മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

സര്വാസ്താസ്തേന സമ്ഭുക്താ യാവദ്വര്ഷാണി ദ്വാദശ । അതീതേ ദ്വാദശേ വര്ഷ നീയമാനോ ഭടൈര്ബലാത്॥൮.

അവൻ ആ അവസ്ഥകൾ എല്ലാം പന്ത്രണ്ട് വർഷം അനുഭവിച്ചു; പന്ത്രണ്ടാം വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, യമന്റെ ഭടന്മാർ അവനെ ബലമായി വലിച്ചുകൊണ്ടുപോയി.

യമം സോഽപശ്യദാകാരാദുവാച ച നരാധിപമ് । വിശ്വാമിത്രസ്യ കോപോഽയം ദുര്നിവാര്യോ മഹാത്മനഃ॥൮.

അവൻ യമനെ കണ്ടു. യമൻ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'മഹാത്മാവായ വിശ്വാമിത്രന്റെ കോപം അതിജയിക്കാൻ കഴിയില്ല.'

പുത്രസ്യ തേ മൃത്യുമപി പ്രദാസ്യതി സ കൌശികഃ । ഗച്ഛ ത്വം മാനുഷം ലോകം ദുഃ ഖശേഷഞ്ച ഭുങ്ക്ഷ്വ വൈ । ഗതസ്യ തത്ര രാജേന്ദ്ര ശ്രേയസ്തവ ഭവിഷ്യതി॥൮.

'ആ കൗശികൻ നിന്റെ മകന്റെ മരണം പോലും വരുത്തും. നീ മനുഷ്യലോകത്തേക്ക് പോയി ശേഷിക്കുന്ന ദുഃഖം അനുഭവിച്ചുകൊൾക. അവിടെ ചെന്നാൽ നിനക്കു നല്ലതായിരിക്കും, രാജേന്ദ്രാ.'

വ്യതീതേ ദ്വാദശേ വര്ഷേ ദുഃ ഖസ്യാന്തേ നരാധിപഃ । അന്തരീക്ഷാച്ച പതിതോ യമദൂതൈഃ പ്രണോദിതഃ॥൮.

പന്ത്രണ്ടാം വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, രാജാവ് ദുഃഖം അവസാനിച്ചപ്പോൾ, യമദൂതന്മാർ അവനെ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് തള്ളിക്കളഞ്ഞു.

പതിതോ യമലോകാച്ച വിബുദ്ധോ ഭയസമ്ഭ്രമാത് । അഹോ കഷ്ടമിതി ധ്യാത്വാ ക്ഷതേ ക്ഷാരാവസേവനമ്॥൮.

യമലോകത്തിൽ നിന്ന് താഴെ വീണപ്പോൾ, ഭയത്താൽ ഉണർന്നു. 'ഹാ, എത്ര കഷ്ടം!' എന്ന് ചിന്തിച്ചു, അവൻ തന്റെ മുറിവുകളിൽ കഷായം പുരട്ടിയെടുത്തു.

സ്വപ്നേ ദുഃ ഖം മഹദ്ദൃഷ്ടം യസ്യാന്തോ നോപലഭ്യതേ । സ്വപ്നേ ദൃഷ്ടം മയാ യത്തു കിം നു മേ ദ്വാദശാഃ സമാഃ॥൮.

സ്വപ്നത്തിൽ അവൻ വലിയ ദുഃഖം കണ്ടു, അതിന് അവസാനം കാണാനായില്ല. 'എന്താണ് ഞാൻ സ്വപ്നത്തിൽ കണ്ടത്? പന്ത്രണ്ട് വർഷം യഥാർത്ഥത്തിൽ കടന്നുപോയോ?' എന്ന് അവൻ വിചാരിച്ചു.

ഗതേത്യപൃച്ഛത് തത്രസ്ഥാന് പുക്കസാംസ്തു സ സമ്ഭ്രമാത് । നേത്യുചുഃ കേചിത് തത്രസ്ഥാ ഏവമേവാപരേഽബ്രുവന്॥൮.

അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന പുക്കസന്മാരോട് അവൻ ഭയത്താൽ ചോദിച്ചു: 'കടന്നുപോയോ?' അവിടെ ചിലർ പറഞ്ഞു: 'ഇല്ല', മറ്റുചിലർ പറഞ്ഞു: 'അതെ, കടന്നു'.

