മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

സുഖാസുഖം മഹാസൌഖ്യരൂപം ത്വയി വിഭാവ്യതേ । ഏവം ദേവി ! ത്വയാ വ്യാപ്തം സകലം നിഷ്കലഞ്ച യത് । അദ്വൈതാവസ്ഥിതം ബ്രഹ്മ യച്ച ദ്വൈതേ വ്യവസ്ഥിതമ് ॥ ൨൩.

സുഖവും ദുഃഖവും, പരമാനന്ദത്തിന്റെ രൂപവും നിനക്കുള്ളിൽ അനുഭവപ്പെടുന്നു. ദേവി, പ്രകടമായതും അപ്രകടമായതും എല്ലാം നിനക്ക് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു—അദ്വൈതത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ബ്രഹ്മവും, ദ്വൈതത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതും.

യേഽര്ഥാ നിത്യാ യേ വിനശ്യന്തി ചാന്യേ യേ വാ സ്ഥൂലാ യേ ച സൂക്ഷ്മാതിസൂക്ഷ്മാഃ । യേ വാ ഭൂമൌ യേഽന്തരീക്ഷേഽന്യതോ വാ തേഷാം തേഷാം ത്വത്ത ഏവോപലബ്ധിഃ ॥ ൨൩.

എന്നതിൽ ശാശ്വതമായവയും നശിക്കുന്നവയും, സ്ഥൂലമായവയും സൂക്ഷ്മമായവയും അതിശയ സൂക്ഷ്മമായവയും, ഭൂമിയിൽ ഉള്ളവയും ആകാശത്തും മറ്റിടങ്ങളിലും ഉള്ളവയും—ഇവയെല്ലാം നിനക്കുവഴിയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

യച്ചാമൂര്തം യച്ച മൂര്തം സമസ്തം യദ്വാ ഭൂതേഷ്വേകമേകഞ്ച കിഞ്ചിത് । യദ്ദിവ്യസ്തി ക്ഷ്മാതലേ ഖേഽന്യതോ വാ ത്വത്സമ്ബദ്ധം ത്വത്സ്വരൈര്വ്യഞ്ജനൈശ്ച ॥ ൨൩.

രൂപമില്ലാത്തതും രൂപമുള്ളതും, ഒറ്റയായതും അനേകമായതും, ദിവ്യമായതും ഭൂമിയിലോ ആകാശത്തിലോ മറ്റിടങ്ങളിലോ ഉള്ളതും—ഇവയെല്ലാം നിനക്ക് ബന്ധപ്പെട്ടു നിന്റെ സ്വരങ്ങളും അക്ഷരങ്ങളുമാണ് പ്രകടിപ്പിക്കുന്നത്.

ജഡ ഉവാച ഏവം സ്തുതാ തദാ ദേവീ വിഷ്ണോര്ജിഹ്വാ സരസ്വതീ । പ്രത്യുവാച മഹാത്മാനം നാഗമശ്വതരം തതഃ ॥ ൨൩.

ജഡൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, വിഷ്ണുവിന്റെ നാവായ സരസ്വതി ദേവി മഹാത്മാവായ അശ്വതരനോട് പ്രസംഗിച്ചു.

സരസ്വത്യുവാച വരം തേ കമ്ബലഭ്രാതഃ പ്രയച്ഛാമ്യുരഗാധിപ ! । തദുച്യതാം പ്രദാസ്യാമി യത്തേ മനസി വര്തതേ ॥ ൨൩.

സരസ്വതി പറഞ്ഞു: കംബലന്റെ സഹോദരാ, പാമ്പുകളുടെ രാജാവേ, ഞാൻ നിന്നെ ഒരു വരം നൽകുന്നു. പറയൂ, നിന്റെ മനസ്സിൽ എന്തുണ്ടോ അതെനിക്ക് നൽകാം.

അശ്വതര ഉവാച സഹായം ദേഹി ദേവി ! ത്വം പൂര്വം കമ്ബലമേവ മേ । സമസ്തസ്വരസമ്ബന്ധമുഭയോഃ സംപ്രയച്ഛ ച ॥ ൨൩.

അശ്വതരൻ പറഞ്ഞു: ദേവി, ആദ്യം കംബലനെ എനിക്ക് കൂട്ടുകാരനായി നൽകണം. ഞങ്ങൾ ഇരുവർക്കും എല്ലാ സ്വരങ്ങളുമായി ബന്ധം നൽകുകയും ചെയ്യണം.

