മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

ശ്വപാകാര്ഹമതോ മോഹം ജഗാമായതലോചനാ । പ്രാപ്യ ചേതശ്ച ശനകൈഃ സഗദ്ഗദമഭാഷത॥൮.

വലിയ കണ്ണുകൾ മങ്ങിപ്പോയ അവൾ, ചിതലായവരുടെ അവസ്ഥയിലേക്കു താഴ്ന്നു, പതിയെ ബോധം തിരിച്ചപ്പോൾ, കണ്ണീരോടെ സംസാരിച്ചു.

ധിക് ത്വാം ദൈവാതികരുണാം നിര്മര്യാദം ജുഗുപ്സിതമ് । യേനായമമരപ്രഖ്യോ നീതോ രാജാ ശ്വപാകതാമ്॥൮.

അനുദയവും നിയമമില്ലാത്തതും വെറുപ്പു തോന്നിക്കുന്നതുമായ വിധേ, നിന്നെ ശപിക്കുന്നു! നിന്റെ കാരണത്താൽ ഈ അമരന്മാരെപ്പോലെയുള്ള രാജാവ് ചിതലായവരുടെ അവസ്ഥയിലായി.

രാജ്യനാശം സുഹൃത്ത്യാഗം ഭാര്യാ-തനയവിക്രയമ് । പ്രാപയിത്വാപി നോ കുക്തശ്ചണ്ഡാലോഽയം കൃതോ നൃപഃ॥൮.

രാജ്യം നഷ്ടപ്പെടുകയും സുഹൃത്തുക്കളെ വിട്ടുപോകുകയും ഭാര്യയെയും മകനെയും വിറ്റുകളയുകയും ചെയ്തതിനു ശേഷം, നീ ഈ രാജാവിനെ ചിതലായവനായി മാറ്റി.

ഹാ രാജന് ! ജാതസന്താപാമിത്ഥം മാം ധരണീതലാത് । ഉത്ഥാപ്യ നാദ്യ പര്യങ്കമാരോഹേതി കിമുച്യതേ॥൮.

അയ്യോ രാജാവേ! എനിക്ക് ഇത്രയും ദുഃഖം അനുഭവിക്കുമ്പോള്‍, ഇന്നെന്തുകൊണ്ടാണ് ആരും എന്നെ നിലത്ത് നിന്ന് എഴുന്നേല്‍പ്പിച്ച് പഴയപ്പോലെ കിടക്കയില്‍ ഇരുത്തുന്നില്ല?

നാദ്യ പശ്യാമി തേ ഛത്രം ഭൃങ്ഗാരമഥവാ പുനഃ । ചാമരം വ്യജനഞ്ചാപി കോഽയം വിധിവിപര്യയഃ॥൮.

ഇന്ന് നിന്റെ രാജച്ഛത്രവും, ഭൃംഗാരവും, ചാമരവും ഒന്നും ഞാന്‍ കാണുന്നില്ല; ഇതെന്താണ് ഈ വിധിയുടെ മറിച്ചുപാട്?

യസ്യാഗ്രേ വ്രജതഃ പൂര്വം രാജാനോ ഭൃത്യതാം ഗതാഃ । സ്വോത്തരീയൈരകുര്വന്ത നീരജസ്കം മഹീതലമ്॥൮.

നീ നടക്കുമ്പോള്‍ മുന്‍പ് മറ്റാരും രാജാക്കന്മാര്‍ പോലും നിന്റെ അടിയാളക്കാരായി മാറി, തങ്ങളുടെ മേല്‍വസ്ത്രം കൊണ്ട് നിലം തൂത്തുവാരിയിരുന്നില്ലേ?

സോഽയം കപാലസംലഗ്ന-ഘടീഘടനിരന്തരേ । മൃതനിര്മാല്യസൂത്രാന്തര്ഗൂഗ്കേശേ സുദാരുണേ॥൮.

ഇപ്പോള്‍ കപാലം കഴുത്തില്‍ കെട്ടി, തകര്‍ന്ന പാത്രങ്ങളുടെ കയര്‍ ധരിച്ച്, ചിതാഭസ്മം ചേര്‍ന്ന മുടിയോടെ, ഭയാനകമായ രൂപത്തില്‍ കാണപ്പെടുന്നു.

വസാനിസ്യന്ദസംശുഷ്ക-മഹീപുടകമണ്ഡിതേ । ഭസ്മാങ്ഗാരാര്ധദഗ്ധാസ്ഥി-മജ്ജാസങ്ഘട്ടഭീഷണേ॥൮.

