മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

ഋതധ്വജേന സഹിതൌ ചിക്രീഡാതേഽമരാവിവ । ഏകദാ തു സുതൌ പ്രാഹ നാഗരാജോ മുദാന്വിതഃ ॥ ൨൩.

ഋതധ്വജനോടൊപ്പം അവർ ദേവന്മാരെപ്പോലെ കളിച്ചു; ഒരിക്കൽ ആനന്ദത്തോടെ നാഗരാജാവ് തന്റെ മക്കളോട് പറഞ്ഞു.

യന്മയാ പൂര്വമുക്തന്തു ക്രിയതേ കിം ന തത്തഥാ । സ രാജപുത്രോ യുവയോരുപകാരീ മമാന്തികമ് ॥ ൨൩.

"ഞാൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞത് എന്തുകൊണ്ടാണ് ചെയ്യപ്പെടുന്നില്ല? ആ രാജകുമാരൻ, നിങ്ങൾക്ക് ഉപകാരിയായവൻ, എന്റെ അടുത്തേക്ക് കൊണ്ടുവരണം."

കസ്മാന്നാനീയതേ വത്സാവുപകാരായ മാനദഃ । ഏവമുക്തൌ തതസ്തേന പിത്രാ സ്നേഹവതാ തു തൌ ॥ ൨൩.

"എന്തുകൊണ്ടാണ് ആ മാന്യനായ രാജകുമാരനെ, നിങ്ങളുടെ ഉപകാരത്തിനായി, മക്കളേ, ഇവിടെ കൊണ്ടുവരുന്നില്ല?" അങ്ങനെ സ്നേഹപൂർവ്വം പിതാവു ചോദിച്ചതിനുശേഷം, അവരിരുവരും—

ഗത്വാ തസ്യ പുരം സഖ്യൂ രേമാതേ തേന ധീമതാ । തതഃ കുവലയാശ്വം തൌ കൃത്വാ കിഞ്ചിത്കഥാന്തരമ് ॥ ൨൩.

അവന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി, ആ ബുദ്ധിമാൻ രാജകുമാരനോടൊപ്പം സൗഹൃദത്തോടെ സമയം கழിച്ചു; പിന്നെ കുവലയാശ്വനോടു കുറച്ച് സംസാരിച്ചശേഷം—

അബ്രൂതാം പ്രണയോപേതം സ്വഗേഹഗമനം പ്രതി । താവാഹ നൃപപുത്രോഽസൌ നന്വിദം ഭവതോര്ഗൃഹമ് ॥ ൨൩.

പ്രേമപൂർവ്വം സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാൻ ആ രാജകുമാരനോട് പറഞ്ഞു; എന്നാൽ അവൻ പറഞ്ഞു: "ഇതെല്ലാം നിങ്ങളുടെ വീടല്ലേ?"

ധനവാഹനവസ്ത്രാദി യന്മദീയം തദേവ വാമ് । യത്തു വാം വാഞ്ഛിതം ദാതും ധനം രത്നമഥാപി വാ ॥ ൨൩.

"എന്റെ എല്ലാ ധനം, വാഹനങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ എന്നിവ എല്ലാം നിങ്ങളുടെതാണ്; നിങ്ങൾക്ക് എന്തെങ്കിലും ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ, ധനം ആകട്ടെ, രത്നങ്ങൾ ആകട്ടെ—"

തദ്ദീയതാം ദ്വിജസുതൌ യദി വാം പ്രണയോ മയി । ഏതാവതാഹം ദൈവേന വഞ്ചിതോഽസ്മി ദുരാത്മനാ ॥ ൨൩.

"അത് നിങ്ങൾക്ക് ഞാൻ നൽകാം, ബ്രാഹ്മണകുമാരന്മാരേ, നിങ്ങൾക്ക് എന്നിൽ സ്നേഹമുണ്ടെങ്കിൽ; ഇതിൽ മാത്രമാണ് ദൈവം എന്നെ വഞ്ചിച്ചത്, ദുഷ്ടനായവനേ—"

യദ്ഭവദ്ഭ്യാം മമത്വം നോ മദീയേ ക്രിയതേ ഗൃഹേ । യദി വാം മത്പ്രിയം കാര്യമനുഗ്രാഹ്യോഽസ്മി വാം യദി ॥ ൨൩.