സരസ്വത്യുവാച സപ്ത സ്വരാ ഗ്രാമരാഗാഃ സപ്ത പന്നഗസത്തമ ! । ഗീതകാനി ച സപ്തൈവ താവതീശ്ചാപി മൂര്ച്ഛനാഃ ॥ ൨൩.

സരസ്വതി പറഞ്ഞു: പാമ്പുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവാ, ഏഴ് സ്വരങ്ങൾ, ഗ്രാമരാഗങ്ങൾ, ഏഴ് ഗീതങ്ങൾ, അതുപോലെ ഏഴ് മൂർച്ചനകളും ഉണ്ട്.

താലാശ്ചൈകോനപഞ്ചാശത്തഥാ ഗ്രാമത്രയഞ്ച യത് । ഏതത്സര്വം ഭവാന് ഗാതാ കമ്ബലശ്ച തഥാനഘ ! ॥ ൨൩.

അനഘനേ, അമ്പതൊന്ന് താളങ്ങളും മൂന്നു ഗ്രാമങ്ങളും ഉള്‍പ്പെടെയുള്ള ഈ മുഴുവന്‍ ജ്ഞാനവും നീയും കംബലനും നേടും.

ജ്ഞാസ്യസേ മത്പ്രസാദേന ഭുജഗേന്ദ്രാപരം തഥാ । ചതുര്വിധം പദം താലം ത്രിഃ പ്രകാരം ലയത്രയമ് ॥ ൨൩.

എന്റെ അനുഗ്രഹത്താല്‍ നീ പാമ്പുകളുടെ പരമശ്രേഷ്ഠമായ സംഗീതം, നാലു വിധത്തിലുള്ള പദം, താളം, മൂന്നു തരത്തിലുള്ള ലയം, മൂന്നു തരത്തിലുള്ള താളം എന്നിവയും അറിയും.

ഗതിത്രയം തഥാ താലം മയാ ദത്തം ചതുര്വിധമ് । ഏതദ്ഭവാന്മത്പ്രസാദാത്പന്നഗേന്ദ്രാപരഞ്ച യത് ॥ ൨൩.

മൂന്നു തരത്തിലുള്ള നടയും നാലു വിധത്തിലുള്ള താളവും ഞാന്‍ തന്നിരിക്കുന്നു; ഇതെല്ലാം, പാമ്പുകളുടെ പരമശ്രേഷ്ഠമായ സംഗീതം ഉള്‍പ്പെടെ, എന്റെ അനുഗ്രഹത്താല്‍ നീ നേടും.

അസ്യാന്തര്ഗതമായത്തം സ്വരവ്യഞ്ജനസംമിതമ് । തദശേഷം മയാ ദത്തം ഭവതഃ കമ്ബലസ്യ ച ॥ ൨൩.

ഇതിന്റെ അകത്തും അതിനനുസരിച്ചും സ്വരങ്ങളും വ്യഞ്ജനങ്ങളും അടയാളപ്പെടുത്തുന്നതെല്ലാം ഞാന്‍ പൂര്‍ണമായി നിന്നോടും കംബലനോടും നല്‍കി.

തഥാ നാന്യസ്യ ഭൂര്ലോകേ പാതാലേ ചാപി പന്നഗ । പ്രണേതാരൌ ഭവന്തൌ ച സര്വസ്യാസ്യ ഭവിഷ്യതഃ । പാതാലേ ദേവലോകേ ച ഭൂര്ലോകേ ചൈവ പന്നഗൌ ॥ ൨൩.

പാമ്പേ, ഭൂമിയിലും പാതാളത്തിലും മറ്റാരും ഇല്ല; ഈ മുഴുവന്‍ വിഷയത്തില്‍ പാതാളത്തിലും ദേവലോകത്തിലും ഭൂമിയിലും നിങ്ങള്‍ രണ്ടുപേരും മാത്രമാണ് അധിപതികള്‍.

ജഡ ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാ സാ തദാ ദേവീ സര്വജിഹ്വാ സരസ്വതീ । ജഗാമാദര്ശനം സദ്യോ നാഗസ്യ കമലേക്ഷണാ ॥ ൨൩.

ജഡന്‍ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, എല്ലാ ഭാഷകള്‍ക്കും അധിപതിയായ കമലനയനിയായ സരസ്വതി ദേവി ഉടന്‍ പാമ്പിന്റെ കാഴ്ചയില്‍ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷയായി.

തയോശ്ച തദ്യഥാവൃത്തം ഭ്രാത്രോഃ സര്വമജായത । വിജ്ഞാനമുഭയോരഗ്ര്യം പദതാലസ്വരാദികമ് ॥ ൨൩.

