മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

അസ്ഥിസംഘാതസങ്കീര്ണം മഹാദുര്ഗന്ധസംകുലമ് । നാനാമൃതസുഹൃന്നാദ-രൌദ്രകോലാഹലായുതമ്॥൮.

അസ്ഥികൂമ്പാരങ്ങൾ നിറഞ്ഞു, അത്യന്തം ദുർഗന്ധം പരന്ന, വിവിധ മരിച്ചവരുടെ ബന്ധുക്കളുടെ വിലാപശബ്ദം മുഴങ്ങുന്ന, ഭയാനകമായ ആഹ്ലാദം നിറഞ്ഞ സ്ഥലമായിരുന്നു.

ഹാ പുത്ര ! മിത്ര ! ഹാ ബന്ധോ ! ഭ്രാതര്വത്സ ! പ്രിയാദ്യ മേ । ഹാ പതേ ! ഭഗിനി ! മാതര്ഹാ മാതുല ! പിതാമഹ॥൮.

'ഹാ മകനേ! സ്നേഹിതാ! ബന്ധുവേ! സഹോദരാ! പ്രിയനേ! ഹാ ഭർത്താവേ! സഹോദരിയേ! അമ്മേ! മാമനേ! അപ്പൂപ്പനേ!'

മാതാമഹ ! പിതഃ ! ക്വ ഗതോഽസ്യേഹി ബാന്ധവ । ഇത്യേവം വദതാം യത്ര ധ്വനിഃ സംശ്രുയതേ മഹാന്॥൮.

'മുത്തശ്ശനേ! അച്ഛനേ! എവിടേക്ക് പോയി? വരൂ ബന്ധുക്കളേ!'—ഇങ്ങനെ വിളിക്കുന്നവരുടെ വലിയ ശബ്ദം അവിടെ കേൾക്കാം.

ജ്വലന്മാംസ-വസാ-മേദച്ഛമച്ഛമിതസംകുലമ്॥൮.

അവിടെ കത്തുന്ന മാംസം, കൊഴുപ്പ്, മജ്ജ, അർദ്ധം കത്തിയ ചർമ്മത്തിന്റെ കൂമ്പാരങ്ങൾ എല്ലാം നിറഞ്ഞിരുന്നു.

അര്ധദഗ്ധാഃ ശവാഃ ശ്യാമാ വികസദ്ദന്തപങ്ക്തയഃ । ഹസന്തീവാഗ്നിമധ്യസ്ഥാഃ കായസ്യേയം ദശാ ത്വിതി॥൮.

അർദ്ധം കത്തിയ, കറുത്ത നിറമുള്ള, പല്ലുകൾ പുറത്തു കാണുന്ന ശവങ്ങൾ തീക്കുള്ളിൽ കിടക്കുമ്പോൾ ചിരിച്ചുപോലെയാണ് തോന്നുന്നത്—ഇതാണ് ശരീരത്തിന്റെ അവസ്ഥ.

അഗ്നേശ്ചടചടാശബ്ദോ വയസാമസ്ഥിപങ്ക്തിഷു । ബാന്ധവാക്രാന്ദശബ്ദശ്ച പുക്കസേഷു പ്രഹര്ഷജഃ॥൮.

തീയുടെ ചടച്ചട ശബ്ദം പക്ഷികളുടെ അസ്ഥിരാശികളിൽ നിന്നു കേൾക്കുന്നു; ബന്ധുക്കളുടെ വിലാപവും ചണ്ഡാളന്മാരുടെ ആനന്ദശബ്ദവും കൂടി അവിടെ മുഴങ്ങുന്നു.

ഗായതാം ഭൂത-വേതാല-പിശാചഗണഃ രക്ഷസാമ് । ശ്രൂയതേ സുമഹാന് ഘോരഃ കല്പാന്ത ഇവ നിഃ സ്വനഃ॥൮.

ഭൂതങ്ങൾ, വെതാലന്മാർ, പിശാചുകൾ, രാക്ഷസന്മാർ എന്നിവരുടെ ഭയാനകമായ ഗാനം മഹാശബ്ദമായി മുഴങ്ങുന്നു—ലോകാന്ത്യത്തിന്റെ ഭീകരതപോലെ.

മഹാമഹിഷകാരീഷ-ഗോശകൃദ്രാശിസങ്കുലമ് । തദുത്ഥഭസ്മകൂടൈശ്ച വൃതം സാസ്ഥിഭിരുന്നതൈഃ॥൮.

അവിടെ മഹാമിഷങ്ങൾക്കും പശുക്കൾക്കും ഉള്ള ചാണകക്കൂമ്പാരങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരുന്നു; ചിതാഭസ്മത്തിന്റെ കൂറ്റങ്ങൾ ഉയർന്ന്, അസ്ഥികൾ പുറത്തു കാണുന്നവയായിരുന്നു.

നാനോപഹാരസ്ത്രഗ്ദീപ-കാകവിക്ഷേപകാലികമ് । അനേകശബ്ദബഹുലം ശ്മശാനം നരകായതേ॥൮.

