സരിത്സരഃ സമുദ്രാംശ്ച സേവന്തേ പര്വതാനപി । താസ്തദാ ഹ്യല്പശീതോഷ്ണാ യുഗേ തസ്മിംശ്ചരന്തി വൈ॥൪൯.
അവർ നദികളും തടാകങ്ങളും സമുദ്രങ്ങളും മലകളും സന്ദർശിച്ചു. ആ കാലഘട്ടത്തിൽ, അവർക്ക് വളരെ കുറഞ്ഞ ചൂടോ തണുപ്പോ മാത്രമേ അനുഭവപ്പെട്ടിരുന്നുള്ളൂ.
തൃപ്തിം സ്വാഭാവികീം പ്രാപ്താ വിഷയേഷു മഹാമതേ । ന താസാം പ്രതിഘാതോഽസ്തി ന ദ്വേഷോ നാപി മത്സരഃ॥൪൯.
മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, അവർക്കു സ്വാഭാവികമായ സംതൃപ്തി ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ ലഭിച്ചിരുന്നു. അവരിൽ വിരോധം, വൈരാഗ്യം, അസൂയ എന്നിവ ഒന്നുമില്ലായിരുന്നു.
പര്വതോദധിസേവിന്യോ ഹ്യനികേതാസ്തു സര്വശഃ । താ വൈ നിഷ്കാമചാരിണ്യോ നിത്യം മുദിതമാനസാഃ॥൪൯.
അവർ മലകളിലും കടലരികിലും എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിച്ചു; സ്ഥിരമായ വാസസ്ഥലം ഇല്ലായിരുന്നു. അവർ ആഗ്രഹമില്ലാതെ പ്രവർത്തിച്ചു, മനസ്സിൽ എപ്പോഴും സന്തോഷം നിറഞ്ഞവരായിരുന്നു.
പിശാചോരഗരക്ഷാംസി തഥാ മത്സരിണോ ജനാഃ । പശവഃ പക്ഷിണശ്ചൈവ നക്രാ മത്സ്യാഃ സരീസൃപാഃ॥൪൯.
അതിനുശേഷം, പിശാചുകൾ, പാമ്പുകൾ, രാക്ഷസുകൾ, അസൂയയുള്ള മനുഷ്യർ, മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, മുത്തലകൾ, മീനുകൾ, ഉരഗങ്ങൾ എന്നിവയും ജനിച്ചു.
അവാരകാ ഹ്യണ്ഡജാ വാ തേ ഹ്യധര്മപ്രസൂതയഃ । ന മൂലഫലപുഷ്പാണി നാര്തവാ വത്സരാണി ച॥൪൯.
അവരിൽ ചിലർ താഴ്ന്ന ജന്മക്കാരായിരുന്നോ, ചിലർ മുട്ടിൽ നിന്നു ജനിച്ചവരായിരുന്നോ, അവർ 모두 അധർമ്മത്തിൽ നിന്നു പിറന്നവരായിരുന്നു. അപ്പോൾ മുളകളും പഴങ്ങളും പുഷ്പങ്ങളും ഇല്ലായിരുന്നു; കാലഘട്ടങ്ങളും വർഷങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
സര്വകാലസുഖഃ കാലോ നാത്യര്ഥം ഘര്മശീതതാ । കാലേന ഗച്ഛതാ തേഷാം ചിത്രാ സിദ്ധിരജായത॥൪൯.
എല്ലാ സമയത്തും കാലം സുഖകരമായിരുന്നു; അതിക്രമമായ ചൂടോ തണുപ്പോ ഇല്ലായിരുന്നു. അവർക്കു സമയം കടന്നുപോകുമ്പോൾ അത്ഭുതകരമായ നേട്ടങ്ങൾ ഉണ്ടായി.
തതശ്ച തേഷാം പൂര്വാഹ്നേ മധ്യാഹ്നേ ച വിതൃപ്തതാ । പുനസ്തഥേച്ഛതാം തൃപ്തിരനായാസേന സാഭവത്॥൪൯.
അങ്ങനെ, രാവിലെയും ഉച്ചയിലും അവർ തൃപ്തരായിരുന്നു; പിന്നെ, അവർക്ക് എപ്പോഴെങ്കിലും ആഗ്രഹം തോന്നിയാൽ, അതു എളുപ്പത്തിൽ തന്നെ തൃപ്തി ലഭിച്ചു.
ഇച്ഛതാഞ്ച തഥായാസോ മനസഃ സമജായത । അപാം സൌക്ഷ്മ്യം തതസ്താസാം സിദ്ധിര്നാനാരസോല്ലസാ॥൪൯.