അവരുടെ ഇരുവര്‍ക്കും സംഭവിച്ചതെല്ലാം വ്യക്തമായി; പദം, താളം, സ്വരം തുടങ്ങിയവയില്‍ ഉന്നതമായ ജ്ഞാനം ഇരുവരിലും ജനിച്ചു.

തതഃ കൈലാസശൈലേന്ദ്രശിഖരസ്ഥിതമീശ്വരമ് । ഗീതകൈഃ സപ്തഭിര്നാഗൌ തന്ത്രീലയസമന്വിതൌ ॥ ൨൩.

അതിനുശേഷം, ഏഴു വിധത്തിലുള്ള ഗാനം, തന്ത്രിയും ലയവും അറിയുന്ന ആ രണ്ടു പാമ്പുകളും കൈലാസശൈലശിഖരത്തില്‍ വസിക്കുന്ന ഈശ്വരനെ ആരാധിക്കാന്‍ ശ്രമിച്ചു.

ആരിരാധയിഷൂ ദേവമനങ്ഗാങ്ഗഹരം ഹരമ് । പ്രചക്രതുഃ പരം യത്നമുഭൌ സംഹതവാക്കലൌ ॥ ൨൩.

കാമദേവനെ നശിപ്പിക്കുന്ന ദൈവത്തെ സന്തോഷിപ്പിക്കാനായി, ഇരുവരും ഒരുമിച്ച് വാക്കും കഴിവും ചേര്‍ത്ത് പരമശ്രമം ചെയ്തു.

പ്രാതര്നിശായാം മധ്യാഹ്നേ സന്ധ്യയോശ്ചാപി തത്പരൌ । തയോഃ കാലേന മഹതാ സ്തൂയമാനോ വൃഷധ്വജഃ ॥ ൨൩.

പ്രഭാതത്തിലും രാത്രിയിലും ഉച്ചയിലും സന്ധ്യാസമയങ്ങളിലും ഇരുവരും ഭക്തിയോടെ തുടരുകയും, ദീര്‍ഘകാലം അവന്‍റെ സ്തുതികള്‍ പാടിയപ്പോള്‍ വൃഷധ്വജന്‍ സന്തോഷിച്ചു.

തുതോഷ ഗീതകൈസ്തൌ ച പ്രാഹേശോ ഗൃഹ്യതാം വരഃ । തതഃ പ്രണമ്യാശ്വതരഃ കമ്ബലേന സമം തദാ ॥ ൨൩.

അവരുടെ ഗാനങ്ങളില്‍ സന്തോഷിച്ച ഈശ്വരന്‍ പറഞ്ഞു: 'ഒരു വരം ചോദിക്കൂ.' അപ്പോള്‍ അശ്വതരനും കംബലനും ഒരുമിച്ച് വന്ദിച്ച് അവനോടു പറഞ്ഞു.

വ്യജ്ഞാപയന്മഹാദേവം ശിതികണ്ഠമുമാപതിമ് । യദി നൌ ഭഗവാന് പ്രീതോ ദേവദേവസ്ത്രിലോചനഃ ॥ ൨൩.

അവര്‍ മഹാദേവനോടും നീലകണ്ഠനോടും ഉമാപതിയോടും അപേക്ഷിച്ചു: 'ദേവദേവനായ മൂന്നുകണ്ണുള്ള ഭഗവാന്‍ ഞങ്ങളോട് സന്തോഷിച്ചെങ്കില്‍—'

തതോ യഥാഭിലഷിതം വരമേനം പ്രയച്ഛ നൌ । മൃതാ കുവലയാശ്വസ്യ പത്നീ ദേവ ! മദാലസാ ॥ ൨൩.

'അങ്ങിനെയെങ്കില്‍ ഞങ്ങള്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഈ വരം ദയവായി നല്‍കണം: ദേവാ, മരിച്ച കുവലയാശ്വന്റെ ഭാര്യയായ മദാലസാ—'

തേനൈവ വയസാ സദ്യോ ദുഹിതൃത്വം പ്രയാതു മേ । ജാതിസ്മരാ യഥാ പൂര്വം തദ്വത്കാന്തിസമന്വിതാ । യോഗിനീ യോഗമാതാ ച മദ്ഗേഹേ ജായതാം ഭവ ॥ ൨൩.

'അവളെ അന്നത്തെ പ്രായത്തോടുകൂടി, മുന്‍ജന്മം ഓര്‍മ്മയോടെ, അതേ സൗന്ദര്യത്തോടും യോഗിനിയുമായി, യോഗിമാര്‍ക്ക് മാതാവായി, എന്റെ വീട്ടില്‍ ജനിക്കട്ടെ.'