ചരിഞ്ഞ മേദസ്സില്‍ നിന്നുള്ള ചോര ഉണങ്ങിയ മണ്ണ് കെട്ടിയവനായി, ചിതാഭസ്മം, അര്‍ദ്ധം കത്തിയ അസ്ഥികള്‍, മജ്ജ എന്നിവ ചേര്‍ന്ന് ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനായി മാറിയിരിക്കുന്നു.

ഗൃധ്ര-ഗോമായുനാദാര്തനഷ്ടക്ഷുദ്രവിഹങ്ഗമേ । ചിതാധൂമാതതിരുചാ നീലീകൃതദിഗന്തരേ॥൮.

കഴുകനും നായ്ക്കളും നിലവിളിക്കുന്ന ശബ്ദത്തില്‍ പീഡിതനായി, ചെറുപക്ഷികള്‍ ഒളിച്ചുപോയി, ചിതാധൂമം ആകാശം കറുപ്പാക്കിയിരിക്കുന്നു.

കുണപാസ്വാദനമുദാ സമ്പ്രഹൃഷ്ടനിശാചരേ । ചരത്യമേധ്യേ രാജേന്ദ്രഃ ശ്മശാനേ ദുഃ ഖപീഡിതഃ॥൮.

ശവങ്ങള്‍ രുചിച്ചു രാത്രിയില്‍ ചുറ്റി നടക്കുന്നവരെ സന്തോഷിപ്പിച്ച്, ദുഃഖം നിറഞ്ഞ രാജാവ് അശുദ്ധമായ ശ്മശാനത്തില്‍ അലയുന്നു.

ഏവമുക്ത്വാ സമാശ്ലിഷ്യ കണ്ഠം രാജ്ഞോ നൃപാത്മജാ । കഷ്ടശോകശതാധാരാ വിലലാപാര്തയാ ഗിരാ॥൮.

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് രാജാവിന്റെ മുകളിലേയ്ക്ക് കെട്ടിപ്പിടിച്ച്, അനേകം ദുഃഖങ്ങള്‍ കൊണ്ട് ഹൃദയം തകര്‍ന്ന രാജകുമാരി വേദനയോടെ കരഞ്ഞു.

; രാജപത്ന്യുവാച രാജന് ! സ്വപ്നോഽഥ തഥ്യം വാ യദേതന്മന്യതേ ഭവാന് । തത് കഥ്യതാം മഹാഭാഗ മനോ വൈ മുഹ്യതേ മമ॥൮.

രാജപത്നി പറഞ്ഞു: രാജാവേ! ഇതെല്ലാം ഒരു സ്വപ്നമാണോ, സത്യമാണോ? മഹാഭാഗനേ, ദയവായി പറയൂ, എന്റെ മനസ്സ് കുഴഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

യദ്യേതദേവം ധര്മജ്ഞ നാസ്തി ധര്മേ സഹായതാ । തഥൈവ വിപ്രദേവാദിപൂജനേ പാലനേ ഭുവഃ॥൮.

ഇത് യാഥാര്‍ത്ഥ്യമാണെങ്കില്‍ ധര്‍മ്മത്തില്‍ ആശ്രയം ഇല്ല, ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ദേവതകളെയും ഭൂമിയെപ്പോലെയുള്ളവയെ ആരാധിച്ചും സംരക്ഷിച്ചും കാര്യമില്ല.

നാസ്തി ധര്മഃ കുതഃ സത്യമാര്ജവം ചാനൃശംസതാ । യത്ര ത്വം ധര്മപരമഃ സ്വരാജ്യാദവരോപിതഃ॥൮.

ധര്‍മ്മം ഇല്ല, സത്യം ഇല്ല, നേരുമനസ്സ് ഇല്ല, ദയയും ഇല്ല; നീ ധര്‍മ്മത്തില്‍ അഗാധമായവനായി സ്വന്തം രാജ്യത്തില്‍ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോള്‍.

ഇതി തസ്യാ വചഃ ശ്രുത്വാ നിശ്വസ്യോഷ്ണം സഗദ്ഗദമ് । കഥയാമാസ തന്വങ്ഗ്യാ യഥാ പ്രാപ്താ ശ്വപാകതാ॥൮.

