മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

സ രാജാ തത്ര സമ്പ്രാപ്തോ ദുഃ ഖിതഃ ശോചനോദ്യതഃ । ഹാ ഭൃത്യാ മന്ത്രിണോ വിപ്രാഃ തദ്രാജ്യം വിധേ ഗതമ്॥൮.

അവിടെ രാജാവ് എത്തി, ദുഃഖിതനായി, ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങി വിലപിച്ചു: 'ഹാ, എന്റെ ഭൃത്യന്മാരേ, മന്ത്രിമാരേ, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, എന്റെ രാജ്യം നശിച്ചുപോയി.'

ഹാ ശൈവ്യേ പുത്ര ഹാ ബാല മാം ത്യക്ത്വാ മന്ദഭാഗ്യകമ് । വിശ്വാമിത്രസ്യ ദോഷേണ ഗതാഃ കുത്രാപി തേ മമ॥൮.

'ഹാ ശൈവ്യേ, ഹാ മകനേ, ഹാ ബാലാ, നീ എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചു, ദാരിദ്ര്യത്തിൽ ആക്കി. വിശ്വാമിത്രന്റെ ശാപം കൊണ്ടു നീ എവിടെയോ പോയി, എനിക്കു ലഭിക്കാത്തവനായി.'

ഇത്യേവം ചിന്തയംസ്തത്ര ചണ്ഡാലോക്തം പുനഃ പുനഃ । മലിനോ രൂക്ഷസര്വാങ്ഗഃ കേശവാന് ഗന്ധവാന് ധ്വജീ॥൮.

ഇങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിച്ചപ്പോൾ, ചണ്ഡന്റെ വാക്കുകൾ ഓർത്ത്, അവൻ മുഴുവനും മലിനനായി, ശരീരം ഉണങ്ങിയതും, മുടി ചുരുണ്ടതും, ദുർഗന്ധമുള്ളതും, കൈയിൽ ദണ്ഡം പിടിച്ചവനുമായി.

ലകുടീ കാലകല്പശ്ച ധാവംശ്ചാപി തതസ്തതഃ । അസ്മിന് ശവ ഇദം മൂല്യം പ്രാപ്തം പ്രാപ്സ്യാമി ചാപ്യുത॥൮.

കൈയിൽ ദണ്ഡം പിടിച്ച്, കാലന്റെ രൂപംപോലെ, അവൻ ഇവിടെ അവിടെ ഓടിക്കൊണ്ടിരുന്നു: 'ഈ ശവത്തിന് ഇത്രയും വില കിട്ടി, ഇനി കൂടുതൽ കിട്ടും' എന്നു പറഞ്ഞു.

ഇദം മമ ഇദം രാജ്ഞേ മുഖ്യചണ്ഡാലകേ ത്വിദമ് । ഇതി ധാവന് ദിശോ രാജാ ജീവന് യോന്യന്തരം ഗതഃ॥൮.

'ഇത് എന്റെത്, ഇത് രാജാവിന്റെത്, ഇത് മുഖ്യചണ്ഡാളന്റെത്' എന്ന് പറഞ്ഞ്, രാജാവ് ജീവനോടെ തന്നെ മറ്റൊരു ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിച്ചവനായി, എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും ഓടിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

ജീര്ണകര്പണ്ടസുഗ്രന്ഥി-കൃതകന്ഥാപരിഗ്രഹഃ ചിതാഭസ്മരജോലിപ്ത-മുഖബാഹൂദരാങിഘ്രകഃ॥൮.

പഴയ, പാളിച്ചകൾ കെട്ടിയ വസ്ത്രം ധരിച്ച്, ചിതാഭസ്മം മുഖത്തും കൈകളിലും വയറിലും തോളിലും കാലിലും പുരട്ടിയവനായിരുന്നു.

നാനാമേദോ-വസാ-മജ്ജാ ലിപ്തപാണ്യങ്ഗുലിഃ ശ്വസന് । നാനാശവോദനകൃതാ-ഹാരതൃപ്തിപരായണഃ॥൮.

വിവിധ മാംസക്കൊഴുപ്പും മജ്ജയും കൈകളിലും വിരലുകളിലും പുരണ്ടു, ആഴമായി ശ്വസിച്ച്, പല ശവങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഭക്ഷണത്തിൽ തൃപ്തനായി.

തദീയമാല്യസംശ്ലേഷകൃതമസ്തകമണ്ഡനഃ । ന രാത്രൌ ന ദിവാ ശേതേ ഹാ ഹേതി പ്രവദന് മുഹുഃ॥൮.

