്റെ നാലിലൊന്നാണ് ചെറിയ ഗ്രാമം, അതിലും കുറവാണ് ഉരുളയുടെ ആകൃതിയിലുള്ള കുടിയിരിപ്പ്; അതിന്റെ അറ്റം അളവാണ് അതിന്.

പ്രാകാരപരിഖാഹീനാം പുരം ഖര്വടമുച്യതേ । ശാഖാനഗരകഞ്ചാന്യന്മന്ത്രിസാമന്തഭുക്തിമത്॥൪൯.

മതിലും കുഴിയും ഇല്ലാത്ത നഗരം അല്ലെങ്കിൽ ചെറിയ ഗ്രാമം ഖർവടം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. മന്ത്രിമാരും സാമന്തന്മാരും ഭൂമിയുടമകളും താമസിക്കുന്നതാണു ശാഖാനഗരം.

തഥാ ശൂദ്രജനപ്രായാഃ സ്വസമൃദ്ധികൃഷീബലാഃ । ക്ഷേത്രോപഭോഗ്യഭൂമധ്യേ വസതിര്ഗ്രാമസംജ്ഞിതാ॥൪൯.

അതു പോലെ തന്നെ, പ്രധാനമായും ശൂദ്രർ താമസിക്കുന്ന, സ്വയം സമൃദ്ധിയും കൃഷിയിൽ പ്രാവീണ്യവും ഉള്ളതും, കൃഷിയോഗ്യമായ ഭൂമിയുടെ നടുവിലാണ് ഗ്രാമം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.

അന്യസ്മാന്നഗരാദേര്യാ കാര്യമുദ്ദിശ്യ മാനവൈഃ । ക്രിയതേ വസതിഃ സാ വൈ വിജ്ഞേയാ വസതിര്നരൈഃ॥൪൯.

നഗരം മുതലായവയ്ക്ക് പുറമെ, മനുഷ്യർ പ്രത്യേക ആവശ്യത്തിനായി സ്ഥാപിച്ച മറ്റേതെങ്കിലും താമസസ്ഥലം വാസസ്ഥലം എന്നറിയണം.

ദുഷ്ടപ്രായോ വിനാ ക്ഷേത്രൈഃ പരഭൂമിചരോ ബലീ । ഗ്രാമ ഏവ ദ്രമീസംജ്ഞോ രാജവല്ലഭസംശ്രയഃ॥൪൯.

വളരെ അധികം നിയമം പാലിക്കാത്തവരും, കൃഷിയില്ലാത്തതും, അന്യഭൂമിയിൽ ശക്തരായവർ താമസിക്കുന്നതുമായ കുടിയിരിപ്പ് ഡ്രമി എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു; രാജാവിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവർക്ക് അഭയം നൽകുന്ന സ്ഥലമാണത്.

ശകടാരൂഢഭാണ്ഡൈശ്ച ഗോപാലൈര്വിപണം വിനാ । ഗോസമൂഹൈസ്തഥാ ഘോഷോ യത്രേച്ഛാഭൂമികേതനഃ॥൪൯.

കാർട്ടുകളിൽ സാധനങ്ങൾ കയറ്റിയുള്ള പശുപാലകർ, വിപണിയില്ലാതെ, പശുക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങളോടുകൂടി, ഇഷ്ടമുള്ള സ്ഥലത്ത് താമസിക്കുന്നതാണു ഘോഷം.

ത ഏവം നഗരാദീംസ്തു കൃത്വാ വാസാര്ഥമാത്മനഃ । നികേതനാനി ദ്വന്ദ്വാനാം ചക്രുരാവസഥായ വൈ॥൪൯.

അങ്ങനെ, അവർ നഗരങ്ങൾ മുതലായവ സ്വയം താമസിക്കാൻ നിർമ്മിച്ചു; കൂടാതെ, രണ്ട് കുടുംബങ്ങൾ താമസിക്കാൻ അനുയോജ്യമായ വീടുകളും അവർ പണിതു.

ഗൃഹാകാരാ യഥാ പൂര്വം തേഷാമാസന്നഹീരുഹാഃ । തഥാ സംസ്മൃത്യ തത്സര്വം ചക്രുര്വേശ്മാനി താഃ പ്രജാഃ॥൪൯.

