മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

തത്ര സ്ഥിതസ്യ തസ്യാപി രാജ്യം ദ്യൂതേന ഹാരിതമ് । ഭാര്യാ ഹൃതാ ച പുത്രശ്ച സ ചൈകാകീ വനം ഗതഃ॥൮.

അവിടെ തന്നെ അവൻ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ചതിയിലൂടെ അവന്റെ രാജ്യം നഷ്ടമായി; ഭാര്യയും മകനും പിടിക്കപ്പെട്ടു, അവൻ ഒറ്റയ്ക്കായി കാടിലേക്ക് പോയി.

തത്രാപശ്യത സ സിംഹം വൈ വ്യാദിതാസ്യം ഭയാവഹമ് । ബിഭക്ഷയിഷുമായാതം ശരഭേണ സമന്വിതമ്॥൮.

അവിടെ അവൻ ഒരു സിംഹത്തെ കണ്ടു, വായ് തുറന്ന് ഭയപ്പെടുത്തുന്ന രൂപത്തിൽ, തനിക്കു നേരെ വരികയും, ഒപ്പം ഒരു കാട്ടുപോത്തും ഉണ്ടായിരുന്നു.

പുനശ്ച ഭക്ഷിതഃ സോഽപി ഭാര്യാം ശോചിതുമുദ്യതഃ । ഹാ ശൈവ്യേ ! ക്വ ഗതാസ്യദ്യ മാമിഹാപാസ്യ ദുഃ ഖിതമ്॥൮.

വീണ്ടും അവനും ആ സിംഹം തിന്നുകളഞ്ഞു. ഭാര്യയെ ഓർത്ത് ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി, 'ഹാ ശൈവ്യേ, നീ എവിടെയായി? എന്നെ ഇവിടെ ദുഃഖത്തിൽ വിട്ട് പോയല്ലോ' എന്ന് വിലപിച്ചു.

അപശ്യത് പുനരേവാപി ഭാര്യാം സ്വം സഹപുത്രകാമ് । ത്രായസ്വ ത്വം ഹരിശ്ചന്ദ്ര കിം ദ്യൂതേന തവ പ്രഭോ॥൮.

പിന്നീട് അവൻ തന്റെ ഭാര്യയെയും മകനെയും വീണ്ടും കണ്ടു. അവൾ കരഞ്ഞു: 'നമ്മെ രക്ഷിക്കൂ ഹരിശ്ചന്ദ്രാ! ഈ ചതിയിൽ നിന്നു നിനക്കു എന്ത് ലഭിച്ചു, നാഥാ?'

പുത്രസ്തേ ശോച്യതാം പ്രാപ്തോ ഭര്യംയാ ശൈവ്യയാ സഹ । സ നാപശ്യത് പുനരപി ധാവമാനഃ പുനഃ പുനഃ॥൮.

നിന്റെ മകൻ, ശൈവ്യയോടൊപ്പം, ദയനീയമായ അവസ്ഥയിലായി. എന്നാൽ അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ഓടിപ്പോയെങ്കിലും, അവരെ വീണ്ടും കാണാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.

അഥാപശ്യത് പുനരപി സ്വര്ഗസ്ഥഃ സ നരാധിപഃ । നീയതേ മുക്തകേശീ സാ ദീനാ വിവസനാ ബലാത്॥൮.

പിന്നീട്, ആ രാജാവ് സ്വർഗ്ഗത്തിൽപോലും തന്റെ ഭാര്യയെ കണ്ടു; അവളുടെ മുടി അശുദ്ധമായി, വസ്ത്രം അർദ്ധനഗ്നം, ദു:ഖിതയായി, ബലമായി ആരോ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നുണ്ടായിരുന്നു.

ഹാഹാവാക്യം പ്രമുഞ്ചന്തീ ത്രായസ്വേത്യസകൃത്സ്വനാ । അഥാപശ്യത് പുനസ്തത്ര ധര്മരാജസ്യ ശാസനാത്॥൮.

'രക്ഷിക്കൂ' എന്നവൾ വീണ്ടും വീണ്ടും കരഞ്ഞു. പിന്നെ അവൻ വീണ്ടും കണ്ടു, ധർമ്മരാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം നടക്കുന്ന മറ്റൊരു ദൃശ്യം.