മരിച്ചവരുടെ പുഷ്പമാലകൾ തലയിൽ അണിഞ്ഞ്, രാവിലെയും പകലിലും ഉറങ്ങാതെ, വീണ്ടും വീണ്ടും ദു:ഖത്തിൽ വിലപിച്ചു.

ഏവം ദ്വാദശമാസാസ്തു നീതാഃ ശതസമോപമാഃ । സ കദാചിന്നൃപശ്രേഷ്ഠഃ ശ്രാന്തോ ബന്ധുവിയോഗവാന്॥൮.

ഇങ്ങനെ പന്ത്രണ്ട് മാസം, നൂറു വർഷംപോലെ ദീർഘമായി, ബന്ധുക്കളെ നഷ്ടപ്പെട്ട, ക്ഷീണിച്ച രാജാവിന് കടന്നു പോയി.

നിദ്രാഭിഭൂതോ രൂക്ഷാങ്ഗോ നിശ്ചേഷ്ടഃ സുപ്ത ഏവ ച । തത്രാപി ശയനീയേ സ ദൃഷ്ടവാനദ്ഭുതം ഹമത്॥൮.

ഉറക്കം പിടിച്ചു, ശരീരം ഉണങ്ങിയതും അചഞ്ചലമായും കിടന്നപ്പോൾ, അവൻ മരിച്ചവനുപോലെ കിടക്കുമ്പോൾ തന്നെ അത്ഭുതകരമായ ഒരു ദർശനം കണ്ടു.

ശ്മശാനാഭ്യാസയോഗേന ദൈവസ്യ ബലവത്തയാ । അന്യദേഹേന ദത്ത്വാ തു ഗുരവേ ഗുരുദക്ഷിണാമ്॥൮.

ശ്മശാനത്തിൽ സ്ഥിരമായി കഴിയുകയും, ദൈവത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ, മറ്റൊരു ശരീരത്തിൽ, ഗുരുവിന് ഗുരുദക്ഷിണ നൽകുകയും ചെയ്തു.

തദാ ദ്വാദശ വര്ഷാണി ദുഃ ഖദാനാത്തു നിഷ്കൃതിഃ । ആത്മാനം സ ദദര്ശാഥ പുക്കസീഗര്ഭസമ്ഭവമ്॥൮.

അപ്പോള്‍ പന്ത്രണ്ടു വര്‍ഷത്തെ കഠിനമായ ദുരിതങ്ങള്‍ക്കു ശേഷം അവന് മോചനം ലഭിച്ചു; താനൊരു താഴ്ന്ന ജാതിയിലുള്ള സ്ത്രീയുടെ ഗര്‍ഭത്തില്‍ ജനിച്ചുവെന്ന് അവന് കണ്ടു.

തത്രസ്ഥശ്ചാപ്യസൌ രാജാ സോഽചിന്തയദിദം തദാ । ഇതോ നിഷ്ക്രാന്തമാത്രോ ഹി ദാനധര്മം കരോമ്യഹമ്॥൮.

അവിടെ ആയിരിക്കുമ്പോള്‍ ആ രാജാവ് അപ്പോള്‍ മനസ്സില്‍ വിചാരിച്ചു: 'ഇവിടെ നിന്നു മോചിതനായ ഉടനെ, ദാനം ചെയ്യാനും ധര്‍മ്മം പാലിക്കാനും ഞാന്‍ ശ്രമിക്കും.'

അനന്തരം സ ജാതസ്തു തദാ പുക്കസബാലകഃ । ശ്മശാനമൃതസംസ്കാര-കരണേഷു സദോദ്യതഃ॥൮.

അതിനുശേഷം അവന്‍ പുക്കസരായി ജനിച്ച ഉടനെ ശ്മശാനത്തില്‍ മരിച്ചവരുടെ സംസ്‌കാരത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള കാര്യങ്ങളില്‍ എപ്പോഴും താല്പര്യത്തോടെ ഏര്‍പ്പെട്ടിരുന്നു.

പ്രാപ്തേ തു സപ്തമേ വര്ഷേ ശ്മശാനേഽഥ മൃതോ ദ്വിജഃ । ആനീതോ ബന്ധുഭിര്ദൃഷ്ടസ്തേന തത്രാധനോ ഗുണീ॥൮.