മഹാദേവ ഉവാച യഥോക്തം പന്നഗശ്രേഷ്ഠ ! സര്വേമേതദ്ഭവിഷ്യതി । മത്പ്രസാദാദസന്ദിഗ്ധം ശ്രുണു ചേദം ഭുജങ്ഗമ ॥ ൨൩.

മഹാദേവന്‍ പറഞ്ഞു: 'പാമ്പുകളില്‍ ശ്രേഷ്ഠനേ, നീ പറഞ്ഞതുപോലെ എല്ലാം എന്റെ അനുഗ്രഹത്താല്‍ സംശയമില്ലാതെ നടക്കും. ഇനി കേള്‍ക്കു, പാമ്പേ.'

ശ്രാദ്ധേ തു സമനുപ്രാപ്തേ മധ്യമം പിണ്ഡമാത്മനാ । ഭക്ഷയേഥാഃ ഫണിശ്രേഷ്ഠ ! ശുചിഃ പ്രയതമാനസഃ ॥ ൨൩.

'ശ്രാദ്ധം നടക്കുമ്പോള്‍ നീ, പാമ്പുകളില്‍ ശ്രേഷ്ഠനേ, ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ മധ്യത്തിലുള്ള പിണ്ഡം തന്നെ കഴിക്കണം.'

ഭക്ഷിതേ തു തതസ്തസ്മിന് ഭവതോ മധ്യമാത്ഫണാത് । സമുത്പത്സ്യതി കല്യാണീ തഥാരൂപാ യഥാമൃതാ ॥ ൨൩.

'അത് കഴിച്ചശേഷം, നിന്റെ മധ്യഫണത്തില്‍ നിന്ന്, മുന്‍പുപോലെ തന്നെ, ശുഭസ്വരൂപിണിയായ അവള്‍ ഉദിക്കും.'

കാമഞ്ചേമമഭിധ്യായ കുരു ത്വം പിതൃതര്പണമ് । തത്ക്ഷണാദേവ സാ സുഭ്രൂഃ ശ്വസതോ മധ്യമാത്ഫണാത് ॥ ൨൩.

'അവളെ മനസ്സില്‍ ഓര്‍ത്തുകൊണ്ട് പിതൃതര്‍പ്പണം നടത്തുക; അന്നേരം തന്നെ, മനോഹരഭ്രൂവളള അവള്‍ നിന്റെ മധ്യഫണത്തില്‍ നിന്ന് ശ്വാസം വിട്ട് പുറത്ത് വരും.'

സമുത്പത്സ്യതി കല്യാണീ തഥാരൂപാ യഥാമൃതാ । ഏതച്ഛ്രുത്വാ തതസ്തൌ തു പ്രണിപത്യ മഹേശ്വരമ് ॥ ൨൩.

അമൃതംപോലെയുള്ള സുന്ദരിയായ ഒരു ധർമ്മപത്നി ജനിക്കും; ഇതു കേട്ട ശേഷം അവരിരുവരും മഹാദേവനോടു നമസ്കരിച്ചു.

രസാതലം പുനഃ പ്രാപ്തൌ പരിതോഷസമന്വിതൌ । തഥാ ച കൃതവാന് ശ്രാദ്ധം സ നാഗഃ കമ്ബലാനുജഃ ॥ ൨൩.

അവരിരുവരും സന്തോഷത്തോടെ വീണ്ടും പാതാളത്തിലേക്ക് മടങ്ങി; അങ്ങനെ കംബലന്റെ അനിയൻ ആ ആഹുതികർമ്മം നടത്തി.

പിണ്ഡഞ്ച മധ്യമം തദ്വദ്യഥാവദുപഭുക്തവാന് । തഞ്ചാപി ധ്യായഃ കാമം തതഃ സാ തനുമധ്യമാ ॥ ൨൩.

അവൻ നടുവിലുള്ള പിണ്ഡം യഥാവിധി കഴിച്ചു; അവളെ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹത്തോടെ ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ ആ സുന്ദരിയായ സ്ത്രീ—

ജജ്ഞേ നിശ്വസതഃ സദ്യസ്തദ്രൂപാ മധ്യമാത്ഫണാത് । ന ചാപി കഥയാമാസ കസ്യചിത്സ ഭുജങ്ഗമഃ ॥ ൨൩.

അവൻ ശ്വാസം വിട്ടപ്പോൾ നടുവിലുള്ള ഫണയിൽ നിന്നു ഉടൻതന്നെ ആ രൂപത്തിൽ അവൾ ജനിച്ചു; ആ പാമ്പ് ഇതൊരാളോടും പറഞ്ഞില്ല.