ആക്രാന്ദന്ത്യന്തരീക്ഷസ്ഥാ ആഗച്ഛേഹ നരാധിപ । വിശ്വാമിത്രേണ വിജ്ഞപ്തോ യമോ രാജംസ്തവാര്ഥതഃ॥൮.

ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ആരോ കരയുന്ന ശബ്ദം കേട്ടു: 'രാജാവേ, ഇവിടെ വാ! വിശ്വാമിത്രൻ നിന്റെ കാര്യം യമനെ അറിയിച്ചിട്ടുണ്ട്.'

ഇത്യുക്ത്വാ സര്പപാശൈസ്തു നീയതേ ബലവദ്വിഭുഃ । ശ്രാദ്ധദേവേന കഥിതം വിശ്വാമിത്രസ്യ ചേഷ്ടിതമ്॥൮.

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, പാമ്പുപാശങ്ങൾകൊണ്ട് ശക്തിയായി അവനെ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോയി. ഇതെല്ലാം ശ്രാദ്ധദേവൻ പറഞ്ഞതും, വിശ്വാമിത്രന്റെ പ്രവർത്തിയും ആയിരുന്നു.

തത്രാപി തസ്യ വികൃതിര്നാധര്മോത്ഥാ വ്യവര്ധത । ഏതാഃ സര്വാ ദശാസ്തസ്യ യാഃ സ്വപ്നേ സമ്പ്രദര്ശിതാഃ॥൮.

അവിടെപ്പോലും അവന്റെ ദുരവസ്ഥ, അധർമ്മത്തിൽ നിന്നുണ്ടായതെന്നു, മാറിയില്ല. ഈ ദശകൾ എല്ലാം അവന് സ്വപ്നത്തിൽ കാണിച്ചു.

സര്വാസ്താസ്തേന സമ്ഭുക്താ യാവദ്വര്ഷാണി ദ്വാദശ । അതീതേ ദ്വാദശേ വര്ഷ നീയമാനോ ഭടൈര്ബലാത്॥൮.

അവൻ ആ അവസ്ഥകൾ എല്ലാം പന്ത്രണ്ട് വർഷം അനുഭവിച്ചു; പന്ത്രണ്ടാം വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, യമന്റെ ഭടന്മാർ അവനെ ബലമായി വലിച്ചുകൊണ്ടുപോയി.

യമം സോഽപശ്യദാകാരാദുവാച ച നരാധിപമ് । വിശ്വാമിത്രസ്യ കോപോഽയം ദുര്നിവാര്യോ മഹാത്മനഃ॥൮.

അവൻ യമനെ കണ്ടു. യമൻ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'മഹാത്മാവായ വിശ്വാമിത്രന്റെ കോപം അതിജയിക്കാൻ കഴിയില്ല.'

പുത്രസ്യ തേ മൃത്യുമപി പ്രദാസ്യതി സ കൌശികഃ । ഗച്ഛ ത്വം മാനുഷം ലോകം ദുഃ ഖശേഷഞ്ച ഭുങ്ക്ഷ്വ വൈ । ഗതസ്യ തത്ര രാജേന്ദ്ര ശ്രേയസ്തവ ഭവിഷ്യതി॥൮.

'ആ കൗശികൻ നിന്റെ മകന്റെ മരണം പോലും വരുത്തും. നീ മനുഷ്യലോകത്തേക്ക് പോയി ശേഷിക്കുന്ന ദുഃഖം അനുഭവിച്ചുകൊൾക. അവിടെ ചെന്നാൽ നിനക്കു നല്ലതായിരിക്കും, രാജേന്ദ്രാ.'

വ്യതീതേ ദ്വാദശേ വര്ഷേ ദുഃ ഖസ്യാന്തേ നരാധിപഃ । അന്തരീക്ഷാച്ച പതിതോ യമദൂതൈഃ പ്രണോദിതഃ॥൮.

പന്ത്രണ്ടാം വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, രാജാവ് ദുഃഖം അവസാനിച്ചപ്പോൾ, യമദൂതന്മാർ അവനെ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് തള്ളിക്കളഞ്ഞു.

പതിതോ യമലോകാച്ച വിബുദ്ധോ ഭയസമ്ഭ്രമാത് । അഹോ കഷ്ടമിതി ധ്യാത്വാ ക്ഷതേ ക്ഷാരാവസേവനമ്॥൮.

