മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

ഏവം ദൃഷ്ട്വാ ഹി മേ ബാലം മാതുരുത്സങ്ഗശായിനമ് । സ്മൃതിമഭ്യാഗതോ ബാലോ രോഹിതാശ്വോഽബ്ജലോചനഃ॥൮.

അമ്മയുടെ മടിയിൽ കിടക്കുന്ന ബാലനെ കണ്ടപ്പോൾ, എന്റെ കണ്മണിയായ, കമലനയനനായ രോഹിതാശ്വനെ ഞാൻ ഓർത്തുപോയി.

സോഽപ്യേതാമേവ മേ വത്സോ വയോഽവസ്ഥാമുപാഗതഃ । നീതോ യദി ന ഘോരേണ കൃതാന്തേനാത്മനോ വശമ്॥൮.

അവനും, എന്റെ മകനും, ഇതേ പ്രായത്തിലും അവസ്ഥയിലും എത്തിയിരിക്കാം; ഭയങ്കരനായ മരണൻ അവനെ അവന്റെ വിധിക്ക് വിധേയനാക്കി കൊണ്ടുപോയില്ലെങ്കിൽ.

; രാജപത്ന്യുവാച ഹാ വത്സ ! കസ്യ പാപസ്യ അപധ്യാനാദിദം മഹത് । ദുഃ ഖമാപതിതം ഘോരം യസ്യാന്തോ നോപലഭ്യതേ॥൮.

രാജപത്നി പറഞ്ഞു: 'ഹാ കുഞ്ഞേ! ആരുടെ പാപചിന്തകൊണ്ടാണ് ഈ വലിയ, ഭയങ്കരമായ ദുഃഖം നമ്മുടെ മേൽ വീണത്, അതിന് അവസാനം കാണാനാവുന്നില്ല.'

ഹാ നാഥ ! രാജന് ! ഭവതാ മാമനാശ്വാസ്യ ദുഃ ഖിതാമ് । ക്വാപി സന്തിഷ്ഠതാ സ്ഥാനേ വിശ്രബ്ധം സ്ഥീയതേ കഥമ്॥൮.

ഹാ നാഥാ! രാജാവേ! ദുഃഖിതയായ എന്നെ ആശ്വസിപ്പിക്കൂ; ഇങ്ങനെയുള്ള അവസ്ഥയിൽ എവിടെയെങ്കിലും ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ നില്ക്കാൻ കഴിയുമോ?

രാജ്യനാശഃ സുഹൃത്ത്യാഗോ ഭാര്യാതനയവിക്രയഃ । ഹരിശ്ചന്ദ്രസ്യ രാജര്ഷേഃ കിം വിധേ ! ന കൃതം ത്വയാ॥൮.

രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടതും, സുഹൃത്തുക്കളെ വിട്ടുപോയതും, ഭാര്യയെയും മകനെയും വിറ്റതും—ഹേ വിധിയേ, ഹരിശ്ചന്ദ്ര മഹാരാജാവിനോട് നീ എന്ത് ചെയ്തില്ല?

ഇതി തസ്യാ വചഃ ശ്രുത്വാ രാജാ സ്വസ്ഥാനതശ്ച്യുതഃ । പ്രത്യഭിജ്ഞായ ദയിതാം പുത്രഞ്ച നിധനം ഗതമ്॥൮.

അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ്, തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളെയും മകനെയും മരണത്തിൽ എത്തിപ്പോയതെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, താനിരുന്ന സ്ഥലത്ത് നിന്നു വീണു.

കഷ്ടം ശൈവ്യേയമേഷാ ഹി സ ബാലോഽയമിതീരയന് । രുരോദ ദുഃ ഖസന്തപ്തോ മൂര്ച്ഛാമഭിജഗാമ ച॥൮.

അയ്യോ, ഇതു ശൈവ്യയാണല്ലോ, ഇതു എന്റെ കുഞ്ഞാണല്ലോ എന്നു പറഞ്ഞ്, അതീവ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി രാജാവ് കരഞ്ഞു, പിന്നെ ബോധം വിട്ടു വീണു.

സാ ച തം പ്രത്യഭിജ്ഞായ താമവസ്ഥാമുപാഗതമ് । മൂര്ച്ഛിതാ നിപപാതാര്താ നിശ്ചേഷ്ടാ ധരണീതലേ॥൮.