എങ്കിലും, ആഗ്രഹമുള്ളവർക്ക് മനസ്സിൽ പരിശ്രമം ഉണ്ടായി; അതിനുശേഷം വെള്ളത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മതയിലൂടെ പലവിധ രസകരമായ നേട്ടങ്ങൾ അവർക്കു ലഭിച്ചു.
സമജായത ചൈവാന്യാ സര്വകാമപ്രദായിനീ । അസംസ്കാര്യൈഃ ശരീരൈശ്ച പ്രജാസ്താഃ സ്ഥിരയൌവനാഃ॥൪൯.
അതിനുശേഷം മറ്റൊരു വർഗ്ഗം കൂടി ഉണ്ടായി, അവർക്ക് എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റാൻ കഴിഞ്ഞു; ശുദ്ധീകരണം ആവശ്യമില്ലാത്ത ശരീരങ്ങളോടെ, അവർ സ്ഥിരമായ യൗവനത്തിൽ തന്നെ നിലനിന്നു.
താസാം വിനാ തു സംകല്പം ജായന്തേ മിഥുനാഃ പ്രജാഃ । സമം ജന്മ ച രൂപഞ്ച മ്രിയന്തേ ചൈവ താഃ സമമ്॥൪൯.
അവർക്കു മനസ്സിൽ ആഗ്രഹമില്ലാതെ തന്നെ, ഇരട്ടകളായി സന്താനങ്ങൾ ജനിച്ചു; അവർ ഒരേസമയം ജനിച്ചു, ഒരേ രൂപവും, ഒരേ സമയം മരണവും അനുഭവിച്ചു.
അനിച്ഛാദ്വേഷസംയുക്താ വര്തന്തേ തു പരസ്പരമ് । തുല്യരൂപായുഷഃ സര്വാ അധമോത്തമതാം വിനാ॥൪൯.
അവർ പരസ്പരം ആഗ്രഹമോ ദ്വേഷമോ ഇല്ലാതെ ജീവിച്ചു; എല്ലാവർക്കും ഒരേ രൂപവും ആയുസും ആയിരുന്നു, താഴ്മയോ ഉന്നതിയോ ഇല്ലാതെ.
തത്വാരി തു സഹസ്രാണി വര്ഷാണാം മാനുഷാണി തു । ആയുഃ പ്രമാണം ജീവന്തി ന ച ക്ലേശാദ്വിപത്തയഃ॥൪൯.
ആ മനുഷ്യർ ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ നിശ്ചിത ആയുസോടെ ജീവിച്ചു; അവർക്കു യാതൊരു കഷ്ടവും ദുരന്തവും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
ക്വചിത് ക്വചിത് പുനഃ സാഭൂത് ക്ഷിതിര്ഭാഗ്യേന സര്വശഃ । കാലേന ഗച്ഛതാ നാശമുപയാന്തി യഥാ പ്രജാഃ॥൪൯.
എങ്കിലും, ചില സമയങ്ങളിലും സ്ഥലങ്ങളിലും, ഭൂമി ഭാഗ്യവശാൽ അങ്ങനെയായിരുന്നു; സമയം കടന്നുപോകുമ്പോൾ ജീവികൾ സ്വഭാവപ്രകാരം നശിച്ചു.
തഥാ താഃ ക്രമശോ നാശം ജഗ്മുഃ സര്വത്ര സിദ്ധയഃ । താസു സര്വാസു നഷ്ടാസു നഭസഃ പ്രച്യുതാ നരാഃ॥൪൯.
അങ്ങനെ, ക്രമേണ എല്ലാ നേട്ടങ്ങളും എല്ലായിടത്തും നശിച്ചു; അവയെല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ, മനുഷ്യർ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് വീണു.
പ്രായശഃ കല്പവൃക്ഷാസ്തേ സംഭൂതാ ഗൃഹസംജ്ഞിതാഃ । സര്വേ പ്രത്യുപഭോഗാശ്ച താസം തേഭ്യഃ പ്രജായതേ॥൪൯.
അവസാനത്തിൽ, ഭൂരിഭാഗം സ്ഥലങ്ങളിലും 'ഗൃഹവൃക്ഷങ്ങൾ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന കാമദേനു വൃക്ഷങ്ങൾ ഉണ്ടായി; അവർക്കുള്ള എല്ലാ അനുഭവങ്ങളും ആ വൃക്ഷങ്ങളിൽ നിന്നു ലഭിച്ചു.