ശ്രുത്വാ ദുഃ ഖീ തദാ രാജാ ദേവാന് ശരണമീയിവാന് । സ്വസ്തി കുര്വന്തു മേ ദേവാഃ ശൈവ്യായാ ബാലകസ്യ ച॥൮.

ഇത് കേട്ട രാജാവ് വളരെ ദുഃഖിതനായി, ദേവന്മാരെ ആശ്രയിച്ചു പ്രാർത്ഥിച്ചു: ദേവന്മാരേ, എനിക്കും ശൈവ്യയുടെ മകനും സുഖം ഉണ്ടാകട്ടെ എന്നു.

നമോ ധര്മായ മഹതേ നമഃ കൃഷ്ണായ വേധസേ । പരാവരായ ശുദ്ധായ പുരാണായാവ്യയായ ച॥൮.

മഹത്തായ ധർമ്മനാഥനേ, സൃഷ്ടികർത്താവായ കൃഷ്ണനേ, ഉത്തമനും അധമനും, ശുദ്ധനും, പ്രാചീനനും അക്ഷയനുമായവനേ, നമസ്കാരം.

നമോ ബൃഹസ്പതേ തുഭ്യം നമസ്തേ വാസവായ ച । ഏവമുക്ത്വാ സ രാജാ തു യുക്തഃ പുക്കസകര്മണി॥൮.

ബ്രഹസ്പതിയേ, നിന്നെ വന്ദിക്കുന്നു; വാസവനേ, നിന്നെയും വന്ദിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് രാജാവ് ചണ്ഡാളന്റെ ജോലി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.

ശവാനാം മൂല്യകരണേ പുനര്നഷ്ടസ്മൃതിര്യഥാ । മലിനോ ജടിലഃ കൃഷ്ണോ ലകുടീ വിഹ്വലോ നൃപഃ॥൮.

ശവങ്ങൾക്ക് പണം വാങ്ങുമ്പോൾ, രാജാവിന് വീണ്ടും ഓർമ്മ നഷ്ടമായി; അഴുക്കും, ചുരുളായ മുടിയും, കറുത്ത വേഷവും, കയ്യിൽ ദണ്ഡവുമുള്ള അവൻ അപ്രമത്തനായി അലയുകയായിരുന്നു.

നൈവ പുത്രോ ന ഭാര്യാ തു തസ്യ വൈ സ്മൃതിഗോചരേ । നഷ്ടോത്സാഹോ രാജ്യനാശാത് ശ്മശാനേ നിവസംസ്തദാ॥൮.

അവന്റെ മനസ്സിൽ മകനോ ഭാര്യയോ ഓർമ്മയിൽ വന്നില്ല; രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടതുകൊണ്ട് ഉത്സാഹം കെട്ടുപോയ അവൻ ശ്മശാനത്തിൽ താമസിച്ചു.

അഥാജഗാമ സ്വസുതം മൃതമാദായ ലാപിനീ । ഭാര്യാ തസ്യ നരേന്ദ്രസ്യ സര്പദഷ്ടം ഹി ബാലകമ്॥൮.

അപ്പോൾ രാജാവിന്റെ ഭാര്യ കരയിക്കൊണ്ട്, പാമ്പ് കടിച്ചുകൊന്ന തന്റെ മകനെ കയ്യിൽ എടുത്ത് അവിടെ എത്തി.

ഹാ വത്സ ! ഹാ പുത്ര ! ശിശോ ! ഇത്യേവം വദതീ മുഹുഃ । കൃശാ വിവര്ണാ വിമനാഃ പാംശുധ്വസ്തശിരോരുഹാ॥൮.

'ഹാ കുഞ്ഞേ! ഹാ മകനേ! കുഞ്ഞാടേ!' എന്നിങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും വിളിച്ചു, ക്ഷീണിച്ചും, നിറം പോയും, മനസ്സു തളർന്നും, പൊടിപൊടിയായി മുടി ചിതറിച്ചും അവൾ കരഞ്ഞു.

; രാജപത്ന്യുവാച ഹാ രാജന്നദ്യ ബാലം ത്വം പശ്യ സോമം മഹീതലേ । രമമാണം പുരാ ദൃഷ്ടം ദുഷ്ടാഹിനാ മൃതമ്॥൮.