"നിങ്ങൾ എന്റെ വീട്ടിനെ നിങ്ങളുടെതുപോലെയായി കാണുന്നില്ല; നിങ്ങൾക്ക് ഞാൻ പ്രിയനാണെങ്കിൽ, അല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങൾക്ക് ഞാൻ അനുഗ്രഹിക്കപ്പെടേണ്ടവനാണെങ്കിൽ—"

തദ്ധനേ മമ ഗേഹേ ച മമത്വമനുകല്പ്യതാമ് । യുവയോര്യന്മദീയം തന്മാമകം യുവയോഃ സ്വകമ് ॥ ൨൩.

"എന്റെ ധനവും വീട്ടും നിങ്ങളുടെതുപോലെയായി കണക്കാക്കണം; എന്റെത് നിങ്ങളുടെതും, നിങ്ങളുടെത് എന്റെതുമാണ്."

ഏതത്സത്യം വിജാനീതം യുവാം പ്രാണാ ബഹിശ്ചരാഃ । പുനര്നൈവം വിഭിന്നാര്ഥം വക്തവ്യം ദ്വിജസത്തമൌ ॥ ൨൩.

"ഇത് സത്യമാണെന്ന് അറിയണം, നിങ്ങൾ ഇരുവരും എന്റെ ജീവനുപോലെയാണ്; ഇനി ഒരിക്കലും, മഹാനായ ബ്രാഹ്മണരേ, ഇങ്ങനെ വേർപാട് പറയരുത്."

മത്പ്രസാദപരൌ പ്രീത്യാ ശാപിതൌ ഹൃദയേന മേ । തതഃ സ്നേഹാര്ദ്രവദനൌ താവുഭൌ നാഗനന്ദനൌ ॥ ൨൩.

"എന്റെ സ്നേഹത്താൽ നിങ്ങൾ ഇരുവരും എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടു;" അതിനുശേഷം സ്നേഹത്തിൽ നനഞ്ഞ മുഖങ്ങളോടെ ആ നാഗപുത്രന്മാർ—

ഊചതുര്നൃപതേഃ പുത്രം കിഞ്ചിത്പ്രണയകോപിതൌ । ഋതധ്വജ ! ന സന്ദേഹോ യഥൈവാഹ ഭവാനിദമ് ॥ ൨൩.

അൽപം പ്രേമവും അല്പം കുറ്റാനുഭവവും കലർന്നവണ്ണം രാജകുമാരനോട് പറഞ്ഞു: "ഋതധ്വജ, നിങ്ങൾ പറഞ്ഞതുപോലെയാണ്, സംശയമില്ല—"

തഥൈവ ചാസ്മന്മനസി നാത്ര ചിന്ത്യമതോഽന്യഥാ । കിന്ത്വാവയോഃ സ്വയം പിത്രാ പ്രോക്തമേതന്മഹാത്മനാ ॥ ൨൩.

"അതുപോലെയാണ് ഞങ്ങളുടെ മനസ്സിലും; വേറേതു ചിന്തയില്ല; പക്ഷേ, ഇതെല്ലാം ഞങ്ങളുടെ പിതാവായ മഹാത്മാവാണ് ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞത്."

ദ്രഷ്ടും കുവലയാശ്വം തമിച്ഛാമീതി പുനഃ പുനഃ । തതഃ കുവലയാശ്വോഽസൌ സമുത്ഥായ വരാസനാത് । യഥാഹ താതേതി വദന് പ്രണാമമകരോദ്ഭുവി ॥ ൨൩.

കുവലയാശ്വനെ കാണണമെന്ന് വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ കുവലയാശ്വൻ തന്റെ ഉത്തമാസനത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ്, "നിങ്ങളുടെ കല്പന പോലെ, അച്ഛാ," എന്ന് പറഞ്ഞു, നിലത്ത് വണങ്ങി.

കുവലയാശ്വ ഉവാച ധന്യോഽഹമതിപുണ്യോഽഹം കോഽന്യോഽസ്തി സദൃശോ മയാ । യത്താതോ മാമഭിദ്രഷ്ടും കരോതി പ്രവണം മനഃ ॥ ൨൩.

