മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

ശവാനാം മൂല്യകരണേ പുനര്നഷ്ടസ്മൃതിര്യഥാ । മലിനോ ജടിലഃ കൃഷ്ണോ ലകുടീ വിഹ്വലോ നൃപഃ॥൮.

ശവങ്ങൾക്ക് പണം വാങ്ങുമ്പോൾ, രാജാവിന് വീണ്ടും ഓർമ്മ നഷ്ടമായി; അഴുക്കും, ചുരുളായ മുടിയും, കറുത്ത വേഷവും, കയ്യിൽ ദണ്ഡവുമുള്ള അവൻ അപ്രമത്തനായി അലയുകയായിരുന്നു.

നൈവ പുത്രോ ന ഭാര്യാ തു തസ്യ വൈ സ്മൃതിഗോചരേ । നഷ്ടോത്സാഹോ രാജ്യനാശാത് ശ്മശാനേ നിവസംസ്തദാ॥൮.

അവന്റെ മനസ്സിൽ മകനോ ഭാര്യയോ ഓർമ്മയിൽ വന്നില്ല; രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടതുകൊണ്ട് ഉത്സാഹം കെട്ടുപോയ അവൻ ശ്മശാനത്തിൽ താമസിച്ചു.

അഥാജഗാമ സ്വസുതം മൃതമാദായ ലാപിനീ । ഭാര്യാ തസ്യ നരേന്ദ്രസ്യ സര്പദഷ്ടം ഹി ബാലകമ്॥൮.

അപ്പോൾ രാജാവിന്റെ ഭാര്യ കരയിക്കൊണ്ട്, പാമ്പ് കടിച്ചുകൊന്ന തന്റെ മകനെ കയ്യിൽ എടുത്ത് അവിടെ എത്തി.

ഹാ വത്സ ! ഹാ പുത്ര ! ശിശോ ! ഇത്യേവം വദതീ മുഹുഃ । കൃശാ വിവര്ണാ വിമനാഃ പാംശുധ്വസ്തശിരോരുഹാ॥൮.

'ഹാ കുഞ്ഞേ! ഹാ മകനേ! കുഞ്ഞാടേ!' എന്നിങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും വിളിച്ചു, ക്ഷീണിച്ചും, നിറം പോയും, മനസ്സു തളർന്നും, പൊടിപൊടിയായി മുടി ചിതറിച്ചും അവൾ കരഞ്ഞു.

; രാജപത്ന്യുവാച ഹാ രാജന്നദ്യ ബാലം ത്വം പശ്യ സോമം മഹീതലേ । രമമാണം പുരാ ദൃഷ്ടം ദുഷ്ടാഹിനാ മൃതമ്॥൮.

രാജപത്നി പറഞ്ഞു: 'ഹാ രാജാവേ! ഇന്നിവിടെ നിലത്തു കിടക്കുന്ന നിന്റെ മകൻ സോമനെ നോക്കൂ; മുമ്പ് കളിച്ചിരുന്നത് കണ്ട മകനാണ്, ഇപ്പോൾ ദുഷ്ടപാമ്പ് കടിച്ച് മരിച്ചിരിക്കുന്നു.'

തസ്യാ വിലാപശബ്ദം തമാകര്ണ്യ സ നരാധിപഃ । ജഗാമ ത്വരിതോഽത്രേതി ഭവിതാ മൃതകമ്ബലഃ॥൮.

അവളുടെ വിലാപശബ്ദം കേട്ട് രാജാവ് അതിവേഗം അവിടെ ചെന്നു, മരിച്ചവരെ പൊതിയുന്നവനാകാൻ ഒരുങ്ങി.

സ താം രോരുദതീം ഭാര്യാം നാഭ്യജാനാത്തു പാര്ഥിവഃ । ചിരപ്രവാസസന്തപ്താം പുനര്ജാതാമിവാബലാമ്॥൮.

അവൾ ദീർഘകാലം വേർപിരിഞ്ഞ് ദുഃഖിതയായും, പുതുതായി ജനിച്ചവളെപ്പോലെ ക്ഷീണിച്ചും കരയുമ്പോഴും, രാജാവ് ഭാര്യയെ തിരിച്ചറിയാനായില്ല.