അവളും അവനെ അങ്ങനെയൊരു അവസ്ഥയിൽ തിരിച്ചറിഞ്ഞപ്പോൾ, വേദനയോടെ ബോധം വിട്ട് നിലത്ത് ചിതറി വീണു.

ചേതഃ സമ്പ്രാപ്യ രാജേന്ദ്രോ രാജപത്നീ ച തൈ സമമ് । വിലേപതുഃ സുസന്തപ്തൌ ശോകഭാരാവപീഡിതൌ॥൮.

ബോധം തിരിച്ച രാജാവും രാജപത്നിയും ഒരുമിച്ച്, അതീവ ദുഃഖഭാരത്തിൽ മുങ്ങി, ദാരുണമായി കരഞ്ഞു.

; രാജോവാച ഹാ വത്സ ! സുകുമാരം തേ സ്വക്ഷിഭ്രൂനാസികാലകമ് । പശ്യതോ മേ മുഖം ദീനം ഹൃദയം കിം ന ദീര്യതേ॥൮.

രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'അയ്യോ, എന്റെ മകനേ! നിന്റെ സുന്ദരമായ കണ്ണുകളും ഭ്രൂവരയും മൂക്കും കറുത്ത മുടിയും ഉള്ള ആ മൃദുലമായ മുഖം നോക്കുമ്പോൾ, എന്റെ ഹൃദയം പൊട്ടിപ്പോകാതെ എങ്ങനെ കഴിയുന്നു?'

താത ! താതേതി മധുരം ബ്രുവാണം സ്വയമാഗതമ് । ഉപഗുഹ്യ വദിഷ്യേ കം വത്സ ! വത്സേതി സൌഹൃദാത്॥൮.

'എന്റെ മകനേ! എന്റെ മകനേ!' എന്ന് നീ മധുരമായി വിളിച്ച് എന്നരികിൽ വന്ന് ചേർന്നപ്പോൾ, ഇനി ഞാൻ ആരെ ചേർത്ത് പിടിച്ച് സ്നേഹത്തോടെ 'എന്റെ മകനേ! എന്റെ മകനേ!' എന്ന് വിളിക്കും?

കസ്യ ജാനുപ്രണീതേന പിങ്ഗേന ക്ഷിതിരേണുനാ । മമോത്തരീയമുത്സങ്ഗം തഥാങ്ഗം മലമേഷ്യതി॥൮.

നിന്റെ മുട്ടുകളിൽ പടർന്ന മഞ്ഞ മണ്ണ് എന്റെ മേൽവസ്ത്രത്തെയും ശരീരത്തെയും മലിനമാക്കിയതുപോലെ ഇനി ആരുടെ മുട്ട് അങ്ങനെ മലിനമാക്കും?

അങ്ഗപ്രത്യങ്ഗസമ്ഭൂതോ മനോഹൃദയനന്ദനഃ । മയാ കുപിത്രാ ഹാ വത്സ ! വിക്രീതോ യേന വസ്തുവത്॥൮.

എന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച് എന്റെ മനസ്സിനും ഹൃദയത്തിനും ആനന്ദമായിരുന്ന മകനേ, ദേഷ്യത്തിൽ നിന്നെ ഞാൻ സാധനമായി വിറ്റുകളഞ്ഞു, അയ്യോ!

ഹൃത്വാ രാജ്യമശേഷം മേ സസാധനധനം മഹത് । ദൈവാഹിനാ നൃശംസേന ദഷ്ടോ മേ തനയസ്തതഃ॥൮.

എന്റെ രാജ്യം മുഴുവൻ സമ്പത്തും സഹിതം നഷ്ടപ്പെട്ടതിനു ശേഷം, ക്രൂരമായ വിധിയുടെ പാമ്പ് എന്റെ മകനെ കടിച്ചു.

അഹം ദൈവാഹിദഷ്ടസ്യ പുത്രസ്യാനനപങ്കജമ് । നിരീക്ഷന്നപി ഘോരേണ വിഷേണാന്ധീകൃതോഽധുനാ॥൮.

വിധിയുടെ പാമ്പ് കടിച്ച എന്റെ മകന്റെ കമലമുഖം ഞാൻ നോക്കുമ്പോൾ, ആ ഭയങ്കര വിഷം കൊണ്ട് ഞാൻ ഇപ്പോൾ കാഴ്ചയില്ലാതായി.