മുൻപുപോലെ, അവരുടെ വീടുകൾ വൃക്ഷങ്ങൾക്കു സമീപം ആയിരുന്നു. അതെല്ലാം ഓർത്ത്, ആ ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ വീടുകൾ അങ്ങനെ പണിതു.

വൃക്ഷസ്യൈവങ്ഗതാഃ ശാഖാസ്തഥൈവഞ്ചാപരീ ഗതാഃ । നതാശ്ചൈവോന്നതാശ്ചൈവ തദ്വച്ഛാഖാഃ പ്രചക്രിരേ॥൪൯.

ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ ശാഖകൾ പല ദിശകളിലേക്കും വളരുന്നതുപോലെ, ചിലത് താഴോട്ടും ചിലത് മുകളിലേക്കും വളരുന്നുവെന്നതുപോലെ, അവിടെ പറഞ്ഞ ശാഖകളും അങ്ങനെ തന്നെ ആയിരുന്നു.

യാഃ ശാഖാഃ കല്പവൃക്ഷാണാം പൂര്വമാസന് ദ്വിജോത്തമ । താ ഏവ ശാഖാ ഗേഹാനാം ശാലാത്വം തേന താസു തത്॥൪൯.

മഹാനുഭാവനായ ദ്വിജന്മാരേ, മുമ്പ് കല്പവൃക്ഷങ്ങൾക്ക് ഉണ്ടായിരുന്ന ശാഖകൾ തന്നെയാണ് പിന്നീട് വീടുകളുടെ ഭാഗങ്ങളായി മാറിയത്. അതിനാൽ അവയ്ക്ക് മരത്തിന്റെ സ്വഭാവം ലഭിച്ചു.

കൃത്വാ ദ്വന്ദ്വോപഘാതന്തേ വാര്തോപായമചിന്തയന് । നഷ്ടേഷു മധുനാ സാര്ധം കല്പവൃക്ഷേഷ്വശേഷതഃ॥൪൯.

പരസ്പരം തകർന്ന് പോയശേഷം, അവർ ജീവിക്കാനുള്ള മാർഗങ്ങൾ ആലോചിച്ചു. തേൻ ഇല്ലാതായപ്പോൾ, കല്പവൃക്ഷങ്ങൾ മുഴുവനായും നശിച്ചു പോയി.

വിഷാദവ്യാകുലാസ്താ വൈ പ്രജാസ്തൃഷ്ണാക്ഷുധാര്ദിതാഃ । തതഃ പ്രാദുര്ബഭൌ താസാം സിദ്ധിസ്ത്രേതാമുഖേ തദാ॥൪൯.

വ്യസനത്താൽ ഉലക്കപ്പെട്ട ജനങ്ങൾ ദാഹവും വിശപ്പും കൊണ്ട് ബുദ്ധിമുട്ടി. അപ്പോൾ തന്നെ, ത്രേതായുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ അവർക്കു സൗഭാഗ്യം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

വാര്താസ്വസാധിതാ ഹ്യന്യാ വൃഷ്ടിസ്താസാം നികാമതഃ । താസാം വൃഷ്ട്യുദകാനീഹ യാനി നിമ്നഗതാനി വൈ॥൪൯.

മറ്റു ഉപജീവന മാർഗങ്ങൾ സാധിക്കാതായപ്പോൾ, അവർക്കായി ധാരാളം മഴ പെയ്തു. ആ മഴയാൽ താഴ്ന്നിടങ്ങളിലേക്ക് വെള്ളം ഒഴുകി എത്തി.

വൃഷ്ട്യാവരുദ്ധൈരഭവത് സ്ത്രോതഃ ഖാതാനി നിമ്നഗാഃ । യേ പുരസ്താദപാം സ്തോകാ ആപന്നാഃ പൃഥിവീതലേ॥൪൯.

മഴ കൊണ്ടു ഒഴുകുന്ന വെള്ളം തടയപ്പെട്ടപ്പോൾ, താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ ചാലുകൾ രൂപപ്പെട്ടു. മുമ്പ് ഭൂമിയിലെത്തിയിരുന്ന ചെറിയ വെള്ളം അവിടെയുണ്ടായി.

