മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

മയാരിശാതനം കാര്യം രാജ്ഞഃ ശുശ്രുഷണം പിതുഃ । ജീവിതം തസ്യ ചായത്തം സന്ത്യാജ്യം തത്കഥം മയാ ॥ ൨൩.

എനിക്ക് ശത്രുക്കളെ തോല്‍പ്പിക്കാനും രാജാവായ അച്ഛനു സേവനം ചെയ്യാനും വേണം. അവന്റെ ജീവന്‍ എന്റെ മേല്‍ ആശ്രിതമാണ്. അങ്ങനെ എനിക്ക് ഈ ഉത്തരവാദിത്തം ഉപേക്ഷിക്കാനാവുമോ?

കിന്ത്വത്ര മന്യേ കര്തവ്യസ്ത്യാഗോ ഭാഗസ്യ യോഷിതഃ । സ ചാപി നോപകാരായ തന്വങ്ഗ്യാഃ കിന്തു സര്വഥാ ॥ ൨൩.

ഇവിടെ സ്ത്രീയുടെ ഭാഗം ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടത് തന്നെയാണ് എന്റെ കർത്തവ്യം എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. എന്നാൽ അതു അവള്ക്ക് ഉപകാരമാകാനല്ല, എങ്ങനെയായാലും ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതാണു്.

മയാ നൃശംസ്യം കര്തവ്യം നോപകാര്യപകാരി ച । യാ മദര്ഥേഽത്യജത്പ്രാണാംസ്തദര്ഥേഽല്പമിദം മമ ॥ ൨൩.

നാൻ ഇതു് ദയയോടെയാണ് ചെയ്യുന്നത്; പ്രതിഫലം കിട്ടാനോ, ദോഷം വരുത്താനോ അല്ല. അവൾ എന്റെ خاطرം ജീവൻ വിട്ടു; അതിനാൽ ഈ ചെറിയ കാര്യം ഞാൻ അവള്ക്ക് സമർപ്പിക്കുന്നു.

പുത്രാവൂചതുഃ ഇതി കൃത്വാ മതിം സോഽഥ നിഷ്പാദ്യോദകദാനികമ് । ക്രിയാശ്ചാനന്തരം കൃത്വാ പ്രത്യുവാച ഋതധ്വജഃ ॥ ൨൩.

മക്കൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ മനസ്സിൽ തീരുമാനമെടുത്ത്, അവൻ ജലതർപ്പണം നടത്തി; പിന്നെ വേണ്ട എല്ലാ ചടങ്ങുകളും പൂർത്തിയാക്കി, ഋതധ്വജൻ സംസാരിച്ചു.

ഋതധ്വജ ഉവാച യദി സാ മമ തന്വങ്ഗീ ന സ്യാദ്ഭാര്യാ മദാലസാ । അസ്മിന് ജന്മനി നാന്യാ മേ ഭവിത്രീ സഹചാരിണീ ॥ ൨൩.

ഋതധ്വജൻ പറഞ്ഞു: ആ സുന്ദരിയായ മദാലസാ എന്റെ ഭാര്യയല്ലെങ്കിൽ, ഈ ജന്മത്തിൽ മറ്റാരും എനിക്ക് കൂട്ടുകാരിയാവില്ല.

താമൃതേ മൃഗശാവാക്ഷീം ഗന്ധര്വതനയാമഹമ് । ന ഭോക്ഷ്യേ യോഷിതം കാഞ്ചിദിതി സത്യം മയോദിതമ് ॥ ൨൩.

ആ മൃഗശാവാക്ഷിയായ ഗന്ധർവ പുത്രിയെ ഒഴികെ, ഞാൻ മറ്റൊരു സ്ത്രീയെയും ആസ്വദിക്കില്ല; ഇതാണ് ഞാൻ സത്യമായി പറയുന്നത്.

സദ്ധര്മചാരിണീം പത്നീം താം മുക്ത്വാ ഗജഗാമിനീമ്,। കാഞ്ചിന്നാങ്ഗീകരിഷ്യാമീത്യേതത്സത്യം മയോദിതമ് ॥ ൨൩.

ആ ഗജഗാമിനിയായ, സത്മാർഗത്തിൽ നടക്കുന്ന ഭാര്യയെ ഒഴികെ, ഞാൻ മറ്റാരെയും സ്വീകരിക്കില്ല; ഇതാണ് ഞാൻ സത്യമായി പറയുന്നത്.