രാജപത്നി പറഞ്ഞു: 'ഹാ രാജാവേ! ഇന്നിവിടെ നിലത്തു കിടക്കുന്ന നിന്റെ മകൻ സോമനെ നോക്കൂ; മുമ്പ് കളിച്ചിരുന്നത് കണ്ട മകനാണ്, ഇപ്പോൾ ദുഷ്ടപാമ്പ് കടിച്ച് മരിച്ചിരിക്കുന്നു.'

തസ്യാ വിലാപശബ്ദം തമാകര്ണ്യ സ നരാധിപഃ । ജഗാമ ത്വരിതോഽത്രേതി ഭവിതാ മൃതകമ്ബലഃ॥൮.

അവളുടെ വിലാപശബ്ദം കേട്ട് രാജാവ് അതിവേഗം അവിടെ ചെന്നു, മരിച്ചവരെ പൊതിയുന്നവനാകാൻ ഒരുങ്ങി.

സ താം രോരുദതീം ഭാര്യാം നാഭ്യജാനാത്തു പാര്ഥിവഃ । ചിരപ്രവാസസന്തപ്താം പുനര്ജാതാമിവാബലാമ്॥൮.

അവൾ ദീർഘകാലം വേർപിരിഞ്ഞ് ദുഃഖിതയായും, പുതുതായി ജനിച്ചവളെപ്പോലെ ക്ഷീണിച്ചും കരയുമ്പോഴും, രാജാവ് ഭാര്യയെ തിരിച്ചറിയാനായില്ല.

സാപി തം ചാരുകേശാന്തം പുരാ ദൃഷ്ട്വാ ജടാലകമ് । നാഭ്യജാനാന്നൃപസുതാ ശുഷ്കവൃക്ഷോപമം നൃപമ്॥൮.

അവളും, മുമ്പ് മനോഹരമായ മുടിയുണ്ടായിരുന്ന, ഇപ്പോൾ ചുരുളായ മുടിയുള്ള രാജകുമാരനെ, ഉണങ്ങിയ വൃക്ഷംപോലെയുള്ള രാജാവിനെ, തിരിച്ചറിയാനായില്ല.

സോഽപി കൃഷ്ണപടേ ബാലം ദൃഷ്ട്വാശീവിഷപീഡിതമ് । നരേന്ദ്രലക്ഷണോപേതം ചിന്താമാപ നരേശ്വരഃ॥൮.

കറുത്ത വസ്ത്രത്തിൽ പൊതിഞ്ഞ്, പാമ്പ് വിഷം ബാധിച്ച, രാജചിഹ്നങ്ങളുള്ള ബാലനെ കണ്ട രാജാവ് ആഴമായ ചിന്തയിൽ ആഴ്ത്തപ്പെട്ടു.

അഹോ കഷ്ടം നരേന്ദ്രസ്യ കസ്യാപ്യേഷ കുലേ ശിശുഃ । ജാതോ നീതഃ കൃതാന്തേന കാമപ്യാശാം ദുരാത്മനാ॥൮.

അയ്യോ, എത്ര ദുർഭാഗ്യം! ഏത് കുടുംബത്തിലാണ് ഈ കുഞ്ഞ് ജനിച്ചത്, ഇപ്പോൾ മരണൻ അവനെ കൊണ്ടുപോയിരിക്കുന്നു; ദുഷ്ടനായ അവൻ ആരോരുവന്റെ പ്രതീക്ഷ തകർത്തിരിക്കുന്നു.

ഏവം ദൃഷ്ട്വാ ഹി മേ ബാലം മാതുരുത്സങ്ഗശായിനമ് । സ്മൃതിമഭ്യാഗതോ ബാലോ രോഹിതാശ്വോഽബ്ജലോചനഃ॥൮.

അമ്മയുടെ മടിയിൽ കിടക്കുന്ന ബാലനെ കണ്ടപ്പോൾ, എന്റെ കണ്മണിയായ, കമലനയനനായ രോഹിതാശ്വനെ ഞാൻ ഓർത്തുപോയി.

സോഽപ്യേതാമേവ മേ വത്സോ വയോഽവസ്ഥാമുപാഗതഃ । നീതോ യദി ന ഘോരേണ കൃതാന്തേനാത്മനോ വശമ്॥൮.

