മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

വിഹസ്യ ചാബ്രവീത്പ്രേമ്ണാ സാധു ഭോ ദ്വിജസത്തമൌ । കഥയാമാസതുസ്തൌ ച പിതരം പന്നഗേശ്വരമ് ॥ ൨൩.

പ്രേമപൂർവ്വം ചിരിച്ച്, അവൻ പറഞ്ഞു: "ശരിയാണ്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ!" പിന്നെ ആ ഇരുവരും തന്റെ അച്ഛനായ പാമ്പുരാജാവിനെ കുറിച്ച് പറയാൻ തുടങ്ങി.

ശാന്തമശ്വതരം നാമ മാനനീയം ദിവൌകസാമ് । രമണീയം തതോഽപസ്യത്പാതാലം സ നൃപാത്മജഃ ॥ ൨൩.

അവിടെ ദേവന്മാരാൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്ന, ആശ്വതര എന്ന മഹാനായവനെ അവൻ കണ്ടു; പിന്നെ രാജകുമാരൻ ആ മനോഹരമായ പാതാളലോകം കണ്ടു.

കുമാരൈസ്തരുണൈര്വൃദ്ധൈരുരഗൈരുപശോഭിതമ് । തഥൈവ നാഗകന്യാഭിഃ ക്രീഡന്തീഭിരിതസ്തതഃ ॥ ൨൩.

അത് യുവാക്കളായും വയോധികരായും പാമ്പുകുട്ടികളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ, ഇവിടെ അവിടെ കളിക്കുന്ന നാഗകന്യകളാൽ കൂടി.

ചാരുകുണ്ഡലഹാരാഭിസ്താരാഭിര്ഗഗനം യഥാ । ഗീതശബ്ദൈസ്തഥാന്യത്ര വീണാവേണുസ്വനാനുഗൈഃ ॥ ൨൩.

സുന്ദരമായ കുണ്ഡലങ്ങളും മാലകളും ധരിച്ചവർ, ആകാശത്തിലെ നക്ഷത്രങ്ങൾപോലെ തിളങ്ങി; മറ്റിടങ്ങളിൽ വീണയും വേണുവും ചേർന്ന സംഗീതവും ഗായനവും ഉണ്ടായിരുന്നു.

മൃദങ്ഗപണവാതോദ്യം ഹാരിവേശ്മശതാകുലമ് । വീക്ഷമാണഃ സ പാതാലം യയൌ ശത്രുജിതഃ സുതഃ ॥ ൨൩.

മൃദംഗവും പണവും ചേർന്ന സംഗീതം പാമ്പുകളുടെ വീടുകളിൽ മുഴങ്ങുകയായിരുന്നു; പാതാളലോകം നോക്കിക്കൊണ്ട് ശത്രുജിതിന്റെ മകൻ മുന്നോട്ട് നടന്നു.

സഹ താഭ്യാമഭീഷ്ടാഭ്യാം പന്നഗാഭ്യാമരിന്ദമഃ । തതഃ പ്രവിശ്യ തേ സര്വേ നാഗരാജനിവേശനമ് ॥ ൨൩.

ആ ഇഷ്ടപ്പെട്ട രണ്ടു പാമ്പുകുട്ടികളോടൊപ്പം ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവൻ, അവർ എല്ലാവരും ചേർന്ന് പാമ്പുരാജാവിന്റെ ഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

ദദൃശുസ്തേ മഹാത്മാനമുരഗാധിപതിം സ്ഥിതമ് । ദിവ്യമാല്യാമ്ബരധരം മണികുണ്ഡലഭൂഷണമ് ॥ ൨൩.

അവിടെ അവർ മഹാത്മാവായ പാമ്പുരാജാവിനെ കണ്ടു; ദിവ്യമായ മാലകളും വസ്ത്രങ്ങളും, മുത്തുമണികുണ്ഡലങ്ങളും അണിഞ്ഞവനായി.

സ്വച്ഛമുക്താഫലലതാഹാരിഹാരോപശോഭിതമ് । കേയൂരിണം മഹാഭാഗമാസനേ സര്വകാഞ്ചനേ ॥ ൨൩.

സ്വച്ഛമായ മുത്തുമാലകളും കൈവളകളും അണിഞ്ഞ, മഹാഭാഗ്യവാനായവൻ പൊന്നാസനത്തിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ടിരുന്നു.

