മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

താത ! താതേതി മധുരം ബ്രുവാണം സ്വയമാഗതമ് । ഉപഗുഹ്യ വദിഷ്യേ കം വത്സ ! വത്സേതി സൌഹൃദാത്॥൮.

'എന്റെ മകനേ! എന്റെ മകനേ!' എന്ന് നീ മധുരമായി വിളിച്ച് എന്നരികിൽ വന്ന് ചേർന്നപ്പോൾ, ഇനി ഞാൻ ആരെ ചേർത്ത് പിടിച്ച് സ്നേഹത്തോടെ 'എന്റെ മകനേ! എന്റെ മകനേ!' എന്ന് വിളിക്കും?

കസ്യ ജാനുപ്രണീതേന പിങ്ഗേന ക്ഷിതിരേണുനാ । മമോത്തരീയമുത്സങ്ഗം തഥാങ്ഗം മലമേഷ്യതി॥൮.

നിന്റെ മുട്ടുകളിൽ പടർന്ന മഞ്ഞ മണ്ണ് എന്റെ മേൽവസ്ത്രത്തെയും ശരീരത്തെയും മലിനമാക്കിയതുപോലെ ഇനി ആരുടെ മുട്ട് അങ്ങനെ മലിനമാക്കും?

അങ്ഗപ്രത്യങ്ഗസമ്ഭൂതോ മനോഹൃദയനന്ദനഃ । മയാ കുപിത്രാ ഹാ വത്സ ! വിക്രീതോ യേന വസ്തുവത്॥൮.

എന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച് എന്റെ മനസ്സിനും ഹൃദയത്തിനും ആനന്ദമായിരുന്ന മകനേ, ദേഷ്യത്തിൽ നിന്നെ ഞാൻ സാധനമായി വിറ്റുകളഞ്ഞു, അയ്യോ!

ഹൃത്വാ രാജ്യമശേഷം മേ സസാധനധനം മഹത് । ദൈവാഹിനാ നൃശംസേന ദഷ്ടോ മേ തനയസ്തതഃ॥൮.

എന്റെ രാജ്യം മുഴുവൻ സമ്പത്തും സഹിതം നഷ്ടപ്പെട്ടതിനു ശേഷം, ക്രൂരമായ വിധിയുടെ പാമ്പ് എന്റെ മകനെ കടിച്ചു.

അഹം ദൈവാഹിദഷ്ടസ്യ പുത്രസ്യാനനപങ്കജമ് । നിരീക്ഷന്നപി ഘോരേണ വിഷേണാന്ധീകൃതോഽധുനാ॥൮.

വിധിയുടെ പാമ്പ് കടിച്ച എന്റെ മകന്റെ കമലമുഖം ഞാൻ നോക്കുമ്പോൾ, ആ ഭയങ്കര വിഷം കൊണ്ട് ഞാൻ ഇപ്പോൾ കാഴ്ചയില്ലാതായി.

ഏകമുക്ത്തവാ തമാദായ ബാലകം ബാഷ്പഗദ്ഗദഃ । പരിഷ്വജ്യ ച നിശ്ചേഷ്ടോ മൂര്ച്ഛയാ നിപപാത ഹ॥൮.

തന്റെ ഏകമുത്ത് പോലെയുള്ള കുഞ്ഞിനെ എടുത്ത്, കണ്ണീരാൽ ശബ്ദം തളർന്നു, രാജാവ് അവനെ ചേർത്ത് പിടിച്ചു, പിന്നെ ബോധം വിട്ട് നിലത്ത് വീണു.

; രാജപത്ന്യുവാച അയം സ പുരുഷവ്യാഘ്രഃ സ്വരേണൈവോപലക്ഷ്യതേ । വിദ്വജ്ജനമനശ്ചന്ദ്രോ ഹരിശ്ചന്ദ്രോ ന സംശയഃ॥൮.

രാജപത്നി പറഞ്ഞു: 'ഇവൻ തന്നെയാണ് ആ പുരുഷസിംഹൻ; ശബ്ദം കേട്ടാൽ തന്നെ അറിയാം. ഇദ്ദേഹം ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ, പണ്ഡിതന്മാരുടെ ഇടയിൽ ചന്ദ്രനുപോലുള്ളവൻ, സംശയമില്ല.'

