മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

പുത്രാവൂചതുഃ ഇത്യേവം വാദിഭിഃ പൌരൈഃ പുരഃ പൃഷ്ഠേ ച സംവൃതഃ । തത്ക്ഷണപ്രഭവാനന്ദഃ പ്രവിവേശ പിതുര്ഗൃഹമ് ॥ ൨൩.

ഇങ്ങനെ നഗരവാസികൾ മുന്നിലും പിന്നിലും നിന്നു സംസാരിക്കുമ്പോൾ, ആ നിമിഷം തന്നെ മനസ്സിൽ സന്തോഷം നിറഞ്ഞ്, അവൻ തന്റെ അച്ഛന്റെ വീട്ടിൽ കടന്നു入り.

പിതാ ച തം പരിഷ്വജ്യ മാതാ ചാന്യേ ച ബാന്ധവാഃ । ചിരം ജീവേതി കല്യാണീര്ദദുസ്തസ്മൈ തദാശിഷഃ ॥ ൨൩.

അച്ഛനും അമ്മയും മറ്റു ബന്ധുക്കളും അവനെ അങ്ങേറെ സ്നേഹത്തോടെ അണച്ചു പിടിച്ചു, ദീർഘായുസ് ലഭിക്കണമെന്നു മനോഹരമായ അനുഗ്രഹങ്ങൾ അവനു നൽകി.

പ്രണിപത്യ തതഃ സോഽഥ കിമേതദിതി വിസ്മിതഃ । പപ്രച്ഛ പിതരം താത ! സോഽസ്മൈ സമ്യക്തദുക്തവാന് ॥ ൨൩.

അതിനുശേഷം, അത്ഭുതത്തോടെ നമസ്കരിച്ച്, 'ഇത് എന്താണ്?' എന്നു അവൻ അച്ഛനോടു ചോദിച്ചു. അച്ഛൻ അവനു എല്ലാം മനസ്സിലാകുന്ന വിധത്തിൽ പറഞ്ഞു.

സ ഭാര്യാം താം മൃതാം ശ്രുത്വാ ഹൃദയേഷ്ടാം മദാലസാമ് । പിതരൌ ച പുരോ ദൃഷ്ട്വാ ലജ്ജാശോകാബ്ധിമധ്യഗഃ ॥ ൨൩.

സ്വന്തം മനസ്സിന് പ്രിയമായ മദാലസ എന്ന ഭാര്യ മരിച്ചെന്നു കേട്ടപ്പോൾ, അച്ഛനെയും അമ്മയെയും മുന്നിൽ കണ്ടപ്പോൾ, അവൻ ലജ്ജയും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ ഒരു സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങി.

ചിന്തയാമാസ സാ ബാലാ മാം ശ്രുത്വാ നിധനം ഗതമ് । തത്യാജ ജീവിതം സാധ്വീ ധിങ്മാം നിഷ്ഠുരമാനസമ് ॥ ൨൩.

'ആ ബാലിക, ഞാൻ മരിച്ചുവെന്നു കേട്ടപ്പോൾ, ആ സദ്വൃത്തി ജീവൻ ഉപേക്ഷിച്ചു. എനിക്കു കഠിനഹൃദയമായതിൽ ലജ്ജിക്കേണ്ടി വരുന്നു,' എന്നു അവൻ ചിന്തിച്ചു.

നൃശംസോഽഹമനാര്യോഽഹം വിനാ താം മൃഗലോചനാമ് । മത്കൃതേ നിധനം പ്രാപ്താം യജ്ജീവാമ്യതിനിര്ഘൃണഃ ॥ ൨൩.

ഞാൻ ക്രൂരനും അശുദ്ധനും ആകുന്നു. ആ മൃഗനയനിയായവളെ ഇല്ലാതെ ഞാൻ ജീവിക്കുന്നതെന്ത് വലിയ കഠിനഹൃദയത്വം! എന്റെ കാരണമാണ് അവൾ മരണം വരുന്നത്.

പുനഃ സ ചിന്തയാമാസ പരിസംസ്തഭ്യ മാനസമ് । മോഹോദ്ഗമമപാസ്യാശു നിഃ ശ്വസ്യോച്ഛവസ്യ ചാതരഃ ॥ ൨൩.

പിന്നീട് അവൻ മനസ്സിനെ പിടിച്ചുപിടിച്ച് വീണ്ടും ആലോചിച്ചു. മോഹം വേഗത്തിൽ മാറ്റി, ദുഃഖത്തിൽ ആഴമായി ശ്വസിച്ചു.