സാപി തം ചാരുകേശാന്തം പുരാ ദൃഷ്ട്വാ ജടാലകമ് । നാഭ്യജാനാന്നൃപസുതാ ശുഷ്കവൃക്ഷോപമം നൃപമ്॥൮.

അവളും, മുമ്പ് മനോഹരമായ മുടിയുണ്ടായിരുന്ന, ഇപ്പോൾ ചുരുളായ മുടിയുള്ള രാജകുമാരനെ, ഉണങ്ങിയ വൃക്ഷംപോലെയുള്ള രാജാവിനെ, തിരിച്ചറിയാനായില്ല.

സോഽപി കൃഷ്ണപടേ ബാലം ദൃഷ്ട്വാശീവിഷപീഡിതമ് । നരേന്ദ്രലക്ഷണോപേതം ചിന്താമാപ നരേശ്വരഃ॥൮.

കറുത്ത വസ്ത്രത്തിൽ പൊതിഞ്ഞ്, പാമ്പ് വിഷം ബാധിച്ച, രാജചിഹ്നങ്ങളുള്ള ബാലനെ കണ്ട രാജാവ് ആഴമായ ചിന്തയിൽ ആഴ്ത്തപ്പെട്ടു.

അഹോ കഷ്ടം നരേന്ദ്രസ്യ കസ്യാപ്യേഷ കുലേ ശിശുഃ । ജാതോ നീതഃ കൃതാന്തേന കാമപ്യാശാം ദുരാത്മനാ॥൮.

അയ്യോ, എത്ര ദുർഭാഗ്യം! ഏത് കുടുംബത്തിലാണ് ഈ കുഞ്ഞ് ജനിച്ചത്, ഇപ്പോൾ മരണൻ അവനെ കൊണ്ടുപോയിരിക്കുന്നു; ദുഷ്ടനായ അവൻ ആരോരുവന്റെ പ്രതീക്ഷ തകർത്തിരിക്കുന്നു.

ഏവം ദൃഷ്ട്വാ ഹി മേ ബാലം മാതുരുത്സങ്ഗശായിനമ് । സ്മൃതിമഭ്യാഗതോ ബാലോ രോഹിതാശ്വോഽബ്ജലോചനഃ॥൮.

അമ്മയുടെ മടിയിൽ കിടക്കുന്ന ബാലനെ കണ്ടപ്പോൾ, എന്റെ കണ്മണിയായ, കമലനയനനായ രോഹിതാശ്വനെ ഞാൻ ഓർത്തുപോയി.

സോഽപ്യേതാമേവ മേ വത്സോ വയോഽവസ്ഥാമുപാഗതഃ । നീതോ യദി ന ഘോരേണ കൃതാന്തേനാത്മനോ വശമ്॥൮.

അവനും, എന്റെ മകനും, ഇതേ പ്രായത്തിലും അവസ്ഥയിലും എത്തിയിരിക്കാം; ഭയങ്കരനായ മരണൻ അവനെ അവന്റെ വിധിക്ക് വിധേയനാക്കി കൊണ്ടുപോയില്ലെങ്കിൽ.

; രാജപത്ന്യുവാച ഹാ വത്സ ! കസ്യ പാപസ്യ അപധ്യാനാദിദം മഹത് । ദുഃ ഖമാപതിതം ഘോരം യസ്യാന്തോ നോപലഭ്യതേ॥൮.

രാജപത്നി പറഞ്ഞു: 'ഹാ കുഞ്ഞേ! ആരുടെ പാപചിന്തകൊണ്ടാണ് ഈ വലിയ, ഭയങ്കരമായ ദുഃഖം നമ്മുടെ മേൽ വീണത്, അതിന് അവസാനം കാണാനാവുന്നില്ല.'

ഹാ നാഥ ! രാജന് ! ഭവതാ മാമനാശ്വാസ്യ ദുഃ ഖിതാമ് । ക്വാപി സന്തിഷ്ഠതാ സ്ഥാനേ വിശ്രബ്ധം സ്ഥീയതേ കഥമ്॥൮.

ഹാ നാഥാ! രാജാവേ! ദുഃഖിതയായ എന്നെ ആശ്വസിപ്പിക്കൂ; ഇങ്ങനെയുള്ള അവസ്ഥയിൽ എവിടെയെങ്കിലും ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ നില്ക്കാൻ കഴിയുമോ?