വിവിധ ഭോജനങ്ങൾ, ചിതറിക്കിടക്കുന്ന വിളക്കുകൾ, കാക്കകൾ അവശിഷ്ടങ്ങൾ啃രുന്നത്—ഇങ്ങനെ പലവിധ ശബ്ദങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആ ശ്മശാനം നരകത്തെപ്പോലെയായിരുന്നു.

സവഹ്നിഗര്ഭൈരശിവൈഃ ശിവാരുതൈര് നിനാദിതം ഭീഷണരാവഗഹ്വരമ് । ഭയം ഭയസ്യാപ്യുപസഞ്ജനൈര്ഭൃശം ശ്മശാനമാക്രന്ദവിരാവദാരുണമ്॥൮.

അശുഭാത്മാക്കളുടെയും ശിവാരുതികളുടെയും ഭയാനകമായ നിലവിളികൾ, നരികളുടെയും വിലാപങ്ങൾ, മരണത്തിന്റെ തന്നെ ഭയത്തെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ശബ്ദങ്ങൾ—ഇവയൊക്കെയും ആ ശ്മശാനത്തിൽ മുഴങ്ങി, ബന്ധുക്കളുടെ വിലാപം നിറഞ്ഞു.

സ രാജാ തത്ര സമ്പ്രാപ്തോ ദുഃ ഖിതഃ ശോചനോദ്യതഃ । ഹാ ഭൃത്യാ മന്ത്രിണോ വിപ്രാഃ തദ്രാജ്യം വിധേ ഗതമ്॥൮.

അവിടെ രാജാവ് എത്തി, ദുഃഖിതനായി, ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങി വിലപിച്ചു: 'ഹാ, എന്റെ ഭൃത്യന്മാരേ, മന്ത്രിമാരേ, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, എന്റെ രാജ്യം നശിച്ചുപോയി.'

ഹാ ശൈവ്യേ പുത്ര ഹാ ബാല മാം ത്യക്ത്വാ മന്ദഭാഗ്യകമ് । വിശ്വാമിത്രസ്യ ദോഷേണ ഗതാഃ കുത്രാപി തേ മമ॥൮.

'ഹാ ശൈവ്യേ, ഹാ മകനേ, ഹാ ബാലാ, നീ എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചു, ദാരിദ്ര്യത്തിൽ ആക്കി. വിശ്വാമിത്രന്റെ ശാപം കൊണ്ടു നീ എവിടെയോ പോയി, എനിക്കു ലഭിക്കാത്തവനായി.'

ഇത്യേവം ചിന്തയംസ്തത്ര ചണ്ഡാലോക്തം പുനഃ പുനഃ । മലിനോ രൂക്ഷസര്വാങ്ഗഃ കേശവാന് ഗന്ധവാന് ധ്വജീ॥൮.

ഇങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിച്ചപ്പോൾ, ചണ്ഡന്റെ വാക്കുകൾ ഓർത്ത്, അവൻ മുഴുവനും മലിനനായി, ശരീരം ഉണങ്ങിയതും, മുടി ചുരുണ്ടതും, ദുർഗന്ധമുള്ളതും, കൈയിൽ ദണ്ഡം പിടിച്ചവനുമായി.

ലകുടീ കാലകല്പശ്ച ധാവംശ്ചാപി തതസ്തതഃ । അസ്മിന് ശവ ഇദം മൂല്യം പ്രാപ്തം പ്രാപ്സ്യാമി ചാപ്യുത॥൮.

കൈയിൽ ദണ്ഡം പിടിച്ച്, കാലന്റെ രൂപംപോലെ, അവൻ ഇവിടെ അവിടെ ഓടിക്കൊണ്ടിരുന്നു: 'ഈ ശവത്തിന് ഇത്രയും വില കിട്ടി, ഇനി കൂടുതൽ കിട്ടും' എന്നു പറഞ്ഞു.

ഇദം മമ ഇദം രാജ്ഞേ മുഖ്യചണ്ഡാലകേ ത്വിദമ് । ഇതി ധാവന് ദിശോ രാജാ ജീവന് യോന്യന്തരം ഗതഃ॥൮.

'ഇത് എന്റെത്, ഇത് രാജാവിന്റെത്, ഇത് മുഖ്യചണ്ഡാളന്റെത്' എന്ന് പറഞ്ഞ്, രാജാവ് ജീവനോടെ തന്നെ മറ്റൊരു ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിച്ചവനായി, എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും ഓടിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

ജീര്ണകര്പണ്ടസുഗ്രന്ഥി-കൃതകന്ഥാപരിഗ്രഹഃ ചിതാഭസ്മരജോലിപ്ത-മുഖബാഹൂദരാങിഘ്രകഃ॥൮.

പഴയ, പാളിച്ചകൾ കെട്ടിയ വസ്ത്രം ധരിച്ച്, ചിതാഭസ്മം മുഖത്തും കൈകളിലും വയറിലും തോളിലും കാലിലും പുരട്ടിയവനായിരുന്നു.