യമലോകത്തിൽ നിന്ന് താഴെ വീണപ്പോൾ, ഭയത്താൽ ഉണർന്നു. 'ഹാ, എത്ര കഷ്ടം!' എന്ന് ചിന്തിച്ചു, അവൻ തന്റെ മുറിവുകളിൽ കഷായം പുരട്ടിയെടുത്തു.

സ്വപ്നേ ദുഃ ഖം മഹദ്ദൃഷ്ടം യസ്യാന്തോ നോപലഭ്യതേ । സ്വപ്നേ ദൃഷ്ടം മയാ യത്തു കിം നു മേ ദ്വാദശാഃ സമാഃ॥൮.

സ്വപ്നത്തിൽ അവൻ വലിയ ദുഃഖം കണ്ടു, അതിന് അവസാനം കാണാനായില്ല. 'എന്താണ് ഞാൻ സ്വപ്നത്തിൽ കണ്ടത്? പന്ത്രണ്ട് വർഷം യഥാർത്ഥത്തിൽ കടന്നുപോയോ?' എന്ന് അവൻ വിചാരിച്ചു.

ഗതേത്യപൃച്ഛത് തത്രസ്ഥാന് പുക്കസാംസ്തു സ സമ്ഭ്രമാത് । നേത്യുചുഃ കേചിത് തത്രസ്ഥാ ഏവമേവാപരേഽബ്രുവന്॥൮.

അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന പുക്കസന്മാരോട് അവൻ ഭയത്താൽ ചോദിച്ചു: 'കടന്നുപോയോ?' അവിടെ ചിലർ പറഞ്ഞു: 'ഇല്ല', മറ്റുചിലർ പറഞ്ഞു: 'അതെ, കടന്നു'.

ശ്രുത്വാ ദുഃ ഖീ തദാ രാജാ ദേവാന് ശരണമീയിവാന് । സ്വസ്തി കുര്വന്തു മേ ദേവാഃ ശൈവ്യായാ ബാലകസ്യ ച॥൮.

ഇത് കേട്ട രാജാവ് വളരെ ദുഃഖിതനായി, ദേവന്മാരെ ആശ്രയിച്ചു പ്രാർത്ഥിച്ചു: ദേവന്മാരേ, എനിക്കും ശൈവ്യയുടെ മകനും സുഖം ഉണ്ടാകട്ടെ എന്നു.

നമോ ധര്മായ മഹതേ നമഃ കൃഷ്ണായ വേധസേ । പരാവരായ ശുദ്ധായ പുരാണായാവ്യയായ ച॥൮.

മഹത്തായ ധർമ്മനാഥനേ, സൃഷ്ടികർത്താവായ കൃഷ്ണനേ, ഉത്തമനും അധമനും, ശുദ്ധനും, പ്രാചീനനും അക്ഷയനുമായവനേ, നമസ്കാരം.

നമോ ബൃഹസ്പതേ തുഭ്യം നമസ്തേ വാസവായ ച । ഏവമുക്ത്വാ സ രാജാ തു യുക്തഃ പുക്കസകര്മണി॥൮.

ബ്രഹസ്പതിയേ, നിന്നെ വന്ദിക്കുന്നു; വാസവനേ, നിന്നെയും വന്ദിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് രാജാവ് ചണ്ഡാളന്റെ ജോലി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.

ശവാനാം മൂല്യകരണേ പുനര്നഷ്ടസ്മൃതിര്യഥാ । മലിനോ ജടിലഃ കൃഷ്ണോ ലകുടീ വിഹ്വലോ നൃപഃ॥൮.

ശവങ്ങൾക്ക് പണം വാങ്ങുമ്പോൾ, രാജാവിന് വീണ്ടും ഓർമ്മ നഷ്ടമായി; അഴുക്കും, ചുരുളായ മുടിയും, കറുത്ത വേഷവും, കയ്യിൽ ദണ്ഡവുമുള്ള അവൻ അപ്രമത്തനായി അലയുകയായിരുന്നു.

നൈവ പുത്രോ ന ഭാര്യാ തു തസ്യ വൈ സ്മൃതിഗോചരേ । നഷ്ടോത്സാഹോ രാജ്യനാശാത് ശ്മശാനേ നിവസംസ്തദാ॥൮.