ഏകമുക്ത്തവാ തമാദായ ബാലകം ബാഷ്പഗദ്ഗദഃ । പരിഷ്വജ്യ ച നിശ്ചേഷ്ടോ മൂര്ച്ഛയാ നിപപാത ഹ॥൮.

തന്റെ ഏകമുത്ത് പോലെയുള്ള കുഞ്ഞിനെ എടുത്ത്, കണ്ണീരാൽ ശബ്ദം തളർന്നു, രാജാവ് അവനെ ചേർത്ത് പിടിച്ചു, പിന്നെ ബോധം വിട്ട് നിലത്ത് വീണു.

; രാജപത്ന്യുവാച അയം സ പുരുഷവ്യാഘ്രഃ സ്വരേണൈവോപലക്ഷ്യതേ । വിദ്വജ്ജനമനശ്ചന്ദ്രോ ഹരിശ്ചന്ദ്രോ ന സംശയഃ॥൮.

രാജപത്നി പറഞ്ഞു: 'ഇവൻ തന്നെയാണ് ആ പുരുഷസിംഹൻ; ശബ്ദം കേട്ടാൽ തന്നെ അറിയാം. ഇദ്ദേഹം ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ, പണ്ഡിതന്മാരുടെ ഇടയിൽ ചന്ദ്രനുപോലുള്ളവൻ, സംശയമില്ല.'

തഥാസ്യ നാസികാ തുങ്ഗാ അഗ്രതോഽധോമുഖം ഗതാ । ദന്താശ്ച മുകുലപ്രഖ്യാഃ ഖ്യാതകീര്തേര്മഹാത്മനഃ॥൮.

ഇവന്റെ മൂക്ക് ഉയർന്നതും നേരെ താഴേയ്ക്ക് ചായുന്നതും, പല്ലുകൾ മുളകളെപ്പോലെയും, പ്രശസ്തനായ മഹാത്മാവിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ തന്നെയാണ്.

ശ്മശാനമാഗതഃ കസ്മാദദ്യൈഷ സ നരേശ്വരഃ । അപഹായ പുത്രശോകം സാപശ്യത് പതിതം പതിമ്॥൮.

ഇന്നെന്തിനാണ് ഈ രാജാധിരാജൻ ശ്മശാനത്തിൽ വന്നത്? മകന്റെ ദുഃഖം കുറച്ചു വെച്ച്, അവൾ വീണുകിടക്കുന്ന ഭർത്താവിനെ കണ്ടു.

പ്രകൃഷ്ടാ വിസ്മിതാ ദീനാ ഭര്തൃപുത്രാധിപീഡിതാ । വീക്ഷന്തീ സാ തതോഽപശ്യദ് ഭര്തൃദണ്ഡം ജുഗുപ്സിതമ്॥൮.

അവൾ അതീവ വേദനയിലും അതിശയത്തിലും ഭർത്താവിന്റെയും മകന്റെയും ദുഃഖത്തിൽ തളർന്നു, പിന്നെ ഭർത്താവിന്റെ ദണ്ഡം കണ്ടപ്പോൾ അതിൽ വെറുപ്പു തോന്നി.

ശ്വപാകാര്ഹമതോ മോഹം ജഗാമായതലോചനാ । പ്രാപ്യ ചേതശ്ച ശനകൈഃ സഗദ്ഗദമഭാഷത॥൮.

വലിയ കണ്ണുകൾ മങ്ങിപ്പോയ അവൾ, ചിതലായവരുടെ അവസ്ഥയിലേക്കു താഴ്ന്നു, പതിയെ ബോധം തിരിച്ചപ്പോൾ, കണ്ണീരോടെ സംസാരിച്ചു.

ധിക് ത്വാം ദൈവാതികരുണാം നിര്മര്യാദം ജുഗുപ്സിതമ് । യേനായമമരപ്രഖ്യോ നീതോ രാജാ ശ്വപാകതാമ്॥൮.

അനുദയവും നിയമമില്ലാത്തതും വെറുപ്പു തോന്നിക്കുന്നതുമായ വിധേ, നിന്നെ ശപിക്കുന്നു! നിന്റെ കാരണത്താൽ ഈ അമരന്മാരെപ്പോലെയുള്ള രാജാവ് ചിതലായവരുടെ അവസ്ഥയിലായി.