മണിവിദ്രുമവൈദൂര്യജാലാന്തരിതരൂപകേ । സ താഭ്യാം ദര്ശിതസ്തസ്യ താതോഽസ്മാകമസാവിതി ॥ ൨൩.

മണികൾ, പവഴുകൾ, വൈഡൂര്യമണികൾ ചേർന്ന അലങ്കാരങ്ങൾ ധരിച്ചവനായിരുന്നു; അവൻറെ അച്ഛനാണിത് എന്ന് ആ ഇരുവരും കാണിച്ചു.

വീരഃ കുവലയാശ്വോഽയം പിത്രേ ചാസൌ നിവേദിതഃ । തതോ നനാമ ചരണൌ നാഗേന്ദ്രസ്യ ഋതധ്വജഃ ॥ ൨൩.

ഈ വീരൻ കുവലയാശ്വനാണ് എന്ന് അവർ അവരുടെ അച്ഛനോട് പരിചയപ്പെടുത്തി; പിന്നെ ഋതധ്വജൻ പാമ്പുരാജാവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ വണങ്ങി.

തമുത്ഥാപ്യ ബലാദ്ഗാഢം നാഗേന്ദ്രഃ പരിഷസ്വജേ । മൂര്ധ്നി ചൈനമുപാഘ്രായ ചിരം ജീവേത്യുവാച സഃ ॥ ൨൩.

പാമ്പുരാജാവ് അവനെ ശക്തിയായി എഴുന്നേൽപ്പിച്ച്, ഉറപ്പായി അണച്ചു; തലയിൽ മണം വച്ച്, "നീ ദീർഘായുസ്സോടെ ജീവിക്കണം," എന്നു അനുഗ്രഹിച്ചു.

നിഹതാമിത്രവര്ഗശ്ച പിത്രോഃ സുശ്രൂഷണം കുരു । വത്സ ! ധന്യസ്യ കഥ്യന്തേ പരോക്ഷസ്യാപി തേ ഗുണാഃ ॥ ൨൩.

ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച ശേഷം, നീ അമ്മയെയും അച്ഛനെയും സേവിക്കണം, മകനേ! ഭാഗ്യശാലികൾ എവിടെയായാലും, അവരുടെ ഗുണങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും പറയപ്പെടുന്നു.

ഭവതോ മമ പുത്രാഭ്യാമസാമാന്യാ നിവേദിതാഃ । ത്വമേവാനേന വര്ധേഥാ മനോവാക്കായചേഷ്ടിതൈഃ ॥ ൨൩.

നിന്റെതും എന്റെ മക്കളുടേയും അസാധാരണമായ ഗുണങ്ങൾ എല്ലാവർക്കും അറിയാം. നീ മനസ്സിലും വാക്കിലും പ്രവൃത്തിയിലും ഇതിൽ കൂടുതൽ വളരട്ടെ.

ജീവിതം ഗുണിനഃ ശ്ലാഘ്യം ജീവന്നേവ മൃതോഽഗുണഃ । ഗുണവാന്നിര്വൃതിം പിത്രോഃ ശത്രുണാം ഹൃദയജ്വരമ് ॥ ൨൩.

ഗുണമുള്ളവരുടെ ജീവിതം പ്രശംസനീയമാണ്; ഗുണമില്ലാത്തവൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും മരിച്ചവനുപോലെയാണ്. ഗുണമുള്ളവൻ അമ്മയച്ഛന്മാർക്ക് സന്തോഷവും ശത്രുക്കൾക്ക് മനസ്സുവേദനയും നൽകുന്നു.

കരോത്യാത്മഹിതം കുര്വന് വിശ്വാസഞ്ച മഹാജനേ । ദേവതാഃ പിതരോ വിപ്രാ മിത്രാര്ഥിവികലാദയഃ ॥ ൨൩.

തനിക്കു നല്ലത് ചെയ്യുകയും, വലിയവർക്കും ജനങ്ങൾക്കും വിശ്വാസം നേടുകയും ചെയ്യുന്നവൻ ദേവന്മാരെയും പിതാക്കന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും സഹായം തേടുന്നവരെയും ദു:ഖിതരെയും സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു.

