അനിച്ഛാദ്വേഷസംയുക്താ വര്തന്തേ തു പരസ്പരമ് । തുല്യരൂപായുഷഃ സര്വാ അധമോത്തമതാം വിനാ॥൪൯.
അവർ പരസ്പരം ആഗ്രഹമോ ദ്വേഷമോ ഇല്ലാതെ ജീവിച്ചു; എല്ലാവർക്കും ഒരേ രൂപവും ആയുസും ആയിരുന്നു, താഴ്മയോ ഉന്നതിയോ ഇല്ലാതെ.
തത്വാരി തു സഹസ്രാണി വര്ഷാണാം മാനുഷാണി തു । ആയുഃ പ്രമാണം ജീവന്തി ന ച ക്ലേശാദ്വിപത്തയഃ॥൪൯.
ആ മനുഷ്യർ ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ നിശ്ചിത ആയുസോടെ ജീവിച്ചു; അവർക്കു യാതൊരു കഷ്ടവും ദുരന്തവും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
ക്വചിത് ക്വചിത് പുനഃ സാഭൂത് ക്ഷിതിര്ഭാഗ്യേന സര്വശഃ । കാലേന ഗച്ഛതാ നാശമുപയാന്തി യഥാ പ്രജാഃ॥൪൯.
എങ്കിലും, ചില സമയങ്ങളിലും സ്ഥലങ്ങളിലും, ഭൂമി ഭാഗ്യവശാൽ അങ്ങനെയായിരുന്നു; സമയം കടന്നുപോകുമ്പോൾ ജീവികൾ സ്വഭാവപ്രകാരം നശിച്ചു.
തഥാ താഃ ക്രമശോ നാശം ജഗ്മുഃ സര്വത്ര സിദ്ധയഃ । താസു സര്വാസു നഷ്ടാസു നഭസഃ പ്രച്യുതാ നരാഃ॥൪൯.
അങ്ങനെ, ക്രമേണ എല്ലാ നേട്ടങ്ങളും എല്ലായിടത്തും നശിച്ചു; അവയെല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ, മനുഷ്യർ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് വീണു.
പ്രായശഃ കല്പവൃക്ഷാസ്തേ സംഭൂതാ ഗൃഹസംജ്ഞിതാഃ । സര്വേ പ്രത്യുപഭോഗാശ്ച താസം തേഭ്യഃ പ്രജായതേ॥൪൯.
അവസാനത്തിൽ, ഭൂരിഭാഗം സ്ഥലങ്ങളിലും 'ഗൃഹവൃക്ഷങ്ങൾ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന കാമദേനു വൃക്ഷങ്ങൾ ഉണ്ടായി; അവർക്കുള്ള എല്ലാ അനുഭവങ്ങളും ആ വൃക്ഷങ്ങളിൽ നിന്നു ലഭിച്ചു.
വര്തയന്തി സ്മ തേഭ്യസ്താസ്ത്രേതായുഗമുഖേ തദാ । തതഃ കാലേന വൈ രാഗസ്താസാമാകസ്മികോഽഭവത്॥൪൯.
അവർ ത്രേതായുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ആ വൃക്ഷങ്ങളിൽ ആശ്രയിച്ചു ജീവിച്ചു; പിന്നെ, സമയത്തിനൊപ്പം, അവരിൽ അപ്രത്യക്ഷമായി രാഗം ഉണർന്നു.
മാസി മാസ്യാര്തവോത്പത്ത്യാ ഗര്ഭോത്പത്തിഃ പുനഃ പുനഃ । രാഗോത്പത്ത്യാ തതസ്താസാം വൃക്ഷാസ്തേ ഗൃഹസംജ്ഞിതാഃ॥൪൯.
മാസംതോറും, ഋതുക്കളെത്തുമ്പോൾ, വീണ്ടും വീണ്ടും ഗർഭം ഉണ്ടാകുകയായിരുന്നു; രാഗം ഉണർന്നതോടെ, ആ 'ഗൃഹവൃക്ഷങ്ങൾ'
ബ്രഹ്മന്നന്വപരേഷാന്തു പേതുഃ ശാഖാ മഹീരുഹാമ് । വസ്ത്രാണി ച പ്രസൂയന്തേ ഫലേഷ്വാഭരണാനി ച॥൪൯.
ബ്രാഹ്മണനേ, മറ്റൊരുവിധത്തിൽ, വലിയ വൃക്ഷങ്ങളുടെ ശാഖകൾ വീണു; ഫലങ്ങളിൽ വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും ഉണ്ടായി.