വര്തയന്തി സ്മ തേഭ്യസ്താസ്ത്രേതായുഗമുഖേ തദാ । തതഃ കാലേന വൈ രാഗസ്താസാമാകസ്മികോഽഭവത്॥൪൯.
അവർ ത്രേതായുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ആ വൃക്ഷങ്ങളിൽ ആശ്രയിച്ചു ജീവിച്ചു; പിന്നെ, സമയത്തിനൊപ്പം, അവരിൽ അപ്രത്യക്ഷമായി രാഗം ഉണർന്നു.
മാസി മാസ്യാര്തവോത്പത്ത്യാ ഗര്ഭോത്പത്തിഃ പുനഃ പുനഃ । രാഗോത്പത്ത്യാ തതസ്താസാം വൃക്ഷാസ്തേ ഗൃഹസംജ്ഞിതാഃ॥൪൯.
മാസംതോറും, ഋതുക്കളെത്തുമ്പോൾ, വീണ്ടും വീണ്ടും ഗർഭം ഉണ്ടാകുകയായിരുന്നു; രാഗം ഉണർന്നതോടെ, ആ 'ഗൃഹവൃക്ഷങ്ങൾ'
ബ്രഹ്മന്നന്വപരേഷാന്തു പേതുഃ ശാഖാ മഹീരുഹാമ് । വസ്ത്രാണി ച പ്രസൂയന്തേ ഫലേഷ്വാഭരണാനി ച॥൪൯.
ബ്രാഹ്മണനേ, മറ്റൊരുവിധത്തിൽ, വലിയ വൃക്ഷങ്ങളുടെ ശാഖകൾ വീണു; ഫലങ്ങളിൽ വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും ഉണ്ടായി.
തേഷ്വേവ ജായതേ തേഷാം ഗന്ധവര്ണരസാന്വിതമ് । അമാക്ഷികം മാഹവീര്യം പുടകേ പുടകേ മധു॥൪൯.
അവർക്കായി ആ വൃക്ഷങ്ങളിൽ തന്നെ സുഗന്ധവും നിറവും രുചിയും ഉള്ള, ശക്തിയും കയ്പുമില്ലാത്ത തേൻ ഓരോ കുഴിയിലും ഉണ്ടായി.
തേന വാ വര്തയന്തി സ്മ മുഖേ ത്രേയായുഗസ്യ വൈ । തതഃ കാലാന്തരേണൈവ പുനര്ലോഭാന്വിതാസ്തു താഃ॥൪൯.
അത് കൊണ്ടു അവർ ത്രേതായുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ജീവിച്ചു; പിന്നെ, സമയത്തിനൊപ്പം, അവർ വീണ്ടും ലാഭത്തിൽ ആകപ്പെട്ടു.
വൃക്ഷാംസ്താഃ പര്യഗൃഹ്ണന്ത മമത്വാവിഷ്ടചേതസഃ । നേശുസ്തേനാപചാരേണ തേഽപി താസാം മഹീരുഹാഃ॥൪൯.
അവർ ആ വൃക്ഷങ്ങൾ സ്വന്തമെന്നു കരുതി പിടിച്ചു; ആ തെറ്റായ പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലമായി, ആ വലിയ വൃക്ഷങ്ങളും അവർക്കു നഷ്ടമായി.
തതോ ദ്വന്ദ്വാന്യജായന്തേ ശീതോഷ്ണക്ഷുന്മുഖാനി വൈ । താസ്തദ്ദ്വന്ദ്വോപഘാതാര്ഥം ചക്രുഃ പൂര്വം പുരാണി തു॥൪൯.
അതിനുശേഷം, തണുപ്പ്-ചൂട്, വിശപ്പ് തുടങ്ങിയ ദ്വന്ദങ്ങൾ ഉണ്ടായി; ആ ദ്വന്ദങ്ങൾ മാറ്റാൻ അവർ ആദ്യം വീടുകൾ പണിതു.
മരുധന്വഷു ദുര്ഗേഷു പര്വതേഷു ദരീഷു ച । സംശ്രയന്തി ച ദുര്ഗാണി വാര്ക്ഷം പാര്വതമൌദകമ്॥൪൯.
മരുഭൂമികളിലും കഠിനമായ കാവുകളിലും പർവതങ്ങളിലും ഗുഹകളിലും അവർ അഭയം തേടുന്നു. മരങ്ങൾ നിറഞ്ഞതോ, പർവതങ്ങളിലോ, വെള്ളം ചുറ്റിയതോ ആയ കാവുകളിലും അവർ ഒളിച്ചിരിക്കുന്നു.