രാജ്യനാശഃ സുഹൃത്ത്യാഗോ ഭാര്യാതനയവിക്രയഃ । ഹരിശ്ചന്ദ്രസ്യ രാജര്ഷേഃ കിം വിധേ ! ന കൃതം ത്വയാ॥൮.

രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടതും, സുഹൃത്തുക്കളെ വിട്ടുപോയതും, ഭാര്യയെയും മകനെയും വിറ്റതും—ഹേ വിധിയേ, ഹരിശ്ചന്ദ്ര മഹാരാജാവിനോട് നീ എന്ത് ചെയ്തില്ല?

ഇതി തസ്യാ വചഃ ശ്രുത്വാ രാജാ സ്വസ്ഥാനതശ്ച്യുതഃ । പ്രത്യഭിജ്ഞായ ദയിതാം പുത്രഞ്ച നിധനം ഗതമ്॥൮.

അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ്, തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളെയും മകനെയും മരണത്തിൽ എത്തിപ്പോയതെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, താനിരുന്ന സ്ഥലത്ത് നിന്നു വീണു.

കഷ്ടം ശൈവ്യേയമേഷാ ഹി സ ബാലോഽയമിതീരയന് । രുരോദ ദുഃ ഖസന്തപ്തോ മൂര്ച്ഛാമഭിജഗാമ ച॥൮.

അയ്യോ, ഇതു ശൈവ്യയാണല്ലോ, ഇതു എന്റെ കുഞ്ഞാണല്ലോ എന്നു പറഞ്ഞ്, അതീവ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി രാജാവ് കരഞ്ഞു, പിന്നെ ബോധം വിട്ടു വീണു.

സാ ച തം പ്രത്യഭിജ്ഞായ താമവസ്ഥാമുപാഗതമ് । മൂര്ച്ഛിതാ നിപപാതാര്താ നിശ്ചേഷ്ടാ ധരണീതലേ॥൮.

അവളും അവനെ അങ്ങനെയൊരു അവസ്ഥയിൽ തിരിച്ചറിഞ്ഞപ്പോൾ, വേദനയോടെ ബോധം വിട്ട് നിലത്ത് ചിതറി വീണു.

ചേതഃ സമ്പ്രാപ്യ രാജേന്ദ്രോ രാജപത്നീ ച തൈ സമമ് । വിലേപതുഃ സുസന്തപ്തൌ ശോകഭാരാവപീഡിതൌ॥൮.

ബോധം തിരിച്ച രാജാവും രാജപത്നിയും ഒരുമിച്ച്, അതീവ ദുഃഖഭാരത്തിൽ മുങ്ങി, ദാരുണമായി കരഞ്ഞു.

; രാജോവാച ഹാ വത്സ ! സുകുമാരം തേ സ്വക്ഷിഭ്രൂനാസികാലകമ് । പശ്യതോ മേ മുഖം ദീനം ഹൃദയം കിം ന ദീര്യതേ॥൮.

രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'അയ്യോ, എന്റെ മകനേ! നിന്റെ സുന്ദരമായ കണ്ണുകളും ഭ്രൂവരയും മൂക്കും കറുത്ത മുടിയും ഉള്ള ആ മൃദുലമായ മുഖം നോക്കുമ്പോൾ, എന്റെ ഹൃദയം പൊട്ടിപ്പോകാതെ എങ്ങനെ കഴിയുന്നു?'

താത ! താതേതി മധുരം ബ്രുവാണം സ്വയമാഗതമ് । ഉപഗുഹ്യ വദിഷ്യേ കം വത്സ ! വത്സേതി സൌഹൃദാത്॥൮.

'എന്റെ മകനേ! എന്റെ മകനേ!' എന്ന് നീ മധുരമായി വിളിച്ച് എന്നരികിൽ വന്ന് ചേർന്നപ്പോൾ, ഇനി ഞാൻ ആരെ ചേർത്ത് പിടിച്ച് സ്നേഹത്തോടെ 'എന്റെ മകനേ! എന്റെ മകനേ!' എന്ന് വിളിക്കും?

കസ്യ ജാനുപ്രണീതേന പിങ്ഗേന ക്ഷിതിരേണുനാ । മമോത്തരീയമുത്സങ്ഗം തഥാങ്ഗം മലമേഷ്യതി॥൮.