തതോ ഭൂമേശ്ച സംയോഗാദോഷധ്യസ്താസ്തദാ ഭവന് । അഫാലകൃഷ്ടാശ്ചാനുപ്താ ഗ്രാമ്യാരണ്യാശ്ചതുര്ദശ॥൪൯.

അതിനുശേഷം, ഭൂമിയുമായി ചേർന്ന് ഔഷധികൾ ഉദിച്ചുവന്നു; വിതറാതെയും ഉഴുതാതെയും ഗ്രാമത്തിലും കാടിലും പതിനാലു തരത്തിൽ ഔഷധികൾ വളർന്നു.

ഋതുപുഷ്പഫലാശ്ചൈവ വൃക്ഷാ ഗുല്മാശ്ച ജജ്ഞിരേ । പ്രാദുര്ഭാവസ്തു ത്രേതായാമാദ്യോഽയമൌഷധസ്യ തു॥൪൯.

ഋതുക്കൾക്കനുസരിച്ച് പൂവും പഴവും കായുന്ന വൃക്ഷങ്ങളും കുറ്റികളും ഉദിച്ചു. ത്രേതായുഗത്തിൽ ഇതായിരുന്നു ഔഷധികളുടെ ആദ്യ പ്രത്യക്ഷത.

തേനൌഷധേന വര്തന്തേ പ്രജാസ്ത്രേതായുഗേ മുനേ । രാഗലോഭൌ സമാസാദ്യ പ്രജാശ്ചാകസ്മികൌ തദാ॥൪൯.

അവ ഔഷധികൾ കൊണ്ടാണ് ത്രേതായുഗത്തിൽ ജനങ്ങൾ ജീവിച്ചത്, മഹർഷേ. എന്നാൽ അപ്പോൾ അപ്രതീക്ഷിതമായി ആസക്തിയും ലാഭലോഭവും ജനങ്ങളിൽ ഉദിച്ചു.

തതസ്താഃ പര്യഗ്വഹ്ണന്ത നദീക്ഷേത്രാണി പര്വതാന് । വൃക്ഷഗുല്മൌഷധീശ്ചൈവമാത്മന്യായാദ്യഥാബലമ്॥൪൯.

അതിനാൽ, അവരവരുടെ ശക്തിക്കനുസരിച്ച്, നദികൾ, വയലുകൾ, പർവതങ്ങൾ, വൃക്ഷങ്ങൾ, കുറ്റികൾ, ഔഷധികൾ എന്നിവ ഓരോരുത്തരും സ്വന്തമാക്കി.

തേന ദോഷേണ താ നേശുരൌഷധ്യോ മിഷതാം ദ്വിജ । അഗ്രസദ് ഭൂര്യുഗപത്താസ്തദൌഷധ്യോ മഹാമതേ॥൪൯.

അങ്ങനെയൊരു ദോഷം മൂലം, ദ്വിജന്മാരേ, ഔഷധികൾ നശിച്ചു; അനേകം ഔഷധികൾ ഒരുമിച്ച് ഇല്ലാതായി, മഹാമതിയുള്ളവനേ.

പുനസ്താസു പ്രണഷ്ടാസു വിഭ്രാന്താസ്താഃ പുനഃ പ്രജാഃ । ബ്രഹ്മാണം ശരണം ജഗ്മുഃ ക്ഷുധാര്താഃ പരമേഷ്ഠിനമ്॥൪൯.

അവയും വീണ്ടും നശിച്ചപ്പോൾ, ജനങ്ങൾ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലും വിശപ്പിലും പെടപ്പെട്ടു, അവർ പരമേശ്വരനായ ബ്രഹ്മാവിനെ ആശ്രയിച്ചു.

സ ചാപി തത്ത്വതോ ജ്ഞാത്വാ തദാ ഗ്രസ്താം വസുന്ധരാമ് । വത്സം കൃത്വാ സുമേരുന്തു ദുദോഹ ഭഗവാന് വിഭുഃ॥൪൯.

അപ്പോൾ അവസ്ഥ മനസ്സിലാക്കി, ഭൂമി മുഴുവനും വിഴുങ്ങപ്പെട്ടതായി കണ്ട ബ്രഹ്മാവ്, സുമേരു പർവതത്തെ കിടാവാക്കി ഭൂമിയെ പാൽകയറ്റി.