അവന്റെ മനസ്സിൽ മകനോ ഭാര്യയോ ഓർമ്മയിൽ വന്നില്ല; രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടതുകൊണ്ട് ഉത്സാഹം കെട്ടുപോയ അവൻ ശ്മശാനത്തിൽ താമസിച്ചു.

അഥാജഗാമ സ്വസുതം മൃതമാദായ ലാപിനീ । ഭാര്യാ തസ്യ നരേന്ദ്രസ്യ സര്പദഷ്ടം ഹി ബാലകമ്॥൮.

അപ്പോൾ രാജാവിന്റെ ഭാര്യ കരയിക്കൊണ്ട്, പാമ്പ് കടിച്ചുകൊന്ന തന്റെ മകനെ കയ്യിൽ എടുത്ത് അവിടെ എത്തി.

ഹാ വത്സ ! ഹാ പുത്ര ! ശിശോ ! ഇത്യേവം വദതീ മുഹുഃ । കൃശാ വിവര്ണാ വിമനാഃ പാംശുധ്വസ്തശിരോരുഹാ॥൮.

'ഹാ കുഞ്ഞേ! ഹാ മകനേ! കുഞ്ഞാടേ!' എന്നിങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും വിളിച്ചു, ക്ഷീണിച്ചും, നിറം പോയും, മനസ്സു തളർന്നും, പൊടിപൊടിയായി മുടി ചിതറിച്ചും അവൾ കരഞ്ഞു.

; രാജപത്ന്യുവാച ഹാ രാജന്നദ്യ ബാലം ത്വം പശ്യ സോമം മഹീതലേ । രമമാണം പുരാ ദൃഷ്ടം ദുഷ്ടാഹിനാ മൃതമ്॥൮.

രാജപത്നി പറഞ്ഞു: 'ഹാ രാജാവേ! ഇന്നിവിടെ നിലത്തു കിടക്കുന്ന നിന്റെ മകൻ സോമനെ നോക്കൂ; മുമ്പ് കളിച്ചിരുന്നത് കണ്ട മകനാണ്, ഇപ്പോൾ ദുഷ്ടപാമ്പ് കടിച്ച് മരിച്ചിരിക്കുന്നു.'

തസ്യാ വിലാപശബ്ദം തമാകര്ണ്യ സ നരാധിപഃ । ജഗാമ ത്വരിതോഽത്രേതി ഭവിതാ മൃതകമ്ബലഃ॥൮.

അവളുടെ വിലാപശബ്ദം കേട്ട് രാജാവ് അതിവേഗം അവിടെ ചെന്നു, മരിച്ചവരെ പൊതിയുന്നവനാകാൻ ഒരുങ്ങി.

സ താം രോരുദതീം ഭാര്യാം നാഭ്യജാനാത്തു പാര്ഥിവഃ । ചിരപ്രവാസസന്തപ്താം പുനര്ജാതാമിവാബലാമ്॥൮.

അവൾ ദീർഘകാലം വേർപിരിഞ്ഞ് ദുഃഖിതയായും, പുതുതായി ജനിച്ചവളെപ്പോലെ ക്ഷീണിച്ചും കരയുമ്പോഴും, രാജാവ് ഭാര്യയെ തിരിച്ചറിയാനായില്ല.

സാപി തം ചാരുകേശാന്തം പുരാ ദൃഷ്ട്വാ ജടാലകമ് । നാഭ്യജാനാന്നൃപസുതാ ശുഷ്കവൃക്ഷോപമം നൃപമ്॥൮.

അവളും, മുമ്പ് മനോഹരമായ മുടിയുണ്ടായിരുന്ന, ഇപ്പോൾ ചുരുളായ മുടിയുള്ള രാജകുമാരനെ, ഉണങ്ങിയ വൃക്ഷംപോലെയുള്ള രാജാവിനെ, തിരിച്ചറിയാനായില്ല.

സോഽപി കൃഷ്ണപടേ ബാലം ദൃഷ്ട്വാശീവിഷപീഡിതമ് । നരേന്ദ്രലക്ഷണോപേതം ചിന്താമാപ നരേശ്വരഃ॥൮.

കറുത്ത വസ്ത്രത്തിൽ പൊതിഞ്ഞ്, പാമ്പ് വിഷം ബാധിച്ച, രാജചിഹ്നങ്ങളുള്ള ബാലനെ കണ്ട രാജാവ് ആഴമായ ചിന്തയിൽ ആഴ്ത്തപ്പെട്ടു.