അവനും, എന്റെ മകനും, ഇതേ പ്രായത്തിലും അവസ്ഥയിലും എത്തിയിരിക്കാം; ഭയങ്കരനായ മരണൻ അവനെ അവന്റെ വിധിക്ക് വിധേയനാക്കി കൊണ്ടുപോയില്ലെങ്കിൽ.

; രാജപത്ന്യുവാച ഹാ വത്സ ! കസ്യ പാപസ്യ അപധ്യാനാദിദം മഹത് । ദുഃ ഖമാപതിതം ഘോരം യസ്യാന്തോ നോപലഭ്യതേ॥൮.

രാജപത്നി പറഞ്ഞു: 'ഹാ കുഞ്ഞേ! ആരുടെ പാപചിന്തകൊണ്ടാണ് ഈ വലിയ, ഭയങ്കരമായ ദുഃഖം നമ്മുടെ മേൽ വീണത്, അതിന് അവസാനം കാണാനാവുന്നില്ല.'

ഹാ നാഥ ! രാജന് ! ഭവതാ മാമനാശ്വാസ്യ ദുഃ ഖിതാമ് । ക്വാപി സന്തിഷ്ഠതാ സ്ഥാനേ വിശ്രബ്ധം സ്ഥീയതേ കഥമ്॥൮.

ഹാ നാഥാ! രാജാവേ! ദുഃഖിതയായ എന്നെ ആശ്വസിപ്പിക്കൂ; ഇങ്ങനെയുള്ള അവസ്ഥയിൽ എവിടെയെങ്കിലും ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ നില്ക്കാൻ കഴിയുമോ?

രാജ്യനാശഃ സുഹൃത്ത്യാഗോ ഭാര്യാതനയവിക്രയഃ । ഹരിശ്ചന്ദ്രസ്യ രാജര്ഷേഃ കിം വിധേ ! ന കൃതം ത്വയാ॥൮.

രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടതും, സുഹൃത്തുക്കളെ വിട്ടുപോയതും, ഭാര്യയെയും മകനെയും വിറ്റതും—ഹേ വിധിയേ, ഹരിശ്ചന്ദ്ര മഹാരാജാവിനോട് നീ എന്ത് ചെയ്തില്ല?

ഇതി തസ്യാ വചഃ ശ്രുത്വാ രാജാ സ്വസ്ഥാനതശ്ച്യുതഃ । പ്രത്യഭിജ്ഞായ ദയിതാം പുത്രഞ്ച നിധനം ഗതമ്॥൮.

അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ്, തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളെയും മകനെയും മരണത്തിൽ എത്തിപ്പോയതെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, താനിരുന്ന സ്ഥലത്ത് നിന്നു വീണു.

കഷ്ടം ശൈവ്യേയമേഷാ ഹി സ ബാലോഽയമിതീരയന് । രുരോദ ദുഃ ഖസന്തപ്തോ മൂര്ച്ഛാമഭിജഗാമ ച॥൮.

അയ്യോ, ഇതു ശൈവ്യയാണല്ലോ, ഇതു എന്റെ കുഞ്ഞാണല്ലോ എന്നു പറഞ്ഞ്, അതീവ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി രാജാവ് കരഞ്ഞു, പിന്നെ ബോധം വിട്ടു വീണു.

സാ ച തം പ്രത്യഭിജ്ഞായ താമവസ്ഥാമുപാഗതമ് । മൂര്ച്ഛിതാ നിപപാതാര്താ നിശ്ചേഷ്ടാ ധരണീതലേ॥൮.

അവളും അവനെ അങ്ങനെയൊരു അവസ്ഥയിൽ തിരിച്ചറിഞ്ഞപ്പോൾ, വേദനയോടെ ബോധം വിട്ട് നിലത്ത് ചിതറി വീണു.

ചേതഃ സമ്പ്രാപ്യ രാജേന്ദ്രോ രാജപത്നീ ച തൈ സമമ് । വിലേപതുഃ സുസന്തപ്തൌ ശോകഭാരാവപീഡിതൌ॥൮.

ബോധം തിരിച്ച രാജാവും രാജപത്നിയും ഒരുമിച്ച്, അതീവ ദുഃഖഭാരത്തിൽ മുങ്ങി, ദാരുണമായി കരഞ്ഞു.