മൃതേതി സാ മന്നിമിത്തം ത്യജാമി യദി ജീവിതമ് । കിം മയോപകൃതം തസ്യാഃ ശ്ലാഘ്യമേതത്തു യോഷിതാമ് ॥ ൨൩.

എന്റെ കാരണമാണ് അവൾ ജീവൻ വിട്ടത് എങ്കിൽ, ഞാൻ അവൾക്കു എന്ത് നല്ലതോ സഹായമോ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്? സ്ത്രീകളിൽ ഇതാണ് സത്യമായും പ്രശംസനീയം.

യദി രോദിമി വാ ദീനോ ഹാ പ്രിയേതി ! വദന്മുഹുഃ । തഥാപ്യശ്ലാഘ്യമേതന്നോ വയം ഹി പുരുഷാഃ കില ॥ ൨൩.

ഞാൻ ദുർബലനായി വീണ്ടും വീണ്ടും 'ഹാ പ്രിയേ' എന്ന് കരയുകയോ വിലപിക്കുകയോ ചെയ്താലും, അതിൽ പ്രശംസിക്കാനൊന്നുമില്ല. നാം പുരുഷന്മാരല്ലേ!

അഥ ശോകജഡോ ദീനോഽസൃജാ ഹീനോ മലാന്വിതഃ । വിപക്ഷസ്യ ഭവിഷ്യാമി തതഃ പരിഭവാസ്പദമ് ॥ ൨൩.

അല്ലെങ്കില്‍ ദു:ഖത്തില്‍ മുക്കിയ് നിരാശയോടെ, മലിനനും ദു:ഖിതനുമായ്, ശത്രുക്കളുടെ പരിഹാസത്തിനും അവമാനത്തിനും ഇരയാവേണ്ടി വരും.

മയാരിശാതനം കാര്യം രാജ്ഞഃ ശുശ്രുഷണം പിതുഃ । ജീവിതം തസ്യ ചായത്തം സന്ത്യാജ്യം തത്കഥം മയാ ॥ ൨൩.

എനിക്ക് ശത്രുക്കളെ തോല്‍പ്പിക്കാനും രാജാവായ അച്ഛനു സേവനം ചെയ്യാനും വേണം. അവന്റെ ജീവന്‍ എന്റെ മേല്‍ ആശ്രിതമാണ്. അങ്ങനെ എനിക്ക് ഈ ഉത്തരവാദിത്തം ഉപേക്ഷിക്കാനാവുമോ?

കിന്ത്വത്ര മന്യേ കര്തവ്യസ്ത്യാഗോ ഭാഗസ്യ യോഷിതഃ । സ ചാപി നോപകാരായ തന്വങ്ഗ്യാഃ കിന്തു സര്വഥാ ॥ ൨൩.

ഇവിടെ സ്ത്രീയുടെ ഭാഗം ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടത് തന്നെയാണ് എന്റെ കർത്തവ്യം എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. എന്നാൽ അതു അവള്ക്ക് ഉപകാരമാകാനല്ല, എങ്ങനെയായാലും ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതാണു്.

മയാ നൃശംസ്യം കര്തവ്യം നോപകാര്യപകാരി ച । യാ മദര്ഥേഽത്യജത്പ്രാണാംസ്തദര്ഥേഽല്പമിദം മമ ॥ ൨൩.

നാൻ ഇതു് ദയയോടെയാണ് ചെയ്യുന്നത്; പ്രതിഫലം കിട്ടാനോ, ദോഷം വരുത്താനോ അല്ല. അവൾ എന്റെ خاطرം ജീവൻ വിട്ടു; അതിനാൽ ഈ ചെറിയ കാര്യം ഞാൻ അവള്ക്ക് സമർപ്പിക്കുന്നു.

പുത്രാവൂചതുഃ ഇതി കൃത്വാ മതിം സോഽഥ നിഷ്പാദ്യോദകദാനികമ് । ക്രിയാശ്ചാനന്തരം കൃത്വാ പ്രത്യുവാച ഋതധ്വജഃ ॥ ൨൩.

മക്കൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ മനസ്സിൽ തീരുമാനമെടുത്ത്, അവൻ ജലതർപ്പണം നടത്തി; പിന്നെ വേണ്ട എല്ലാ ചടങ്ങുകളും പൂർത്തിയാക്കി, ഋതധ്വജൻ സംസാരിച്ചു.