പുത്രാവൂചതുഃ പരിത്യജ്യ ച സ്ത്രീഭോഗാന് താത ! സര്വംസ്തയാ വിനാ । ക്രീഡന്നാസ്തേ സമം തുല്യൈര്വയസ്യൈഃ ശീലസമ്പദാ ॥ ൨൩.

മക്കൾ പറഞ്ഞു: അച്ഛാ, സ്ത്രീസുഖങ്ങൾ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, അവളില്ലാതെ, തനിക്കു തുല്യമായ നല്ല സ്വഭാവമുള്ള സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം കളിച്ചു കൊണ്ടാണ് അവൻ കഴിയുന്നത്.

ഏതത്തസ്യ പരം കാര്യം താത ! തത്കേന ശക്യതേ । കര്തുമത്യര്ഥദുഷ്പ്രാപ്യമീശ്വരൈഃ കിമുതേതരൈഃ ॥ ൨൩.

ഇതാണ് അവന്റെ ഏറ്റവും വലിയ കർത്തവ്യം, അച്ഛാ! ആരാണ് ഇതു ചെയ്യാൻ കഴിയുക? ദേവന്മാർക്കു പോലും അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ കാര്യമാണ്, മറ്റുള്ളവരെന്ത് പറയണം.

ജഡ ഉവാച ഇതി വാക്യം തയോഃ ശ്രുത്വാ വിമര്ശമഗമത്പിതാ । വിമൃശ്യ ചാഹ തൌ പുത്രൌ നാഗരാട്പ്രഹസന്നിവ ॥ ൨൩.

ജഡൻ പറഞ്ഞു: ഇവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അച്ഛൻ ആലോചനയിൽ ആഴപ്പെട്ടു; ആലോചിച്ചശേഷം, നാഗരാജാവായ അച്ഛൻ മക്കളോട് പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു.

നാഗരാഡശ്വതര ഉവാച യദ്യശക്യമിതി ജ്ഞാത്വാ ന കരിഷ്യന്തി മാനവാഃ । കര്മണ്യുദ്യമമുദ്യോഗഹാന്യാ ഹാനിസ്തതഃ പരമ് ॥ ൨൩.

നാഗരാജാവായ അശ്വതരൻ പറഞ്ഞു: എന്തെങ്കിലും അസാധ്യമാണ് എന്ന് അറിഞ്ഞാൽ മനുഷ്യർ അതിന് ശ്രമിക്കാതിരിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാ പരിശ്രമവും ഉത്സാഹവും നഷ്ടമാകും; അതാണ് ഏറ്റവും വലിയ നഷ്ടം.

ആരഭേത നരഃ കര്മ സ്വപൌരുഷമഹാപയന് । നിഷ്പത്തിഃ കര്മണോ ദൈവേ പൌരുഷേ ച വ്യവസ്ഥിതാ ॥ ൨൩.

ഒരു മനുഷ്യൻ തന്റെ ശക്തി മുഴുവൻ ഉപയോഗിച്ച് പ്രവർത്തനം ആരംഭിക്കണം; ഫലമോ, അതു ദൈവവിഭവത്തിലും മനുഷ്യശ്രമത്തിലും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.

തസ്മാദഹം തഥാ യത്നം കരിഷ്യേ പുത്രകാവിതഃ । തപശ്ചര്യാം സമാസ്ഥായ യഥൈതത്സാധ്യതേഽചിരാത് ॥ ൨൩.

അതിനാൽ, മക്കളേ, ഞാൻ അതിനായി പരിശ്രമിക്കും; തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു, ഈ കാര്യം വേഗത്തിൽ സാധ്യമാകാൻ ഞാൻ ശ്രമിക്കും.

ജഡ ഉവാച ഏവമുക്ത്വാ സ നാഗേന്ദ്രഃ പ്ലക്ഷാവതരണം ഗിരേഃ । തീര്ഥം ഹിമവതോ ഗത്വാ തപസ്തേപേ സുദുശ്ചരമ് ॥ ൨൩.

ജഡൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, നാഗരാജാവ് ഹിമവാനിലെ പ്ലക്ഷാവതരണം എന്ന തീർത്ഥത്തിൽ ചെന്നു, അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സ് ചെയ്തു.

തുഷ്ടാവ ഗീര്ഭിശ്ച തതസ്തത്ര ദേവീം സരസ്വതീമ് । തന്മനാ നിയതാഹാരോ ഭൂത്വാ ത്രിഷവണാപ്ലുതഃ ॥ ൨൩.