കുവലയാശ്വൻ പറഞ്ഞു: "ഞാൻ ഭാഗ്യശാലിയും പുണ്യവാനുമാണ്. എന്റെ അച്ഛൻ എന്നെ കാണാൻ ഇങ്ങനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നപ്പോൾ, എനിക്ക് തുല്യനായ മറ്റാരുണ്ട്?"

തദുത്തിഷ്ഠത ഗച്ഛാമസ്താതാജ്ഞാം ക്ഷണമപ്യഹമ് । നാതിക്രാന്തുമിഹേച്ഛാമി പദ്ഭ്യാം തസ്യ ശപാമ്യഹമ് ॥ ൨൩.

നമുക്ക് എഴുന്നേറ്റ് പോകാം; അച്ഛന്റെ കല്പന പാലിക്കാൻ ഒരു നിമിഷം പോലും വൈകാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. എന്റെ കാലുകൾക്ക് സാക്ഷിയായി ഞാൻ ഇത് ഉറപ്പുനൽകുന്നു.

ജഡ ഉവാച ഏവമുക്ത്വാ യയൌ സോഽഥ സഹ താഭ്യാം നൃപാത്മജഃ । പ്രാപ്തശ്ച ഗോമതീം പുണ്യാം നിര്ഗമ്യ നഗരാദ്ബഹിഃ ॥ ൨൩.

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, രാജകുമാരൻ അവരോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു; നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് പോയി, അവർ പുണ്യമായ ഗോമതീ നദിയിലെത്തി.

തന്മധ്യേന യയുസ്തേ വേ നാഗേന്ദ്രനൃപനന്ദനാഃ । മേനേ ച രാജപുത്രോഽസൌ പാരേ തസ്യാസ്തയോര്ഗൃഹമ് ॥ ൨൩.

അവർ, ആ പാമ്പുരാജാവിന്റെ പുത്രന്മാർ, നദിയുടെ നടുവിലൂടെ യാത്ര ചെയ്തു. രാജകുമാരൻ അവരുടെ വീടു ആ നദിയുടെ അപ്പുറം ആണെന്ന് കരുതി.

തതശ്ചാകൃഷ്യ പാതാലം താഭ്യാം നീതോ നൃപാത്മജഃ । പാതാലേ ദദൃശേ ചോഭൌ സ പന്നഗകുമാരകൌ ॥ ൨൩.

അപ്പോൾ, അവരിരുവരും രാജകുമാരനെ കീഴിലെ ലോകത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി; അവിടെ അവൻ ആ പാമ്പുകുമാരന്മാരെ കണ്ടു.

ഫണാമണികൃതോദ്യോതൌ വ്യക്തസ്വസ്തികലക്ഷണൌ । വിലോക്യ തൌ സുരൂപാങ്ഗൌ വിസ്മയോത്ഫുല്ലലോചനഃ ॥ ൨൩.

അവരുടെ ഫണികൾ മുത്തുമണികളാൽ പ്രകാശിച്ചു, വ്യക്തമായ സ്വസ്തിക ചിഹ്നങ്ങൾ കാണാമായിരുന്നു; അവരുടെ മനോഹരമായ രൂപം കണ്ട രാജകുമാരന്റെ കണ്ണുകൾ അത്ഭുതത്തിൽ വടിഞ്ഞു.

വിഹസ്യ ചാബ്രവീത്പ്രേമ്ണാ സാധു ഭോ ദ്വിജസത്തമൌ । കഥയാമാസതുസ്തൌ ച പിതരം പന്നഗേശ്വരമ് ॥ ൨൩.

പ്രേമപൂർവ്വം ചിരിച്ച്, അവൻ പറഞ്ഞു: "ശരിയാണ്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ!" പിന്നെ ആ ഇരുവരും തന്റെ അച്ഛനായ പാമ്പുരാജാവിനെ കുറിച്ച് പറയാൻ തുടങ്ങി.

ശാന്തമശ്വതരം നാമ മാനനീയം ദിവൌകസാമ് । രമണീയം തതോഽപസ്യത്പാതാലം സ നൃപാത്മജഃ ॥ ൨൩.