ബാന്ധവാശ്ച തഥേച്ഛന്തി ജീവിതം ഗുണിനശ്ചിരമ് । പരിവാദനിവൃത്താനാം ദുര്ഗതേഷു ദയാവതാമ് । ഗുണിനാം സഫലം ജന്മ സംശ്രിതാനാം വിപദ്ഗതൈഃ ॥ ൨൩.

ബന്ധുക്കളും ഗുണമുള്ളവരുടെ ദീർഘായുസ്സ് ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അപവാദം ഒഴിവാക്കുന്നവരും ദു:ഖിതർക്കു കരുണ കാണിക്കുന്നവരും — അത്തരത്തിലുള്ള ഗുണവാന്റെ ജനനം ദുരിതത്തിൽ ആശ്രയം തേടുന്നവർക്കു ഫലപ്രദമാണ്.

ജഡ ഉവാച ഏവമുക്ത്വാ സ തം വീരം പുത്രാവിദമഥാബ്രവീത് । പൂജാം കുവലയാശ്വസ്യ കര്തുകാമോ ഭുജങ്ഗമഃ ॥ ൨൩.

ജഡൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ വീരപുത്രനോടു വീണ്ടും പറഞ്ഞു; കുവലയാശ്വനെ ആരാധിക്കാൻ ആ പാമ്പ് ആഗ്രഹിച്ചു.

സ്നാനാദികക്രമം കൃത്വാ സര്വമേവ യഥാക്രമമ് । മധുപാനാദിസമ്ഭോഗമാഹാരഞ്ച യഥേപ്സിതമ് ॥ ൨൩.

കുളി മുതലായ ക്രമങ്ങൾ എല്ലാം ശരിയായി നിർവഹിച്ചു, ഇഷ്ടമുള്ളതുപോലെ തേൻ കുടിച്ചും മറ്റു ആനന്ദങ്ങൾ അനുഭവിച്ചും ഭക്ഷണം കഴിച്ചും സന്തോഷിച്ചു.

തതഃ കുവലയാശ്വേന ഹൃദയോത്സവഭൂതയാ । കഥയാ സ്വല്പകം കാലം സ്ഥാസ്യാമോ ഹൃഷ്ടചേതസഃ ॥ ൨൩.

കുവലയാശ്വനോടൊപ്പം ഹൃദയം ഉല്ലസിപ്പിക്കുന്ന സംഭാഷണത്തിൽ, കുറച്ചു നേരം അവർ സന്തോഷത്തോടെ കഴിഞ്ഞു.

അനുമേന ച തന്മൌനോ വചഃ ശത്രുജിതഃ സുതഃ । തഥാ ചകാര നൃപതിഃ പന്നഗാനാമുദാരധീഃ ॥ ൨൩.

അച്ഛന്റെ സമ്മതത്തോടെ, ശത്രുജിതിന്റെ മകൻ ആ പാമ്പരാജാവിന്റെ അഭ്യർത്ഥന പ്രകാരം അതെല്ലാം ചെയ്തു.

സമേത്യ തൈരാത്മജഭൂപനന്ദനൈര് മഹോരഗാണാമധിപഃ സ സത്യവാക് । മുദാന്വിതോഽന്നാനി മധൂനി ചാത്മവാന് യഥോപയോഗം ബുഭുജേ സ ഭോഗഭുക് ॥ ൨൩.

മക്കളും രാജകുമാരന്മാരും കൂടെ ചേർന്ന്, സത്യവാനായ മഹാപാമ്പിന്റെ അധിപൻ സന്തോഷത്തോടെയും ആത്മസംയമനത്തോടെയും, യോജിച്ച ഭക്ഷണവും തേനും ആസ്വദിച്ചു.

അലര്ക ഉവാച യത്കാര്യം പുരുഷാണാഞ്ച ഗാര്ഹസ്ഥ്യമനുവര്തതാമ് । ബന്ധശ്ച സ്യാദകരണേ ക്രിയായാ യസ്യ ചോച്ഛ്രിതിഃ ॥ ൨൯.

അലർക്കൻ പറഞ്ഞു: ഗൃഹസ്ഥജീവിതം പിന്തുടരുന്നവരുടെ കര്‍ത്തവ്യം എന്താണ്? കര്‍മ്മം ചെയ്യാതിരുന്നതിൽ നിന്ന് എന്ത് ബന്ധനവും ചെയ്യുന്നതിൽ നിന്ന് എന്ത് ഉന്നതിയും ഉണ്ടാകുന്നു?