കൃത്രിമഞ്ച തഥാ ദുര്ഗം മിത്വാ മിത്വാത്മനോ।ങ്ഗുലൈഃ । മാനാര്ഥാനി പ്രമാണാനി താസ്തു പൂര്വം പ്രചക്രിരേ॥൪൯.
അവർ കൃത്രിമമായ കാവുകളും നിർമിച്ചു, സ്വന്തം വിരലുകൾ കൊണ്ട് അളന്ന്, ഉപയുക്തമായ അളവുകൾ മുൻപുപോലെ തന്നെ നിശ്ചയിച്ചു.
പരമാണുഃ പരം സൂക്ഷ്മം ത്രഷരേണുര്മഹീരജഃ । ബാലാഗ്രഞ്ചൈവ ലിക്ഷാം ച യൂകാം ചാഥ യവോദരമ്॥൪൯.
പരമാണു എന്നത് ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായ കണമാണ്; അതിനുശേഷം പൊടിക്കണം, ഭൂമിയിലെ പൊടി, കുട്ടിയുടെ മുടിയിഴയുടെ അറ്റം, പുഴു, പുഴുവിന്റെ മുട്ട, ഉലവിന്റെ അളവ് എന്നിവയാണ്.
ക്രമാദഷ്ടഗുണാന്യാഹുര്യവാനഷ്ടൌ തഥാങ്ഗുലമ് । ഷഡങ്ഗുലം പദം തച്ച വിതസ്തിര്ദ്വിഗുണം സ്മൃതമ്॥൪൯.
ഓരോ അളവും മുൻപത്തേതിനേക്കാൾ എട്ടുഗുണം വലിയതാണെന്ന് പറയുന്നു. എട്ട് ഉലവുകൾ ചേർന്നാൽ ഒരു വിരലിന്റെ വീതിയും, ആറു വിരലുകൾ ചേർന്നാൽ ഒരു പാദവും, അതിന്റെ ഇരട്ടിയാണു വിറ്റസ്തി എന്ന അളവും.
ദ്വേ വിതസ്തീ തഥാ ഹസ്തോ ബ്രാഹ്മ്യതീര്ഥാദിവേഷ്ടനഃ । ചതുര്ഹസ്തം ധനുര്ദണ്ഡോ നാഡികാര്യുഗമേവ ച॥൪൯.
രണ്ട് വിറ്റസ്തികൾ ചേർന്നാൽ ഒരു ഹസ്തം, അത് കൈവിരലിന്റെ അറ്റത്തിൽ നിന്ന് കൈമുട്ടുവരെ അളക്കുന്നു. നാല് ഹസ്തം ചേർന്നാൽ ഒരു വില്ലിന്റെ നീളവും, ഒരു ദണ്ഡവും, ഒരു നാളികയും ആകുന്നു.
ധനുഷാം ദ്വേ സഹസ്രേ തു ഗവ്യൂതിസ്തച്ചതുര്ഗുണമ് । പ്രോക്തഞ്ച യോജവനം പ്രാജ്ഞൈഃ സംഖ്യാനാര്ഥമിദം പരമ്॥൪൯.
രണ്ടായിരം വില്ലിന്റെ അളവാണ് ഒരു ഗവ്യൂതി, അതിന്റെ നാലുഗുണം ഒരു യോജനമാണ്. അളവിന് ഇതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ പരിഗണനയെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
ചതുര്ണാമഥ ദുര്ഗാണാം സ്വസമുത്ഥാനി ത്രീണി തു । ചതുര്ഥം കൃത്രിമം ദുര്ഗം തേ ചക്രുര്യത്നതസ്തു വൈ॥൪൯.
നാലു തരത്തിലുള്ള കാവുകളിൽ മൂന്നു സ്വാഭാവികമായാണ് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്; നാലാമത്തേതായ കൃത്രിമ കാവു അവർ വലിയ പരിശ്രമത്തോടെ നിർമ്മിച്ചു.
പുരഞ്ച ഖേടകഞ്ചൈവ തദ്വദ് ദ്രോണീമുഖം ദ്വിജ । ശാഖാനഗരകഞ്ചാപി തഥാ കര്വടകം ദ്രമീ॥൪൯.
നഗരം, ചെറിയ കോട്ട, അതുപോലെ ഉരുളയുടെ ആകൃതിയിലുള്ള കുടിയിരിപ്പ്, ശാഖാനഗരം, കൂടാതെ ഒരു ചെറിയ ഗ്രാമം എന്നിവയും പറയപ്പെടുന്നു.