നിന്റെ മുട്ടുകളിൽ പടർന്ന മഞ്ഞ മണ്ണ് എന്റെ മേൽവസ്ത്രത്തെയും ശരീരത്തെയും മലിനമാക്കിയതുപോലെ ഇനി ആരുടെ മുട്ട് അങ്ങനെ മലിനമാക്കും?

അങ്ഗപ്രത്യങ്ഗസമ്ഭൂതോ മനോഹൃദയനന്ദനഃ । മയാ കുപിത്രാ ഹാ വത്സ ! വിക്രീതോ യേന വസ്തുവത്॥൮.

എന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച് എന്റെ മനസ്സിനും ഹൃദയത്തിനും ആനന്ദമായിരുന്ന മകനേ, ദേഷ്യത്തിൽ നിന്നെ ഞാൻ സാധനമായി വിറ്റുകളഞ്ഞു, അയ്യോ!

ഹൃത്വാ രാജ്യമശേഷം മേ സസാധനധനം മഹത് । ദൈവാഹിനാ നൃശംസേന ദഷ്ടോ മേ തനയസ്തതഃ॥൮.

എന്റെ രാജ്യം മുഴുവൻ സമ്പത്തും സഹിതം നഷ്ടപ്പെട്ടതിനു ശേഷം, ക്രൂരമായ വിധിയുടെ പാമ്പ് എന്റെ മകനെ കടിച്ചു.

അഹം ദൈവാഹിദഷ്ടസ്യ പുത്രസ്യാനനപങ്കജമ് । നിരീക്ഷന്നപി ഘോരേണ വിഷേണാന്ധീകൃതോഽധുനാ॥൮.

വിധിയുടെ പാമ്പ് കടിച്ച എന്റെ മകന്റെ കമലമുഖം ഞാൻ നോക്കുമ്പോൾ, ആ ഭയങ്കര വിഷം കൊണ്ട് ഞാൻ ഇപ്പോൾ കാഴ്ചയില്ലാതായി.

ഏകമുക്ത്തവാ തമാദായ ബാലകം ബാഷ്പഗദ്ഗദഃ । പരിഷ്വജ്യ ച നിശ്ചേഷ്ടോ മൂര്ച്ഛയാ നിപപാത ഹ॥൮.

തന്റെ ഏകമുത്ത് പോലെയുള്ള കുഞ്ഞിനെ എടുത്ത്, കണ്ണീരാൽ ശബ്ദം തളർന്നു, രാജാവ് അവനെ ചേർത്ത് പിടിച്ചു, പിന്നെ ബോധം വിട്ട് നിലത്ത് വീണു.

; രാജപത്ന്യുവാച അയം സ പുരുഷവ്യാഘ്രഃ സ്വരേണൈവോപലക്ഷ്യതേ । വിദ്വജ്ജനമനശ്ചന്ദ്രോ ഹരിശ്ചന്ദ്രോ ന സംശയഃ॥൮.

രാജപത്നി പറഞ്ഞു: 'ഇവൻ തന്നെയാണ് ആ പുരുഷസിംഹൻ; ശബ്ദം കേട്ടാൽ തന്നെ അറിയാം. ഇദ്ദേഹം ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ, പണ്ഡിതന്മാരുടെ ഇടയിൽ ചന്ദ്രനുപോലുള്ളവൻ, സംശയമില്ല.'

തഥാസ്യ നാസികാ തുങ്ഗാ അഗ്രതോഽധോമുഖം ഗതാ । ദന്താശ്ച മുകുലപ്രഖ്യാഃ ഖ്യാതകീര്തേര്മഹാത്മനഃ॥൮.

ഇവന്റെ മൂക്ക് ഉയർന്നതും നേരെ താഴേയ്ക്ക് ചായുന്നതും, പല്ലുകൾ മുളകളെപ്പോലെയും, പ്രശസ്തനായ മഹാത്മാവിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ തന്നെയാണ്.

ശ്മശാനമാഗതഃ കസ്മാദദ്യൈഷ സ നരേശ്വരഃ । അപഹായ പുത്രശോകം സാപശ്യത് പതിതം പതിമ്॥൮.

ഇന്നെന്തിനാണ് ഈ രാജാധിരാജൻ ശ്മശാനത്തിൽ വന്നത്? മകന്റെ ദുഃഖം കുറച്ചു വെച്ച്, അവൾ വീണുകിടക്കുന്ന ഭർത്താവിനെ കണ്ടു.