ഉപകാരായ യന്നൃണാം യച്ച വര്ജ്യം ഗൃഹേ സതാ । യഥാ ച ക്രിയതേ തന്മേ യഥാവത്പൃച്ഛതോ വദ ॥ ൨൯.

മനുഷ്യർക്കു ഉപകാരപ്പെടുന്നതും ഗൃഹസ്ഥൻ ഒഴിവാക്കേണ്ടതും എന്താണ്? അവയെല്ലാം എങ്ങനെ ചെയ്യണമെന്ന് ഞാൻ ചോദിക്കുമ്പോൾ ശരിയായി പറഞ്ഞുതരിക.

മദാലസോവാച വത്സ ! ഗാര്ഹസ്ഥ്യമാദായ നരഃ സര്വമിദം ജഗത് । പുഷ്ണാതി തേന ലോകാംശ്ച സ ജയത്യഭിവാഞ്ഛിതാന് ॥ ൨൯.

മദാലസ പറഞ്ഞു: മകനേ, ഗൃഹസ്ഥജീവിതം സ്വീകരിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ ഈ ലോകം മുഴുവൻ പോഷിപ്പിക്കുന്നു; അതിനാൽ അവൻ ലോകങ്ങൾ ജയിക്കുകയും ആഗ്രഹിച്ചതെല്ലാം നേടുകയും ചെയ്യുന്നു.

പിതരോ മുനയോ ദേവാ ഭൂതാനി മനുജാസ്തഥാ । കൃമികീടപതങ്ഗാശ്ച വയാംസി പശവോഽസുരാഃ ॥ ൨൯.

പിതാക്കന്മാർ, മുനികൾ, ദേവന്മാർ, ജീവികൾ, മനുഷ്യർ, കീടങ്ങൾ, പുഴുക്കൾ, പറക്കുന്നവ, പക്ഷികൾ, മൃഗങ്ങൾ, അസുരന്മാർ —

ഗൃഹസ്ഥമുപജീവന്തി തതസ്തൃപ്തിം പ്രയാന്തി ച । മുഖം ചാസ്യ നിരീക്ഷന്തേ അപി നോ ദാസ്യതീതി വൈ ॥ ൨൯.

—എല്ലാവരും ഗൃഹസ്ഥനെ ആശ്രയിച്ചാണ് ജീവിക്കുന്നത്, അതിനാൽ അവർ തൃപ്തരാകുന്നു. അവൻ നൽകുമോ ഇല്ലയോ എന്ന് അവന്റെ മുഖം നോക്കി അവർ കാത്തിരിക്കുന്നു.

സര്വസ്യാധാരഭൂതേയം വത്സ ! ധേനുസ്ത്രയീമയീ । യസ്യാം പ്രതിഷ്ഠിതം വിശ്വം വിശ്വഹേതുശ്ച യാ മതാ ॥ ൨൯.

മകനേ, ഈ ഗൃഹസ്ഥം തന്നെയാണ് എല്ലാം താങ്ങുന്ന മൂവൈവിധ്യമുള്ള പശു; അതിൽ ഈ ലോകം നിലകൊള്ളുന്നു, അതാണ് എല്ലാറ്റിനും കാരണമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.

ഋക്പൃഷ്ഠാസൌ യജുര്മധ്യാ സാമവക്ത്രശിരോധരാ । ഇഷ്ടാപൂര്തവിഷാണാ ച സാധുസൂക്തതനൂരുഹാ ॥ ൨൯.

അവളുടെ പുറം ഋഗ്വേദം, നടുവ് യജുർവേദം, വായും തലയും സാമവേദം; കൊമ്പുകൾ യാഗവും ദാനവും, ശരീരം സത്പുരുഷരുടെ സ്തുതികളും ആകുന്നു.

ശാന്തിപുഷ്ടിശകൃന്മൂത്രാ വര്ണപാദപ്രതിഷ്ഠിതാ । ആജീവ്യമാനാ ജഗതാം സാക്ഷയാ നാപചീയതേ ॥ ൨൯.

അവളുടെ ചാണിയും മൂത്രവും ശാന്തിയും പോഷണവും, അവളുടെ കൈകാലുകൾ വർണാശ്രമങ്ങൾ; അവളെ പോഷിപ്പിക്കുന്നിടത്തോളം ലോകങ്ങൾ ക്ഷയിക്കാതെ നിലനിൽക്കും.