തഥാസ്യ നാസികാ തുങ്ഗാ അഗ്രതോഽധോമുഖം ഗതാ । ദന്താശ്ച മുകുലപ്രഖ്യാഃ ഖ്യാതകീര്തേര്മഹാത്മനഃ॥൮.

ഇവന്റെ മൂക്ക് ഉയർന്നതും നേരെ താഴേയ്ക്ക് ചായുന്നതും, പല്ലുകൾ മുളകളെപ്പോലെയും, പ്രശസ്തനായ മഹാത്മാവിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ തന്നെയാണ്.

ശ്മശാനമാഗതഃ കസ്മാദദ്യൈഷ സ നരേശ്വരഃ । അപഹായ പുത്രശോകം സാപശ്യത് പതിതം പതിമ്॥൮.

ഇന്നെന്തിനാണ് ഈ രാജാധിരാജൻ ശ്മശാനത്തിൽ വന്നത്? മകന്റെ ദുഃഖം കുറച്ചു വെച്ച്, അവൾ വീണുകിടക്കുന്ന ഭർത്താവിനെ കണ്ടു.

പ്രകൃഷ്ടാ വിസ്മിതാ ദീനാ ഭര്തൃപുത്രാധിപീഡിതാ । വീക്ഷന്തീ സാ തതോഽപശ്യദ് ഭര്തൃദണ്ഡം ജുഗുപ്സിതമ്॥൮.

അവൾ അതീവ വേദനയിലും അതിശയത്തിലും ഭർത്താവിന്റെയും മകന്റെയും ദുഃഖത്തിൽ തളർന്നു, പിന്നെ ഭർത്താവിന്റെ ദണ്ഡം കണ്ടപ്പോൾ അതിൽ വെറുപ്പു തോന്നി.

ശ്വപാകാര്ഹമതോ മോഹം ജഗാമായതലോചനാ । പ്രാപ്യ ചേതശ്ച ശനകൈഃ സഗദ്ഗദമഭാഷത॥൮.

വലിയ കണ്ണുകൾ മങ്ങിപ്പോയ അവൾ, ചിതലായവരുടെ അവസ്ഥയിലേക്കു താഴ്ന്നു, പതിയെ ബോധം തിരിച്ചപ്പോൾ, കണ്ണീരോടെ സംസാരിച്ചു.

ധിക് ത്വാം ദൈവാതികരുണാം നിര്മര്യാദം ജുഗുപ്സിതമ് । യേനായമമരപ്രഖ്യോ നീതോ രാജാ ശ്വപാകതാമ്॥൮.

അനുദയവും നിയമമില്ലാത്തതും വെറുപ്പു തോന്നിക്കുന്നതുമായ വിധേ, നിന്നെ ശപിക്കുന്നു! നിന്റെ കാരണത്താൽ ഈ അമരന്മാരെപ്പോലെയുള്ള രാജാവ് ചിതലായവരുടെ അവസ്ഥയിലായി.

രാജ്യനാശം സുഹൃത്ത്യാഗം ഭാര്യാ-തനയവിക്രയമ് । പ്രാപയിത്വാപി നോ കുക്തശ്ചണ്ഡാലോഽയം കൃതോ നൃപഃ॥൮.

രാജ്യം നഷ്ടപ്പെടുകയും സുഹൃത്തുക്കളെ വിട്ടുപോകുകയും ഭാര്യയെയും മകനെയും വിറ്റുകളയുകയും ചെയ്തതിനു ശേഷം, നീ ഈ രാജാവിനെ ചിതലായവനായി മാറ്റി.

ഹാ രാജന് ! ജാതസന്താപാമിത്ഥം മാം ധരണീതലാത് । ഉത്ഥാപ്യ നാദ്യ പര്യങ്കമാരോഹേതി കിമുച്യതേ॥൮.

അയ്യോ രാജാവേ! എനിക്ക് ഇത്രയും ദുഃഖം അനുഭവിക്കുമ്പോള്‍, ഇന്നെന്തുകൊണ്ടാണ് ആരും എന്നെ നിലത്ത് നിന്ന് എഴുന്നേല്‍പ്പിച്ച് പഴയപ്പോലെ കിടക്കയില്‍ ഇരുത്തുന്നില്ല?

നാദ്യ പശ്യാമി തേ ഛത്രം ഭൃങ്ഗാരമഥവാ പുനഃ । ചാമരം വ്യജനഞ്ചാപി കോഽയം വിധിവിപര്യയഃ॥൮.