അവളുടെ വാക്കുകള്‍ കേട്ട രാജാവ് ഉഷ്ണനിശ്വാസം വിട്ട്, വാക്ക് തളര്‍ന്നുകൊണ്ട്, തന്റെ കനിഞ്ഞ ഭാര്യയോട് എങ്ങനെ ഈ അവസ്ഥയിലായെന്നു പറഞ്ഞു.

രുദിത്വാ സാപി സുചിരം നിശ്വസ്യോഷ്ണഞ്ച ദുഃ ഖിതാ । സ്വപുത്രമരണം ഭീരുര്യഥാവൃത്തം ന്യവേദയത്॥൮.

അവളും ദീര്‍ഘനേരം കരഞ്ഞ്, ദുഃഖത്തോടെ ഉഷ്ണനിശ്വാസം വിട്ട്, ഭയത്തോടെ തന്റെ മകന്റെ മരണം എങ്ങനെയാണുണ്ടായതെന്ന് പറഞ്ഞു.

; രാജോവാച പ്രിയേ ! ന രോചയേ ദീര്ഘം കാലം ക്ലേശമുപാസിതുമ് । നാത്മായത്തശ്ച തന്വങ്ഗി പശ്യ മേ മന്ദഭാഗ്യതാമ്॥൮.

രാജാവ് പറഞ്ഞു: പ്രിയേ, ദീര്‍ഘകാലം ഈ ദുഃഖം സഹിക്കാനാണ് എനിക്കിഷ്ടമില്ല; എന്റെ ഭാവി എന്റെ കൈവശമല്ല, നീ എന്‍റെ ദാരിദ്ര്യം കാണൂ.

ചണ്ഡാലേനാനനുജ്ഞാതഃ പ്രവേക്ഷ്യേ ജ്വലനം യദി । ചണ്ഡാലദാസതാം യാസ്യേ പുനരപ്യന്യജന്മനി॥൮.

ചാണ്ഡാളന്‍ അനുമതി നല്‍കാതെ ഞാന്‍ അഗ്നിയില്‍ ചാടിയാല്‍, അടുത്ത ജന്മത്തില്‍ വീണ്ടും ചാണ്ഡാളന്റെ ദാസത്വം അനുഭവിക്കേണ്ടിവരും.

നരകേ ച തപിഷ്യാമി കോടകഃ കൃമിഭോജനഃ । വൈതരണ്യാം മഹാപൂയ-വസാസൃക്-സ്നായുപിച്ഛിലേ॥൮.

നരകത്തില്‍ ഞാന്‍ കീടങ്ങള്‍ക്ക് ആഹാരമാകി, വൈതരണി നദിയില്‍ പുഴു, രക്തം, മേദസ്സു, സ്നായു എന്നിവ നിറഞ്ഞതില്‍ കഷ്ടപ്പെടേണ്ടിവരും.

അസിപത്രവനേ പ്രാപ്യ ഛേദം പ്രാപ്സ്യാമി ദാരുണമ് । താപം പ്രാപ്സ്യാമി വാ പ്രാപ്യ മഹാരൌരവരൌരവൌ॥൮.

അസിപത്രവനത്തില്‍ കടുത്ത മുറിവുകള്‍ അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും, അല്ലെങ്കില്‍ മഹാരൗരവനരകത്തില്‍ വലിയ വേദന അനുഭവിക്കും.

മഗ്നസ്യ ദുഃ ഖജലധൌ പാരഃ പ്രാണവിയോജനമ് । ഏകോഽപി ബാലകോ യോഽയമാസീദ്വംശകരഃ സുതഃ॥൮.

ദുഃഖസമുദ്രത്തില്‍ മുങ്ങിയവന്‍ക്ക് ഒരേയൊരു കരയാണ് മരണം; ഈ വംശം നിലനിര്‍ത്തേണ്ട മകനും ഇനി ഇല്ല.

മമ ദൈവാമ്ബുവേഗേന മഗ്നഃ സോഽപി ബലീയസാ । കഥം പ്രാണാന് വിമുഞ്ചാമി പരായത്തോഽസ്മി ദുര്ഗതഃ॥൮.

എന്റെ ഭാഗ്യത്തിന്റെ ശക്തമായ ഒഴുക്കിൽ ഞാൻ പോലും മുങ്ങിപ്പോകുന്നു. എനിക്ക് ഇത്രയും ദുരിതത്തിൽ, അശക്തനായി, ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കാൻ എങ്ങനെ കഴിയും?

അഥവാ നാര്തിനാ ക്ലിഷ്ടോ നരഃ പാപമവേക്ഷതേ । തിര്യക്ത്വേ നാസ്തി തദ്ദുഃ ശം നാസിപത്രവനേ തഥാ॥൮.