ദുഗ്ധേയം ഗൌസ്തദാ തേന ശസ്യാനി പൃഥിവീതലേ । ജജ്ഞിരേ താനി ബീജാനി ഗ്രാമ്യാരണ്യാസ്തു താഃ പുനഃ॥൪൯.

അങ്ങനെ, അവൻ ഭൂമിയിൽ നിന്ന് പാൽകയറ്റിയപ്പോൾ, ഭൂമിയിലെ ഉപരിതലത്തിൽ ധാന്യങ്ങൾ ഉദിച്ചു; ഗ്രാമത്തിലും കാടിലും ആ വിത്തുകൾ വീണ്ടും ജനിച്ചു.

ഓഷധ്യഃ ഫലപാകാന്താ ഗണാഃ സപ്തദശാ സ്മൃതാഃ । വ്രീഹയശ്ച യവാശ്ചൈവ ഗോധൂമാ അണവസ്തിലാഃ॥൪൯.

പഴം പാകം വരുമ്പോൾ ഉത്പന്നമാകുന്ന ഔഷധികളുടെ വിഭാഗങ്ങൾ പതിനേഴായി പറയപ്പെടുന്നു; അരി, യവം, ഗോതമ്പ്, ചെറുചോളം, എള്ള് എന്നിവയും.

പ്രിയങ്ഗവോ ഹ്യുദാരാശ്ച കോരദൂഷാഃ സചീനകാഃ । മാഷാ മുദ്ഗാ മസൂരാശ്ച നിഷ്പാവാഃ സകുലത്ഥകാഃ॥൪൯.

പ്രിയംഗു, ഉദാര, കൊരദൂഷ, ചീനക എന്നിവയും; മാഷ്, മുത്, മസൂർ, നിഷ്പാവ, കുലത്ത എന്നിവയും.

ആഢകാശ്ചണകാശ്ചൈവ ഗണാഃ സപ്തദശ സ്മൃതാഃ । ഇത്യേതാ ഓഷധീനാന്തു ഗ്രാമ്യാണാം ജാതയഃ പുരാ॥൪൯.

ആഢകയും ചണകയും ഉൾപ്പെടെ പതിനേഴു വിഭാഗങ്ങൾ; ഇങ്ങനെ, ഗ്രാമത്തിൽ വളരുന്ന പുരാതന ഔഷധികളുടെ ജാതികൾ ഇവയാണ്.

ഓഷധ്യോ ജജ്ഞിയാശ്ചൈവ ഗ്രാമ്യാരണ്യാശ്ചതുര്ദശ । വ്രീഹയശ്ച യവാശ്ചൈവ ഗോധൂമാ അണവസ്തിലാഃ॥൪൯.

ഔഷധികൾ ഗ്രാമത്തിലും കാടിലും പതിനാലു തരത്തിൽ ഉദിച്ചു; അരി, യവം, ഗോതമ്പ്, ചെറുചോളം, എള്ള് എന്നിവയും.

പ്രിയങ്ഗുസപ്തമാ ഹ്യേതേ അഷ്ടമാസ്തു കുലത്ഥകാഃ । ശ്യാമാകാസ്ത്വഥ നീവാരാ യത്തിലാ സഗവേധുകാഃ॥൪൯.

പ്രിയങ്കു ഏഴാമത്തേത്, കുലത്തക്ക കൃഷി എട്ടാമത്തേത്. പിന്നെ ശ്യാമാകം, നീവാരം, യവം, എള്ള്, ഗവേധുകം ഇവയും വരുന്നു.

കുരുവിന്ദാ മര്കടകാസ്തഥാ വേണുയവാശ്ച യേ । ഗ്രാമ്യാരണ്യാഃ സ്മൃതാ ഹ്യേതാ ഓഷധ്യശ്ച ചതുര്ദശ॥൪൯.

കുരുവിന്ദം, മാർക്കടകം, വേണുവിൽ വളരുന്ന യവം ഇവയും ചേർത്ത്, ഗ്രാമത്തിൽ വളരുന്നവയും കാട്ടിൽ വളരുന്നവയും ചേർന്ന് പതിനാലു ഔഷധികൾ എന്നപോലെ അറിയപ്പെടുന്നു.