ഏഴാം വയസ്സില്‍ എത്തിയപ്പോള്‍, ശ്മശാനത്തില്‍ ഒരു ദ്വിജന്‍ മരിച്ചു; ബന്ധുക്കള്‍ അവനെ അവിടെ കൊണ്ടുവന്നു, ദരിദ്രനും ഗുണവാനുമായ ആ ബാലന്‍ അതു കണ്ടു.

മൂല്യാര്ഥിനാ തു തേനാപി പരിഭൂതാസ്തു ബ്രാഹ്മണാഃ । ഊചുസ്തേ ബ്രാഹ്മണാസ്തത്ര വിശ്വാമിത്രസ്യ ചേഷ്ടിതമ്॥൮.

പണം ആവശ്യപ്പെട്ട് അവന് അവിടെയുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാരെ അപമാനിച്ചു; അപ്പോള്‍ ആ ബ്രാഹ്മണന്മാര്‍ വിശ്വാമിത്രന്റെ പ്രവൃത്തികളെക്കുറിച്ച് പരസ്പരം പറഞ്ഞു.

പാപിഷ്ഠമശുഭം കര്മ കുരു ത്വം പാപകാരക । ഹരിശ്ചന്ദ്രഃ പുരാ രാജാ വിശ്വാമിത്രേണ പുക്കസഃ॥൮.

'പാപകരമായ ഈ ദുഷ്ടകര്‍മ്മം നീ ചെയ്യുക, നീ പാപം ചെയ്യുന്നവനേ! പുരാതനകാലത്ത് ഹരിശ്ചന്ദ്രന്‍ രാജാവിനെ വിശ്വാമിത്രന്‍ പുക്കസനാക്കി.'

കൃതഃ പുണ്യവിനാശേന ബ്രാഹ്മണസ്വാപനാശനാത് । യദാ ന ക്ഷമതേ തേഷാം തൈഃ സ ശപ്തോ രുഷാ തദാ॥൮.

'പുണ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടതുകൊണ്ടും ബ്രാഹ്മണരുടെ സ്വത്ത് അപഹരിച്ചതിനാലും അവന് അങ്ങനെ ആയി; അവരുടെ വാക്കുകള്‍ സഹിക്കാനാവാതെ അവന്‍ കോപത്തോടെ ശപിക്കപ്പെട്ടു.'

ഗച്ഛ ത്വം നരകം ഘോരമധുനൈവ നരാധമ । ഇത്യുക്തമാത്രേ വചനേ സ്വപ്നസ്ഥഃ സ നൃപസ്തദാ॥൮.

'നീ ഇപ്പോള്‍ ഭയങ്കരമായ നരകത്തിലേക്ക് പോവുക, ഏറ്റവും പാപിയായ മനുഷ്യനേ!' എന്ന വാക്കുകള്‍ കേട്ട ഉടനെ രാജാവ് സ്വപ്നം പോലെ അനുഭവിച്ചു.

അപശ്യദ്യമദൂതാന് വൈ പാശഹസ്താന് ഭയാവഹാന് । തൈഃ സംഗൃഹീതമാത്മാനം നീയമാനം തദാ ബലാത്॥൮.

അവന് ഭയപ്പെടുത്തുന്ന, കയറുകള്‍ പിടിച്ച യമദൂതന്മാരെ കണ്ടു; അവര്‍ അവനെ പിടിച്ചു ബലമായി വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നതും അവന് കണ്ടു.

പശ്യതി സ്മ ഭൃശം ഖിന്നോ ഹാ മാതഃ പിതരദ്യ മേ । ഏവംവാദീ സ നരകേ തൈലദ്രോണ്യാം നിപാതിതഃ॥൮.

വളരെ വിഷമിച്ച്, 'അമ്മേ, അച്ഛാ, ഇന്ന് എനിക്ക് എന്ത് സംഭവിച്ചു!' എന്ന് നിലവിളിച്ചു; അങ്ങനെ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ അവനെ നരകത്തില്‍ തള്ളിയിട്ടു, തൈലം തിളയ്ക്കുന്ന പാത്രത്തില്‍ ഇടപ്പെട്ടു.

ക്രകചൈഃ പാട്യമാനസ്തു ക്ഷുരധാരാഭിരപ്യധഃ । അന്ധേ തമസി ദുഃ ഖാര്തഃ പൂയശോണിതഭോജനഃ॥൮.

അവനെ കട്ടിയുള്ള കരളുകൊണ്ടും കത്തി പോലെ മൂര്‍ച്ചയുള്ള കത്തികളാലും മുറിച്ചു; കനല്‍ക്കരിയിലുപോലും ഇരുണ്ടതിലും അവന് വേദനയോടെ പുഴു-രക്തം ഭക്ഷിക്കേണ്ടി വന്നു.