ഋതധ്വജ ഉവാച യദി സാ മമ തന്വങ്ഗീ ന സ്യാദ്ഭാര്യാ മദാലസാ । അസ്മിന് ജന്മനി നാന്യാ മേ ഭവിത്രീ സഹചാരിണീ ॥ ൨൩.

ഋതധ്വജൻ പറഞ്ഞു: ആ സുന്ദരിയായ മദാലസാ എന്റെ ഭാര്യയല്ലെങ്കിൽ, ഈ ജന്മത്തിൽ മറ്റാരും എനിക്ക് കൂട്ടുകാരിയാവില്ല.

താമൃതേ മൃഗശാവാക്ഷീം ഗന്ധര്വതനയാമഹമ് । ന ഭോക്ഷ്യേ യോഷിതം കാഞ്ചിദിതി സത്യം മയോദിതമ് ॥ ൨൩.

ആ മൃഗശാവാക്ഷിയായ ഗന്ധർവ പുത്രിയെ ഒഴികെ, ഞാൻ മറ്റൊരു സ്ത്രീയെയും ആസ്വദിക്കില്ല; ഇതാണ് ഞാൻ സത്യമായി പറയുന്നത്.

സദ്ധര്മചാരിണീം പത്നീം താം മുക്ത്വാ ഗജഗാമിനീമ്,। കാഞ്ചിന്നാങ്ഗീകരിഷ്യാമീത്യേതത്സത്യം മയോദിതമ് ॥ ൨൩.

ആ ഗജഗാമിനിയായ, സത്മാർഗത്തിൽ നടക്കുന്ന ഭാര്യയെ ഒഴികെ, ഞാൻ മറ്റാരെയും സ്വീകരിക്കില്ല; ഇതാണ് ഞാൻ സത്യമായി പറയുന്നത്.

പുത്രാവൂചതുഃ പരിത്യജ്യ ച സ്ത്രീഭോഗാന് താത ! സര്വംസ്തയാ വിനാ । ക്രീഡന്നാസ്തേ സമം തുല്യൈര്വയസ്യൈഃ ശീലസമ്പദാ ॥ ൨൩.

മക്കൾ പറഞ്ഞു: അച്ഛാ, സ്ത്രീസുഖങ്ങൾ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, അവളില്ലാതെ, തനിക്കു തുല്യമായ നല്ല സ്വഭാവമുള്ള സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം കളിച്ചു കൊണ്ടാണ് അവൻ കഴിയുന്നത്.

ഏതത്തസ്യ പരം കാര്യം താത ! തത്കേന ശക്യതേ । കര്തുമത്യര്ഥദുഷ്പ്രാപ്യമീശ്വരൈഃ കിമുതേതരൈഃ ॥ ൨൩.

ഇതാണ് അവന്റെ ഏറ്റവും വലിയ കർത്തവ്യം, അച്ഛാ! ആരാണ് ഇതു ചെയ്യാൻ കഴിയുക? ദേവന്മാർക്കു പോലും അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ കാര്യമാണ്, മറ്റുള്ളവരെന്ത് പറയണം.

ജഡ ഉവാച ഇതി വാക്യം തയോഃ ശ്രുത്വാ വിമര്ശമഗമത്പിതാ । വിമൃശ്യ ചാഹ തൌ പുത്രൌ നാഗരാട്പ്രഹസന്നിവ ॥ ൨൩.

ജഡൻ പറഞ്ഞു: ഇവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അച്ഛൻ ആലോചനയിൽ ആഴപ്പെട്ടു; ആലോചിച്ചശേഷം, നാഗരാജാവായ അച്ഛൻ മക്കളോട് പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു.

നാഗരാഡശ്വതര ഉവാച യദ്യശക്യമിതി ജ്ഞാത്വാ ന കരിഷ്യന്തി മാനവാഃ । കര്മണ്യുദ്യമമുദ്യോഗഹാന്യാ ഹാനിസ്തതഃ പരമ് ॥ ൨൩.

നാഗരാജാവായ അശ്വതരൻ പറഞ്ഞു: എന്തെങ്കിലും അസാധ്യമാണ് എന്ന് അറിഞ്ഞാൽ മനുഷ്യർ അതിന് ശ്രമിക്കാതിരിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാ പരിശ്രമവും ഉത്സാഹവും നഷ്ടമാകും; അതാണ് ഏറ്റവും വലിയ നഷ്ടം.

ആരഭേത നരഃ കര്മ സ്വപൌരുഷമഹാപയന് । നിഷ്പത്തിഃ കര്മണോ ദൈവേ പൌരുഷേ ച വ്യവസ്ഥിതാ ॥ ൨൩.