ഇന്ന് നിന്റെ രാജച്ഛത്രവും, ഭൃംഗാരവും, ചാമരവും ഒന്നും ഞാന്‍ കാണുന്നില്ല; ഇതെന്താണ് ഈ വിധിയുടെ മറിച്ചുപാട്?

യസ്യാഗ്രേ വ്രജതഃ പൂര്വം രാജാനോ ഭൃത്യതാം ഗതാഃ । സ്വോത്തരീയൈരകുര്വന്ത നീരജസ്കം മഹീതലമ്॥൮.

നീ നടക്കുമ്പോള്‍ മുന്‍പ് മറ്റാരും രാജാക്കന്മാര്‍ പോലും നിന്റെ അടിയാളക്കാരായി മാറി, തങ്ങളുടെ മേല്‍വസ്ത്രം കൊണ്ട് നിലം തൂത്തുവാരിയിരുന്നില്ലേ?

സോഽയം കപാലസംലഗ്ന-ഘടീഘടനിരന്തരേ । മൃതനിര്മാല്യസൂത്രാന്തര്ഗൂഗ്കേശേ സുദാരുണേ॥൮.

ഇപ്പോള്‍ കപാലം കഴുത്തില്‍ കെട്ടി, തകര്‍ന്ന പാത്രങ്ങളുടെ കയര്‍ ധരിച്ച്, ചിതാഭസ്മം ചേര്‍ന്ന മുടിയോടെ, ഭയാനകമായ രൂപത്തില്‍ കാണപ്പെടുന്നു.

വസാനിസ്യന്ദസംശുഷ്ക-മഹീപുടകമണ്ഡിതേ । ഭസ്മാങ്ഗാരാര്ധദഗ്ധാസ്ഥി-മജ്ജാസങ്ഘട്ടഭീഷണേ॥൮.

ചരിഞ്ഞ മേദസ്സില്‍ നിന്നുള്ള ചോര ഉണങ്ങിയ മണ്ണ് കെട്ടിയവനായി, ചിതാഭസ്മം, അര്‍ദ്ധം കത്തിയ അസ്ഥികള്‍, മജ്ജ എന്നിവ ചേര്‍ന്ന് ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനായി മാറിയിരിക്കുന്നു.

ഗൃധ്ര-ഗോമായുനാദാര്തനഷ്ടക്ഷുദ്രവിഹങ്ഗമേ । ചിതാധൂമാതതിരുചാ നീലീകൃതദിഗന്തരേ॥൮.

കഴുകനും നായ്ക്കളും നിലവിളിക്കുന്ന ശബ്ദത്തില്‍ പീഡിതനായി, ചെറുപക്ഷികള്‍ ഒളിച്ചുപോയി, ചിതാധൂമം ആകാശം കറുപ്പാക്കിയിരിക്കുന്നു.

കുണപാസ്വാദനമുദാ സമ്പ്രഹൃഷ്ടനിശാചരേ । ചരത്യമേധ്യേ രാജേന്ദ്രഃ ശ്മശാനേ ദുഃ ഖപീഡിതഃ॥൮.

ശവങ്ങള്‍ രുചിച്ചു രാത്രിയില്‍ ചുറ്റി നടക്കുന്നവരെ സന്തോഷിപ്പിച്ച്, ദുഃഖം നിറഞ്ഞ രാജാവ് അശുദ്ധമായ ശ്മശാനത്തില്‍ അലയുന്നു.

ഏവമുക്ത്വാ സമാശ്ലിഷ്യ കണ്ഠം രാജ്ഞോ നൃപാത്മജാ । കഷ്ടശോകശതാധാരാ വിലലാപാര്തയാ ഗിരാ॥൮.

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് രാജാവിന്റെ മുകളിലേയ്ക്ക് കെട്ടിപ്പിടിച്ച്, അനേകം ദുഃഖങ്ങള്‍ കൊണ്ട് ഹൃദയം തകര്‍ന്ന രാജകുമാരി വേദനയോടെ കരഞ്ഞു.

; രാജപത്ന്യുവാച രാജന് ! സ്വപ്നോഽഥ തഥ്യം വാ യദേതന്മന്യതേ ഭവാന് । തത് കഥ്യതാം മഹാഭാഗ മനോ വൈ മുഹ്യതേ മമ॥൮.