അവിടെ, മനസ്സ് ഏകാഗ്രമാക്കി, ഭക്ഷണം നിയന്ത്രിച്ച്, ദിവസത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം സ്നാനം ചെയ്ത്, അവൻ ദേവിയായ സരസ്വതിയെ സ്തുതിച്ചുപാടി.

അശ്വതര ഉവാച ജഗദ്ധാത്രീമഹം ദേവീമാരിരാധയിഷുഃ ശുഭാമ് । സ്തോഷ്യേ പ്രണമ്യ ശിരസാ ബ്രഹ്മയോനിം സരസ്വതീമ് ॥ ൨൩.

അശ്വതരൻ പറഞ്ഞു: ലോകത്തെ പോഷിപ്പിക്കുന്ന ദേവിയെ ഞാൻ സന്തോഷിപ്പിക്കാനാണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്; ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഉത്ഭവമായ സരസ്വതിയെ ഞാൻ തലകുനിഞ്ഞ് സ്തുതിക്കും.

സദസദ്ദേവി ! സത്കിഞ്ചിന്മോക്ഷവച്ചാര്ഥവത്പദമ് । തത്സര്വം ത്വയ്യസംയോഗം യോഗവദ്ദേവി ! സംസ്ഥിതമ് ॥ ൨൩.

സത്യമോ, അല്പമോ, മോക്ഷം നൽകുന്നതോ, അർത്ഥമുള്ളതോ, ദേവീ, എല്ലാം നിന്നിൽ ഒന്നാകാതെ വേറെയുണ്ടാകുന്നില്ല; എല്ലാം നിന്നിൽ യോജിച്ചിരിക്കുന്നു.

ത്വമക്ഷരം പരം ദേവി ! യത്ര സര്വം പ്രതിഷ്ഠിതമ് । അക്ഷരം പരമം ദേവി ! സംസ്ഥിതം പരമാണുവത് ॥ ൨൩.

ദേവീ, നീ അക്ഷരവും പരമവുമായവളാണ്; എല്ലാം നിന്നിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. അക്ഷരവും പരമവുമായത്, ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായതുപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു.

അക്ഷരം പരമം ബ്രഹ്മ വിശ്വഞ്ചൈതത്ക്ഷരാത്മകമ് । ദാരുണ്യവസ്ഥിതോ വഹ്നിര്ഭൌമാശ്ച പരമാണവഃ ॥ ൨൩.

അക്ഷരവും പരമവുമായ ബ്രഹ്മവും, ഈ ലോകം മുഴുവൻ ക്ഷരസ്വഭാവമുള്ളതുമാണ്; മരത്തിൽ അഗ്നി നിലകൊള്ളുന്നത് പോലെ, ഭൂമിയിൽ പരമാണുക്കളും നിലകൊള്ളുന്നു.

തഥാ ത്വയി സ്ഥിതം ബ്രഹ്മ ജഗച്ചേദമശേഷതഃ । ഓങ്കാരാക്ഷരസംസ്ഥാനം യത്തു ദേവി ! സ്ഥിരാസ്ഥിരമ് ॥ ൨൩.

ദേവി, നിനക്കുള്ളിൽ ബ്രഹ്മവും ഈ മുഴുവൻ ലോകവും അക്ഷയമായി നിലകൊള്ളുന്നു. നിലനിൽക്കുന്നതും നിലനിൽക്കാത്തതുമായ ഒംകാരത്തിന്റെ രൂപം നിനക്കാണ്.

തത്ര മാത്രാത്രയം സര്വമസ്തി യദ്ദേവി നാസ്തി ച । ത്രയോ ലോകാസ്ത്രയോ വേദാസ്ത്രൈവിദ്യം പാവകത്രയമ് ॥ ൨൩.

ദേവി, അവിടെ മൂന്ന് അക്ഷരങ്ങളിൽ എല്ലാ ഉള്ളതും ഇല്ലാത്തതും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. മൂന്ന് ലോകങ്ങൾ, മൂന്ന് വേദങ്ങൾ, മൂന്നു വിധമായ ജ്ഞാനം, മൂന്നു വിധമായ അഗ്നികൾ ഇവയും അതിലുണ്ട്.

ത്രീണി ജ്യോതീംഷി വര്ണാശ്ച ത്രയോ ധര്മാഗമാസ്തഥാ । ത്രയോ ഗുണാസ്ത്രയഃ ശബ്ദസ്ത്രയോ വേദാസ്തഥാശ്രമാഃ ॥ ൨൩.