ഒരു മനുഷ്യൻ തന്റെ ശക്തി മുഴുവൻ ഉപയോഗിച്ച് പ്രവർത്തനം ആരംഭിക്കണം; ഫലമോ, അതു ദൈവവിഭവത്തിലും മനുഷ്യശ്രമത്തിലും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.

തസ്മാദഹം തഥാ യത്നം കരിഷ്യേ പുത്രകാവിതഃ । തപശ്ചര്യാം സമാസ്ഥായ യഥൈതത്സാധ്യതേഽചിരാത് ॥ ൨൩.

അതിനാൽ, മക്കളേ, ഞാൻ അതിനായി പരിശ്രമിക്കും; തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു, ഈ കാര്യം വേഗത്തിൽ സാധ്യമാകാൻ ഞാൻ ശ്രമിക്കും.

ജഡ ഉവാച ഏവമുക്ത്വാ സ നാഗേന്ദ്രഃ പ്ലക്ഷാവതരണം ഗിരേഃ । തീര്ഥം ഹിമവതോ ഗത്വാ തപസ്തേപേ സുദുശ്ചരമ് ॥ ൨൩.

ജഡൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, നാഗരാജാവ് ഹിമവാനിലെ പ്ലക്ഷാവതരണം എന്ന തീർത്ഥത്തിൽ ചെന്നു, അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സ് ചെയ്തു.

തുഷ്ടാവ ഗീര്ഭിശ്ച തതസ്തത്ര ദേവീം സരസ്വതീമ് । തന്മനാ നിയതാഹാരോ ഭൂത്വാ ത്രിഷവണാപ്ലുതഃ ॥ ൨൩.

അവിടെ, മനസ്സ് ഏകാഗ്രമാക്കി, ഭക്ഷണം നിയന്ത്രിച്ച്, ദിവസത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം സ്നാനം ചെയ്ത്, അവൻ ദേവിയായ സരസ്വതിയെ സ്തുതിച്ചുപാടി.

അശ്വതര ഉവാച ജഗദ്ധാത്രീമഹം ദേവീമാരിരാധയിഷുഃ ശുഭാമ് । സ്തോഷ്യേ പ്രണമ്യ ശിരസാ ബ്രഹ്മയോനിം സരസ്വതീമ് ॥ ൨൩.

അശ്വതരൻ പറഞ്ഞു: ലോകത്തെ പോഷിപ്പിക്കുന്ന ദേവിയെ ഞാൻ സന്തോഷിപ്പിക്കാനാണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്; ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഉത്ഭവമായ സരസ്വതിയെ ഞാൻ തലകുനിഞ്ഞ് സ്തുതിക്കും.

സദസദ്ദേവി ! സത്കിഞ്ചിന്മോക്ഷവച്ചാര്ഥവത്പദമ് । തത്സര്വം ത്വയ്യസംയോഗം യോഗവദ്ദേവി ! സംസ്ഥിതമ് ॥ ൨൩.

സത്യമോ, അല്പമോ, മോക്ഷം നൽകുന്നതോ, അർത്ഥമുള്ളതോ, ദേവീ, എല്ലാം നിന്നിൽ ഒന്നാകാതെ വേറെയുണ്ടാകുന്നില്ല; എല്ലാം നിന്നിൽ യോജിച്ചിരിക്കുന്നു.

ത്വമക്ഷരം പരം ദേവി ! യത്ര സര്വം പ്രതിഷ്ഠിതമ് । അക്ഷരം പരമം ദേവി ! സംസ്ഥിതം പരമാണുവത് ॥ ൨൩.

ദേവീ, നീ അക്ഷരവും പരമവുമായവളാണ്; എല്ലാം നിന്നിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. അക്ഷരവും പരമവുമായത്, ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായതുപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു.

അക്ഷരം പരമം ബ്രഹ്മ വിശ്വഞ്ചൈതത്ക്ഷരാത്മകമ് । ദാരുണ്യവസ്ഥിതോ വഹ്നിര്ഭൌമാശ്ച പരമാണവഃ ॥ ൨൩.

അക്ഷരവും പരമവുമായ ബ്രഹ്മവും, ഈ ലോകം മുഴുവൻ ക്ഷരസ്വഭാവമുള്ളതുമാണ്; മരത്തിൽ അഗ്നി നിലകൊള്ളുന്നത് പോലെ, ഭൂമിയിൽ പരമാണുക്കളും നിലകൊള്ളുന്നു.