രാജപത്നി പറഞ്ഞു: രാജാവേ! ഇതെല്ലാം ഒരു സ്വപ്നമാണോ, സത്യമാണോ? മഹാഭാഗനേ, ദയവായി പറയൂ, എന്റെ മനസ്സ് കുഴഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

യദ്യേതദേവം ധര്മജ്ഞ നാസ്തി ധര്മേ സഹായതാ । തഥൈവ വിപ്രദേവാദിപൂജനേ പാലനേ ഭുവഃ॥൮.

ഇത് യാഥാര്‍ത്ഥ്യമാണെങ്കില്‍ ധര്‍മ്മത്തില്‍ ആശ്രയം ഇല്ല, ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ദേവതകളെയും ഭൂമിയെപ്പോലെയുള്ളവയെ ആരാധിച്ചും സംരക്ഷിച്ചും കാര്യമില്ല.

നാസ്തി ധര്മഃ കുതഃ സത്യമാര്ജവം ചാനൃശംസതാ । യത്ര ത്വം ധര്മപരമഃ സ്വരാജ്യാദവരോപിതഃ॥൮.

ധര്‍മ്മം ഇല്ല, സത്യം ഇല്ല, നേരുമനസ്സ് ഇല്ല, ദയയും ഇല്ല; നീ ധര്‍മ്മത്തില്‍ അഗാധമായവനായി സ്വന്തം രാജ്യത്തില്‍ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോള്‍.

ഇതി തസ്യാ വചഃ ശ്രുത്വാ നിശ്വസ്യോഷ്ണം സഗദ്ഗദമ് । കഥയാമാസ തന്വങ്ഗ്യാ യഥാ പ്രാപ്താ ശ്വപാകതാ॥൮.

അവളുടെ വാക്കുകള്‍ കേട്ട രാജാവ് ഉഷ്ണനിശ്വാസം വിട്ട്, വാക്ക് തളര്‍ന്നുകൊണ്ട്, തന്റെ കനിഞ്ഞ ഭാര്യയോട് എങ്ങനെ ഈ അവസ്ഥയിലായെന്നു പറഞ്ഞു.

രുദിത്വാ സാപി സുചിരം നിശ്വസ്യോഷ്ണഞ്ച ദുഃ ഖിതാ । സ്വപുത്രമരണം ഭീരുര്യഥാവൃത്തം ന്യവേദയത്॥൮.

അവളും ദീര്‍ഘനേരം കരഞ്ഞ്, ദുഃഖത്തോടെ ഉഷ്ണനിശ്വാസം വിട്ട്, ഭയത്തോടെ തന്റെ മകന്റെ മരണം എങ്ങനെയാണുണ്ടായതെന്ന് പറഞ്ഞു.

; രാജോവാച പ്രിയേ ! ന രോചയേ ദീര്ഘം കാലം ക്ലേശമുപാസിതുമ് । നാത്മായത്തശ്ച തന്വങ്ഗി പശ്യ മേ മന്ദഭാഗ്യതാമ്॥൮.

രാജാവ് പറഞ്ഞു: പ്രിയേ, ദീര്‍ഘകാലം ഈ ദുഃഖം സഹിക്കാനാണ് എനിക്കിഷ്ടമില്ല; എന്റെ ഭാവി എന്റെ കൈവശമല്ല, നീ എന്‍റെ ദാരിദ്ര്യം കാണൂ.

ചണ്ഡാലേനാനനുജ്ഞാതഃ പ്രവേക്ഷ്യേ ജ്വലനം യദി । ചണ്ഡാലദാസതാം യാസ്യേ പുനരപ്യന്യജന്മനി॥൮.

ചാണ്ഡാളന്‍ അനുമതി നല്‍കാതെ ഞാന്‍ അഗ്നിയില്‍ ചാടിയാല്‍, അടുത്ത ജന്മത്തില്‍ വീണ്ടും ചാണ്ഡാളന്റെ ദാസത്വം അനുഭവിക്കേണ്ടിവരും.

നരകേ ച തപിഷ്യാമി കോടകഃ കൃമിഭോജനഃ । വൈതരണ്യാം മഹാപൂയ-വസാസൃക്-സ്നായുപിച്ഛിലേ॥൮.

നരകത്തില്‍ ഞാന്‍ കീടങ്ങള്‍ക്ക് ആഹാരമാകി, വൈതരണി നദിയില്‍ പുഴു, രക്തം, മേദസ്സു, സ്നായു എന്നിവ നിറഞ്ഞതില്‍ കഷ്ടപ്പെടേണ്ടിവരും.