രാജ്യനാശം സുഹൃത്ത്യാഗം ഭാര്യാ-തനയവിക്രയമ് । പ്രാപയിത്വാപി നോ കുക്തശ്ചണ്ഡാലോഽയം കൃതോ നൃപഃ॥൮.

രാജ്യം നഷ്ടപ്പെടുകയും സുഹൃത്തുക്കളെ വിട്ടുപോകുകയും ഭാര്യയെയും മകനെയും വിറ്റുകളയുകയും ചെയ്തതിനു ശേഷം, നീ ഈ രാജാവിനെ ചിതലായവനായി മാറ്റി.

ഹാ രാജന് ! ജാതസന്താപാമിത്ഥം മാം ധരണീതലാത് । ഉത്ഥാപ്യ നാദ്യ പര്യങ്കമാരോഹേതി കിമുച്യതേ॥൮.

അയ്യോ രാജാവേ! എനിക്ക് ഇത്രയും ദുഃഖം അനുഭവിക്കുമ്പോള്‍, ഇന്നെന്തുകൊണ്ടാണ് ആരും എന്നെ നിലത്ത് നിന്ന് എഴുന്നേല്‍പ്പിച്ച് പഴയപ്പോലെ കിടക്കയില്‍ ഇരുത്തുന്നില്ല?

നാദ്യ പശ്യാമി തേ ഛത്രം ഭൃങ്ഗാരമഥവാ പുനഃ । ചാമരം വ്യജനഞ്ചാപി കോഽയം വിധിവിപര്യയഃ॥൮.

ഇന്ന് നിന്റെ രാജച്ഛത്രവും, ഭൃംഗാരവും, ചാമരവും ഒന്നും ഞാന്‍ കാണുന്നില്ല; ഇതെന്താണ് ഈ വിധിയുടെ മറിച്ചുപാട്?

യസ്യാഗ്രേ വ്രജതഃ പൂര്വം രാജാനോ ഭൃത്യതാം ഗതാഃ । സ്വോത്തരീയൈരകുര്വന്ത നീരജസ്കം മഹീതലമ്॥൮.

നീ നടക്കുമ്പോള്‍ മുന്‍പ് മറ്റാരും രാജാക്കന്മാര്‍ പോലും നിന്റെ അടിയാളക്കാരായി മാറി, തങ്ങളുടെ മേല്‍വസ്ത്രം കൊണ്ട് നിലം തൂത്തുവാരിയിരുന്നില്ലേ?

സോഽയം കപാലസംലഗ്ന-ഘടീഘടനിരന്തരേ । മൃതനിര്മാല്യസൂത്രാന്തര്ഗൂഗ്കേശേ സുദാരുണേ॥൮.

ഇപ്പോള്‍ കപാലം കഴുത്തില്‍ കെട്ടി, തകര്‍ന്ന പാത്രങ്ങളുടെ കയര്‍ ധരിച്ച്, ചിതാഭസ്മം ചേര്‍ന്ന മുടിയോടെ, ഭയാനകമായ രൂപത്തില്‍ കാണപ്പെടുന്നു.

വസാനിസ്യന്ദസംശുഷ്ക-മഹീപുടകമണ്ഡിതേ । ഭസ്മാങ്ഗാരാര്ധദഗ്ധാസ്ഥി-മജ്ജാസങ്ഘട്ടഭീഷണേ॥൮.

ചരിഞ്ഞ മേദസ്സില്‍ നിന്നുള്ള ചോര ഉണങ്ങിയ മണ്ണ് കെട്ടിയവനായി, ചിതാഭസ്മം, അര്‍ദ്ധം കത്തിയ അസ്ഥികള്‍, മജ്ജ എന്നിവ ചേര്‍ന്ന് ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനായി മാറിയിരിക്കുന്നു.

ഗൃധ്ര-ഗോമായുനാദാര്തനഷ്ടക്ഷുദ്രവിഹങ്ഗമേ । ചിതാധൂമാതതിരുചാ നീലീകൃതദിഗന്തരേ॥൮.

കഴുകനും നായ്ക്കളും നിലവിളിക്കുന്ന ശബ്ദത്തില്‍ പീഡിതനായി, ചെറുപക്ഷികള്‍ ഒളിച്ചുപോയി, ചിതാധൂമം ആകാശം കറുപ്പാക്കിയിരിക്കുന്നു.