അവിടെ ദേവന്മാരാൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്ന, ആശ്വതര എന്ന മഹാനായവനെ അവൻ കണ്ടു; പിന്നെ രാജകുമാരൻ ആ മനോഹരമായ പാതാളലോകം കണ്ടു.

കുമാരൈസ്തരുണൈര്വൃദ്ധൈരുരഗൈരുപശോഭിതമ് । തഥൈവ നാഗകന്യാഭിഃ ക്രീഡന്തീഭിരിതസ്തതഃ ॥ ൨൩.

അത് യുവാക്കളായും വയോധികരായും പാമ്പുകുട്ടികളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ, ഇവിടെ അവിടെ കളിക്കുന്ന നാഗകന്യകളാൽ കൂടി.

ചാരുകുണ്ഡലഹാരാഭിസ്താരാഭിര്ഗഗനം യഥാ । ഗീതശബ്ദൈസ്തഥാന്യത്ര വീണാവേണുസ്വനാനുഗൈഃ ॥ ൨൩.

സുന്ദരമായ കുണ്ഡലങ്ങളും മാലകളും ധരിച്ചവർ, ആകാശത്തിലെ നക്ഷത്രങ്ങൾപോലെ തിളങ്ങി; മറ്റിടങ്ങളിൽ വീണയും വേണുവും ചേർന്ന സംഗീതവും ഗായനവും ഉണ്ടായിരുന്നു.

മൃദങ്ഗപണവാതോദ്യം ഹാരിവേശ്മശതാകുലമ് । വീക്ഷമാണഃ സ പാതാലം യയൌ ശത്രുജിതഃ സുതഃ ॥ ൨൩.

മൃദംഗവും പണവും ചേർന്ന സംഗീതം പാമ്പുകളുടെ വീടുകളിൽ മുഴങ്ങുകയായിരുന്നു; പാതാളലോകം നോക്കിക്കൊണ്ട് ശത്രുജിതിന്റെ മകൻ മുന്നോട്ട് നടന്നു.

സഹ താഭ്യാമഭീഷ്ടാഭ്യാം പന്നഗാഭ്യാമരിന്ദമഃ । തതഃ പ്രവിശ്യ തേ സര്വേ നാഗരാജനിവേശനമ് ॥ ൨൩.

ആ ഇഷ്ടപ്പെട്ട രണ്ടു പാമ്പുകുട്ടികളോടൊപ്പം ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവൻ, അവർ എല്ലാവരും ചേർന്ന് പാമ്പുരാജാവിന്റെ ഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

ദദൃശുസ്തേ മഹാത്മാനമുരഗാധിപതിം സ്ഥിതമ് । ദിവ്യമാല്യാമ്ബരധരം മണികുണ്ഡലഭൂഷണമ് ॥ ൨൩.

അവിടെ അവർ മഹാത്മാവായ പാമ്പുരാജാവിനെ കണ്ടു; ദിവ്യമായ മാലകളും വസ്ത്രങ്ങളും, മുത്തുമണികുണ്ഡലങ്ങളും അണിഞ്ഞവനായി.

സ്വച്ഛമുക്താഫലലതാഹാരിഹാരോപശോഭിതമ് । കേയൂരിണം മഹാഭാഗമാസനേ സര്വകാഞ്ചനേ ॥ ൨൩.

സ്വച്ഛമായ മുത്തുമാലകളും കൈവളകളും അണിഞ്ഞ, മഹാഭാഗ്യവാനായവൻ പൊന്നാസനത്തിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ടിരുന്നു.

മണിവിദ്രുമവൈദൂര്യജാലാന്തരിതരൂപകേ । സ താഭ്യാം ദര്ശിതസ്തസ്യ താതോഽസ്മാകമസാവിതി ॥ ൨൩.

മണികൾ, പവഴുകൾ, വൈഡൂര്യമണികൾ ചേർന്ന അലങ്കാരങ്ങൾ ധരിച്ചവനായിരുന്നു; അവൻറെ അച്ഛനാണിത് എന്ന് ആ ഇരുവരും കാണിച്ചു.