തേഷ്വേവ ജായതേ തേഷാം ഗന്ധവര്ണരസാന്വിതമ് । അമാക്ഷികം മാഹവീര്യം പുടകേ പുടകേ മധു॥൪൯.
അവർക്കായി ആ വൃക്ഷങ്ങളിൽ തന്നെ സുഗന്ധവും നിറവും രുചിയും ഉള്ള, ശക്തിയും കയ്പുമില്ലാത്ത തേൻ ഓരോ കുഴിയിലും ഉണ്ടായി.
തേന വാ വര്തയന്തി സ്മ മുഖേ ത്രേയായുഗസ്യ വൈ । തതഃ കാലാന്തരേണൈവ പുനര്ലോഭാന്വിതാസ്തു താഃ॥൪൯.
അത് കൊണ്ടു അവർ ത്രേതായുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ജീവിച്ചു; പിന്നെ, സമയത്തിനൊപ്പം, അവർ വീണ്ടും ലാഭത്തിൽ ആകപ്പെട്ടു.
വൃക്ഷാംസ്താഃ പര്യഗൃഹ്ണന്ത മമത്വാവിഷ്ടചേതസഃ । നേശുസ്തേനാപചാരേണ തേഽപി താസാം മഹീരുഹാഃ॥൪൯.
അവർ ആ വൃക്ഷങ്ങൾ സ്വന്തമെന്നു കരുതി പിടിച്ചു; ആ തെറ്റായ പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലമായി, ആ വലിയ വൃക്ഷങ്ങളും അവർക്കു നഷ്ടമായി.
തതോ ദ്വന്ദ്വാന്യജായന്തേ ശീതോഷ്ണക്ഷുന്മുഖാനി വൈ । താസ്തദ്ദ്വന്ദ്വോപഘാതാര്ഥം ചക്രുഃ പൂര്വം പുരാണി തു॥൪൯.
അതിനുശേഷം, തണുപ്പ്-ചൂട്, വിശപ്പ് തുടങ്ങിയ ദ്വന്ദങ്ങൾ ഉണ്ടായി; ആ ദ്വന്ദങ്ങൾ മാറ്റാൻ അവർ ആദ്യം വീടുകൾ പണിതു.
മരുധന്വഷു ദുര്ഗേഷു പര്വതേഷു ദരീഷു ച । സംശ്രയന്തി ച ദുര്ഗാണി വാര്ക്ഷം പാര്വതമൌദകമ്॥൪൯.
മരുഭൂമികളിലും കഠിനമായ കാവുകളിലും പർവതങ്ങളിലും ഗുഹകളിലും അവർ അഭയം തേടുന്നു. മരങ്ങൾ നിറഞ്ഞതോ, പർവതങ്ങളിലോ, വെള്ളം ചുറ്റിയതോ ആയ കാവുകളിലും അവർ ഒളിച്ചിരിക്കുന്നു.
കൃത്രിമഞ്ച തഥാ ദുര്ഗം മിത്വാ മിത്വാത്മനോ।ങ്ഗുലൈഃ । മാനാര്ഥാനി പ്രമാണാനി താസ്തു പൂര്വം പ്രചക്രിരേ॥൪൯.
അവർ കൃത്രിമമായ കാവുകളും നിർമിച്ചു, സ്വന്തം വിരലുകൾ കൊണ്ട് അളന്ന്, ഉപയുക്തമായ അളവുകൾ മുൻപുപോലെ തന്നെ നിശ്ചയിച്ചു.
പരമാണുഃ പരം സൂക്ഷ്മം ത്രഷരേണുര്മഹീരജഃ । ബാലാഗ്രഞ്ചൈവ ലിക്ഷാം ച യൂകാം ചാഥ യവോദരമ്॥൪൯.
പരമാണു എന്നത് ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായ കണമാണ്; അതിനുശേഷം പൊടിക്കണം, ഭൂമിയിലെ പൊടി, കുട്ടിയുടെ മുടിയിഴയുടെ അറ്റം, പുഴു, പുഴുവിന്റെ മുട്ട, ഉലവിന്റെ അളവ് എന്നിവയാണ്.
ക്രമാദഷ്ടഗുണാന്യാഹുര്യവാനഷ്ടൌ തഥാങ്ഗുലമ് । ഷഡങ്ഗുലം പദം തച്ച വിതസ്തിര്ദ്വിഗുണം സ്മൃതമ്॥൪൯.