അല്ലെങ്കിൽ, വലിയ ദുഃഖത്തിൽ പെടുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ തെറ്റായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ ചിന്തിക്കാറുണ്ട്. പക്ഷേ, മൃഗരൂപത്തിൽ അത്തരം വേദനയോ വാൾഇലകളുടെ കാടിലോ അങ്ങനെ കഠിനതയില്ല.

വൈതരണ്യാങ്കുതസ്താദൃഗ് യാദൃശം പുത്രവിപ്ലവേ । സോഽഹം സുതശിരീരേണ ദീപ്യമാനേ ഹുതാശനേ॥൮.

വൈതരണി നദിയിലെ കൊക്കുകളാൽ ഉണ്ടാകുന്ന വേദനയും, മകനെ നഷ്ടപ്പെടുന്ന ദുഃഖവും ഒരുപോലെയാണ്. അങ്ങനെ ഞാൻ, എന്റെ മകന്റെ ശരീരം അഗ്നിയിൽ കത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അതേ വേദന അനുഭവിക്കുന്നു.

നിപതിഷ്യാമി തന്വങ്ഗി ക്ഷന്തവ്യം കുകൃതം മമ । അനുജ്ഞാതാ ച ഗച്ഛ ത്വം വിപ്രവേശ്മ സുഛിസ്മിതേ॥൮.

സുന്ദരിയായ്, ഞാൻ വീഴാൻ പോകുന്നു. എന്റെ പാപങ്ങൾ ക്ഷമിക്കണം. നീ അനുമതി വാങ്ങി, മനോഹരമായി പുഞ്ചിരിയോടെ, ബ്രാഹ്മണന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോകാവുന്നതാണ്.

മമ വാക്യഞ്ച തന്വങ്ഗി നിബോധാദൃതമാനസാ । യദി ദത്തം യദി ഹുതം ഗുരവോ യദി തോഷിതാഃ॥൮.

സുന്ദരിയായ്, മനസ്സോടെ എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധിക്കൂ. ഞാൻ ദാനം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഹോമം നടത്തിയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഗുരുക്കന്മാരെ സന്തോഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ—

പരത്ര സങ്ഗമോ ഭൂയാത് പുത്രേണ സഹ ച ത്വയാ । ഇഹ ലോകേ കുതസ്ത്വേതദ് ഭവിഷ്യതി മമേങ്ഗിതമ്॥൮.

അടുത്ത ലോകത്തിൽ എന്റെ മകനോടും നിന്നോടും കൂടി വീണ്ടും കൂടിക്കാഴ്ച ഉണ്ടാകട്ടെ. ഈ ലോകത്ത് എനിക്ക് ഇങ്ങനെയൊരു ആഗ്രഹം സാധ്യമാകുമോ?

ത്വയാ സഹ മമ ശ്രേയോ ഗമനം പുത്രമാര്ഗണേ । യന്മയാ ഹസതാ കിഞ്ചിദ്രഹസ്യേ വാ ശുചിസ്മിതേ॥൮.

നിനക്കൊപ്പമൊത്ത് മകനെ അന്വേഷിച്ച് പോകുന്നത് എനിക്ക് നല്ലതാണ്. മനോഹരമായി പുഞ്ചിരിയോടെ, ഞാൻ രഹസ്യമായി അല്ലെങ്കിൽ തമാശയായി എന്തെങ്കിലും തെറ്റായി പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ—

അശ്ലീലമുക്തം തത് സര്വം ക്ഷന്തവ്യം മമ യാചതഃ । രാജപത്നീതി ഗര്വേണ നാവജ്ഞേയഃ സ തേ ദ്വിജഃ । സര്വയത്നേന തേ തോഷ്യഃ സ്വാമിദൈവതവച്ഛുഭേ॥൮.

എനിക്ക് നിന്നോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു, ഞാൻ പറഞ്ഞ എല്ലാ തെറ്റായ വാക്കുകളും ക്ഷമിക്കണം. രാജ്ഞിയെന്ന അഭിമാനത്തിൽ ആ ബ്രാഹ്മണനെ അവഗണിക്കരുത്. എല്ലാ ശ്രമത്തോടും അവനെ സന്തോഷിപ്പിക്കണം, ഭർത്താവിനെയും ദൈവത്തെയും പോലെ, ഭദ്രയായവളേ.