സപ്തവര്ഷം മൃതാത്മാനം പുക്കസത്വേ ദദര്ശ ഹ । ദിനം ദിനന്തു നരകേ ദഹ്യതേ പച്യതേഽന്യതഃ॥൮.

ഏഴ് വര്‍ഷം അവന്‍ മരിച്ചവനായി, പുക്കസനായി ജീവിക്കുന്നതും, ഓരോ ദിവസവും നരകത്തില്‍ കത്തിപ്പൊള്ളിക്കപ്പെടുന്നതും മറ്റിടങ്ങളില്‍ വേവിക്കപ്പെടുന്നതും കണ്ടു.

ഖിദ്യതേ ക്ഷോഭ്യതേഽന്യത്ര മാര്യതേ പാട്യതേഽന്യതഃ । ക്ഷാര്യതേ ദീപ്യതേഽന്യത്ര ശീതവാതാഹതോഽന്യതഃ॥൮.

മറ്റിടങ്ങളില്‍ അവനെ പീഡിപ്പിച്ചു, ഉല്ലാസിപ്പിച്ചു, കൊല്ലുകയും മുറിക്കുകയും ചെയ്തു; വേറിടങ്ങളില്‍ ചുരണ്ടുകയും കത്തിക്കുകയും തണുത്ത കാറ്റ് അടിക്കുകയും ചെയ്തു.

ഏവം ദിനം വര്ഷശത-പ്രമാണം നരകേഽഭവത് । തഥാ വര്ഷശതം തത്ര ശ്രീവിതം നരകേ ഭടൈഃ॥൮.

ഇങ്ങനെ, നൂറു വര്‍ഷങ്ങളോളം ഓരോ ദിവസവും അവന്‍ നരകത്തില്‍ കഴിഞ്ഞു; അങ്ങനെ നൂറു വര്‍ഷം അവിടെ നരകപാലകര്‍ അവനെ പീഡിപ്പിച്ചു.

തതോ നിപാതിതോ ഭൂമൌ വിഷ്ഠാശീ ശ്വാ വ്യജായത । വാന്താശീ ശീതദഗ്ധശ്ച മാസമാത്രേ മൃതോഽപി സഃ॥൮.

അതിനുശേഷം അവനെ ഭൂമിയില്‍ തള്ളിക്കളഞ്ഞു, അവന്‍ മലഭക്ഷിക്കുന്ന നായയായി ജനിച്ചു; ഛര്‍ദിയും തണുത്തതിലും പൊള്ളലേറ്റും ഒരു മാസത്തിനകം അവന്‍ മരിച്ചു.

അഥാപശ്യത് ഖരം ദേഹം ഹസ്തിനം വാനരം പശുമ് । ഛാഗം വിഡാലം കങ്കഞ്ച ഗാമവിം പക്ഷിണം കൃമിമ്॥൮.

പിന്നീട് അവന്‍ താനൊരു കഴുത, ആന, കുരങ്ങ്, മൃഗം, ആട്, പൂച്ച, കാക്ക, പശു, പക്ഷി, പുഴു എന്നിവയായി മാറിയതായി കണ്ടു.

മത്സ്യം കൂര്മം വരാഹഞ്ച ശ്വാവിധം കുക്കുടം ശുകമ് । ശാരികാം സ്ഥാവരാംശ്ചൈവ സര്പമന്യാംശ്വ ദേഹിനഃ॥൮.

മത്സ്യം, ആമ, പന്നി, വേട്ടനായ്, കോഴി, തത്ത, ശാരിക, നിലനില്‍ക്കുന്ന ജീവികള്‍, പാമ്പ്, മറ്റു ജീവികള്‍ എന്നിവയായും അവന്‍ കണ്ടു.

ദിവസേ ദിവസേ ജന്മ പ്രാണിനഃ പ്രാണിനസ്തദാ । അപശ്യദ് ദുഃ ഖസന്തപ്തോ ദിനം വര്ഷശതം തഥാ॥൮.

ഓരോ ദിവസവും വിവിധ ജീവികളായി ജനിക്കുന്നതും, കഠിനമായ ദുരിതങ്ങള്‍ അനുഭവിച്ച് നൂറു വര്‍ഷത്തോളം ഓരോ ദിവസവും സഹിച്ചതും അവന്‍ കണ്ടു.