ഓരോ അളവും മുൻപത്തേതിനേക്കാൾ എട്ടുഗുണം വലിയതാണെന്ന് പറയുന്നു. എട്ട് ഉലവുകൾ ചേർന്നാൽ ഒരു വിരലിന്റെ വീതിയും, ആറു വിരലുകൾ ചേർന്നാൽ ഒരു പാദവും, അതിന്റെ ഇരട്ടിയാണു വിറ്റസ്തി എന്ന അളവും.
ദ്വേ വിതസ്തീ തഥാ ഹസ്തോ ബ്രാഹ്മ്യതീര്ഥാദിവേഷ്ടനഃ । ചതുര്ഹസ്തം ധനുര്ദണ്ഡോ നാഡികാര്യുഗമേവ ച॥൪൯.
രണ്ട് വിറ്റസ്തികൾ ചേർന്നാൽ ഒരു ഹസ്തം, അത് കൈവിരലിന്റെ അറ്റത്തിൽ നിന്ന് കൈമുട്ടുവരെ അളക്കുന്നു. നാല് ഹസ്തം ചേർന്നാൽ ഒരു വില്ലിന്റെ നീളവും, ഒരു ദണ്ഡവും, ഒരു നാളികയും ആകുന്നു.
ധനുഷാം ദ്വേ സഹസ്രേ തു ഗവ്യൂതിസ്തച്ചതുര്ഗുണമ് । പ്രോക്തഞ്ച യോജവനം പ്രാജ്ഞൈഃ സംഖ്യാനാര്ഥമിദം പരമ്॥൪൯.
രണ്ടായിരം വില്ലിന്റെ അളവാണ് ഒരു ഗവ്യൂതി, അതിന്റെ നാലുഗുണം ഒരു യോജനമാണ്. അളവിന് ഇതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ പരിഗണനയെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
ചതുര്ണാമഥ ദുര്ഗാണാം സ്വസമുത്ഥാനി ത്രീണി തു । ചതുര്ഥം കൃത്രിമം ദുര്ഗം തേ ചക്രുര്യത്നതസ്തു വൈ॥൪൯.
നാലു തരത്തിലുള്ള കാവുകളിൽ മൂന്നു സ്വാഭാവികമായാണ് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്; നാലാമത്തേതായ കൃത്രിമ കാവു അവർ വലിയ പരിശ്രമത്തോടെ നിർമ്മിച്ചു.
പുരഞ്ച ഖേടകഞ്ചൈവ തദ്വദ് ദ്രോണീമുഖം ദ്വിജ । ശാഖാനഗരകഞ്ചാപി തഥാ കര്വടകം ദ്രമീ॥൪൯.
നഗരം, ചെറിയ കോട്ട, അതുപോലെ ഉരുളയുടെ ആകൃതിയിലുള്ള കുടിയിരിപ്പ്, ശാഖാനഗരം, കൂടാതെ ഒരു ചെറിയ ഗ്രാമം എന്നിവയും പറയപ്പെടുന്നു.
ഗ്രാമം സഘോഷവിന്യാസം തേഷു ചാവസഥാന് പൃഥക് । സോത്സേധവപ്രകാരഞ്ച സര്വതഃ പരിഖാവൃതമ്॥൪൯.
പശുക്കളെ കെട്ടിയിടാനുള്ള സ്ഥലങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന ഗ്രാമം, അവയിൽ വേറിട്ട വീടുകൾ, ഉയർന്ന മണ്ണ് മതിലുകളും ചുറ്റും കുഴി കുത്തിയതുമാണ്.
യോജനാര്ധാര്ധവിഷ്കമ്ഭമഷ്ടഭാഗായതം പുരമ് । പ്രാഗുദക്പ്രവണം ശസ്തം ശുദ്ധവംശബഹിര്ഗമമ്॥൪൯.
ഒരു നഗരം അര യോജന വീതിയുള്ളതും, അതിന്റെ എട്ടിൽ ഒരു ഭാഗം വീതിയുള്ളതും, കിഴക്കോട്ടോ വടക്കോട്ടോ ചായുന്നതും, ശുദ്ധമായ മുളകയറ്റങ്ങളുള്ളതുമാകണം.
തദര്ധേന തഥാ ഖേടം തത്പാദേന ച കര്വടമ് । ന്യൂനം ദ്രോണീമുഖം തസ്മാദന്തഭാഗേന ചോച്യതേ॥൪൯.