മൂന്ന് പ്രകാശങ്ങൾ, മൂന്ന് വർണങ്ങൾ, അങ്ങനെ തന്നെ മൂന്നു വിധമായ ധർമ്മങ്ങൾ, മൂന്നു ഗുണങ്ങൾ, മൂന്നു ശബ്ദങ്ങൾ, മൂന്ന് വേദങ്ങൾ, മൂന്ന് ആശ്രമങ്ങൾ ഇവയും അതിലുണ്ട്.

ത്രയഃ കാലാസ്തഥാവസ്ഥാഃ പിതരോഽഹര്നിശാദയഃ । ഏതന്മാത്രാത്രയം ദേവി ! തവ രൂപം സരസ്വതി ॥ ൨൩.

മൂന്ന് കാലങ്ങൾ, മൂന്ന് അവസ്ഥകൾ, പിതാക്കന്മാർ, പകലും രാത്രിയും തുടങ്ങിയവ—all ഈ മൂന്ന് അളവുകൾ ദേവി സരസ്വതി, നിന്റെ തന്നെ രൂപമാണ്.

വിഭിന്നദര്ശിനാമാദ്യാ ബ്രഹ്മണോ ഹി സനാതനാഃ । സോമസംസ്ഥാ ഹവിഃ സംസ്ഥാഃ പാകസംസ്ഥാശ്ച സപ്ത യാഃ ॥ ൨൩.

നാനാതരം കാണുന്നവർക്കു പ്രാചീനമായ, ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മത്തിന്റെ രൂപങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഏഴ് സോമയാഗങ്ങൾ, ഏഴ് ഹോമങ്ങൾ, ഏഴ് പാകം ചെയ്ത ഹവികൾ ഇവയും അതിലുണ്ട്.

താസ്ത്വദുച്ചാരണാദ്ദേവി ! ക്രിയന്തേ ബ്രഹ്മവാദിഭിഃ । അനിര്ദേശ്യം തഥാ ചാന്യദര്ധമാത്രാന്വിതം പരമ് ॥ ൨൩.

ദേവി, ബ്രഹ്മജ്ഞാനികൾ നിന്റെ ഉച്ചാരണത്തിലൂടെ ഇവയെ നടത്തുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ, മറ്റൊരു വിവരണചെയ്യാനാകാത്ത, അർദ്ധമാത്രയുള്ള പരമമായ രൂപം ഉണ്ട്.

അവികാര്യക്ഷയം ദിവ്യം പരിണാമവിവര്ജിതമ് । തവൈതത്പരമം രൂപം യന്ന ശക്യം മയോദിതുമ് ॥ ൨൩.

മാറ്റം വരാത്തത്, നശിക്കാത്തത്, ദിവ്യമായത്, പരിവർത്തനമില്ലാത്തത്—ഇത് തന്നെയാണ് നിന്റെ പരമരൂപം, ഞാൻ അതിനെ വിവരിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല.

ന ചാസ്യേ ന ച തജ്ജിഹ്വാ താമ്രോഷ്ഠാദിഭിരുച്യതേ । ഇന്ദ്രോഽപി വസവോ ബ്രഹ്മാ ചന്ദ്രാര്കൌ ജ്യോതിരേവ ച ॥ ൨൩.

അതിനില്ല neither നാവും ചുവന്ന അധരങ്ങളും മറ്റേതെങ്കിലും അവയവങ്ങളും. ഇന്ദ്രനും വസുക്കളും ബ്രഹ്മാവും ചന്ദ്രനും സൂര്യനും പ്രകാശം തന്നെയും അതിനെ വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല.

വിശ്വാവാസം വിശ്വരൂപം വിശ്വേശം പരമേശ്വരമ് । സാംഖ്യവേദാന്തവാദോക്തം ബഹുശാഖാസ്ഥിരീകൃതമ് ॥ ൨൩.

സകലത്തിന്റെയും ആധാരമായത്, സർവ്വരൂപം, ലോകനാഥൻ, പരമേശ്വരൻ—സാംഖ്യവും വേദാന്തവും പറയുന്നവ, അനേകം ശാഖകളിൽ സ്ഥാപിതമായത്.

അനാദിമധ്യനിധനം സദസന്ന സദേവ യത് । ഏകന്ത്വനേകം നാപ്യേകം ഭവഭേദസമാശ്രൈതമ് ॥ ൨൩.

ആദ്യവുമില്ല, നടുവുമില്ല, അവസാനവുമില്ല; ഉണ്ട്, ഇല്ല, ഉണ്ട് മാത്രമേയുള്ളൂ; ഒന്ന്, അനേകം, ഒന്ന് പോലും അല്ല, സകല ഭാവങ്ങളെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്.