അതിന്റെ പാതിയാണ് ചെറിയ കോട്ടയുടെ അളവ്, അതിന്റെ നാലിലൊന്നാണ് ചെറിയ ഗ്രാമം, അതിലും കുറവാണ് ഉരുളയുടെ ആകൃതിയിലുള്ള കുടിയിരിപ്പ്; അതിന്റെ അറ്റം അളവാണ് അതിന്.
പ്രാകാരപരിഖാഹീനാം പുരം ഖര്വടമുച്യതേ । ശാഖാനഗരകഞ്ചാന്യന്മന്ത്രിസാമന്തഭുക്തിമത്॥൪൯.
മതിലും കുഴിയും ഇല്ലാത്ത നഗരം അല്ലെങ്കിൽ ചെറിയ ഗ്രാമം ഖർവടം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. മന്ത്രിമാരും സാമന്തന്മാരും ഭൂമിയുടമകളും താമസിക്കുന്നതാണു ശാഖാനഗരം.
തഥാ ശൂദ്രജനപ്രായാഃ സ്വസമൃദ്ധികൃഷീബലാഃ । ക്ഷേത്രോപഭോഗ്യഭൂമധ്യേ വസതിര്ഗ്രാമസംജ്ഞിതാ॥൪൯.
അതു പോലെ തന്നെ, പ്രധാനമായും ശൂദ്രർ താമസിക്കുന്ന, സ്വയം സമൃദ്ധിയും കൃഷിയിൽ പ്രാവീണ്യവും ഉള്ളതും, കൃഷിയോഗ്യമായ ഭൂമിയുടെ നടുവിലാണ് ഗ്രാമം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.
അന്യസ്മാന്നഗരാദേര്യാ കാര്യമുദ്ദിശ്യ മാനവൈഃ । ക്രിയതേ വസതിഃ സാ വൈ വിജ്ഞേയാ വസതിര്നരൈഃ॥൪൯.
നഗരം മുതലായവയ്ക്ക് പുറമെ, മനുഷ്യർ പ്രത്യേക ആവശ്യത്തിനായി സ്ഥാപിച്ച മറ്റേതെങ്കിലും താമസസ്ഥലം വാസസ്ഥലം എന്നറിയണം.
ദുഷ്ടപ്രായോ വിനാ ക്ഷേത്രൈഃ പരഭൂമിചരോ ബലീ । ഗ്രാമ ഏവ ദ്രമീസംജ്ഞോ രാജവല്ലഭസംശ്രയഃ॥൪൯.
വളരെ അധികം നിയമം പാലിക്കാത്തവരും, കൃഷിയില്ലാത്തതും, അന്യഭൂമിയിൽ ശക്തരായവർ താമസിക്കുന്നതുമായ കുടിയിരിപ്പ് ഡ്രമി എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു; രാജാവിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവർക്ക് അഭയം നൽകുന്ന സ്ഥലമാണത്.
ശകടാരൂഢഭാണ്ഡൈശ്ച ഗോപാലൈര്വിപണം വിനാ । ഗോസമൂഹൈസ്തഥാ ഘോഷോ യത്രേച്ഛാഭൂമികേതനഃ॥൪൯.
കാർട്ടുകളിൽ സാധനങ്ങൾ കയറ്റിയുള്ള പശുപാലകർ, വിപണിയില്ലാതെ, പശുക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങളോടുകൂടി, ഇഷ്ടമുള്ള സ്ഥലത്ത് താമസിക്കുന്നതാണു ഘോഷം.
ത ഏവം നഗരാദീംസ്തു കൃത്വാ വാസാര്ഥമാത്മനഃ । നികേതനാനി ദ്വന്ദ്വാനാം ചക്രുരാവസഥായ വൈ॥൪൯.
അങ്ങനെ, അവർ നഗരങ്ങൾ മുതലായവ സ്വയം താമസിക്കാൻ നിർമ്മിച്ചു; കൂടാതെ, രണ്ട് കുടുംബങ്ങൾ താമസിക്കാൻ അനുയോജ്യമായ വീടുകളും അവർ പണിതു.
ഗൃഹാകാരാ യഥാ പൂര്വം തേഷാമാസന്നഹീരുഹാഃ । തഥാ സംസ്മൃത്യ തത്സര്വം ചക്രുര്വേശ്മാനി താഃ പ്രജാഃ॥൪൯.
മുൻപുപോലെ, അവരുടെ വീടുകൾ വൃക്ഷങ്ങൾക്കു സമീപം ആയിരുന്നു. അതെല്ലാം ഓർത്ത്, ആ ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ വീടുകൾ അങ്ങനെ പണിതു.