നാനാമേദോ-വസാ-മജ്ജാ ലിപ്തപാണ്യങ്ഗുലിഃ ശ്വസന് । നാനാശവോദനകൃതാ-ഹാരതൃപ്തിപരായണഃ॥൮.

വിവിധ മാംസക്കൊഴുപ്പും മജ്ജയും കൈകളിലും വിരലുകളിലും പുരണ്ടു, ആഴമായി ശ്വസിച്ച്, പല ശവങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഭക്ഷണത്തിൽ തൃപ്തനായി.

തദീയമാല്യസംശ്ലേഷകൃതമസ്തകമണ്ഡനഃ । ന രാത്രൌ ന ദിവാ ശേതേ ഹാ ഹേതി പ്രവദന് മുഹുഃ॥൮.

മരിച്ചവരുടെ പുഷ്പമാലകൾ തലയിൽ അണിഞ്ഞ്, രാവിലെയും പകലിലും ഉറങ്ങാതെ, വീണ്ടും വീണ്ടും ദു:ഖത്തിൽ വിലപിച്ചു.

ഏവം ദ്വാദശമാസാസ്തു നീതാഃ ശതസമോപമാഃ । സ കദാചിന്നൃപശ്രേഷ്ഠഃ ശ്രാന്തോ ബന്ധുവിയോഗവാന്॥൮.

ഇങ്ങനെ പന്ത്രണ്ട് മാസം, നൂറു വർഷംപോലെ ദീർഘമായി, ബന്ധുക്കളെ നഷ്ടപ്പെട്ട, ക്ഷീണിച്ച രാജാവിന് കടന്നു പോയി.

നിദ്രാഭിഭൂതോ രൂക്ഷാങ്ഗോ നിശ്ചേഷ്ടഃ സുപ്ത ഏവ ച । തത്രാപി ശയനീയേ സ ദൃഷ്ടവാനദ്ഭുതം ഹമത്॥൮.

ഉറക്കം പിടിച്ചു, ശരീരം ഉണങ്ങിയതും അചഞ്ചലമായും കിടന്നപ്പോൾ, അവൻ മരിച്ചവനുപോലെ കിടക്കുമ്പോൾ തന്നെ അത്ഭുതകരമായ ഒരു ദർശനം കണ്ടു.

ശ്മശാനാഭ്യാസയോഗേന ദൈവസ്യ ബലവത്തയാ । അന്യദേഹേന ദത്ത്വാ തു ഗുരവേ ഗുരുദക്ഷിണാമ്॥൮.

ശ്മശാനത്തിൽ സ്ഥിരമായി കഴിയുകയും, ദൈവത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ, മറ്റൊരു ശരീരത്തിൽ, ഗുരുവിന് ഗുരുദക്ഷിണ നൽകുകയും ചെയ്തു.

തദാ ദ്വാദശ വര്ഷാണി ദുഃ ഖദാനാത്തു നിഷ്കൃതിഃ । ആത്മാനം സ ദദര്ശാഥ പുക്കസീഗര്ഭസമ്ഭവമ്॥൮.

അപ്പോള്‍ പന്ത്രണ്ടു വര്‍ഷത്തെ കഠിനമായ ദുരിതങ്ങള്‍ക്കു ശേഷം അവന് മോചനം ലഭിച്ചു; താനൊരു താഴ്ന്ന ജാതിയിലുള്ള സ്ത്രീയുടെ ഗര്‍ഭത്തില്‍ ജനിച്ചുവെന്ന് അവന് കണ്ടു.

തത്രസ്ഥശ്ചാപ്യസൌ രാജാ സോഽചിന്തയദിദം തദാ । ഇതോ നിഷ്ക്രാന്തമാത്രോ ഹി ദാനധര്മം കരോമ്യഹമ്॥൮.

അവിടെ ആയിരിക്കുമ്പോള്‍ ആ രാജാവ് അപ്പോള്‍ മനസ്സില്‍ വിചാരിച്ചു: 'ഇവിടെ നിന്നു മോചിതനായ ഉടനെ, ദാനം ചെയ്യാനും ധര്‍മ്മം പാലിക്കാനും ഞാന്‍ ശ്രമിക്കും.'

അനന്തരം സ ജാതസ്തു തദാ പുക്കസബാലകഃ । ശ്മശാനമൃതസംസ്കാര-കരണേഷു സദോദ്യതഃ॥൮.

അതിനുശേഷം അവന്‍ പുക്കസരായി ജനിച്ച ഉടനെ ശ്മശാനത്തില്‍ മരിച്ചവരുടെ സംസ്‌കാരത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള കാര്യങ്ങളില്‍ എപ്പോഴും താല്പര്യത്തോടെ ഏര്‍പ്പെട്ടിരുന്നു.

പ്രാപ്തേ തു സപ്തമേ വര്ഷേ ശ്മശാനേഽഥ മൃതോ ദ്വിജഃ । ആനീതോ ബന്ധുഭിര്ദൃഷ്ടസ്തേന തത്രാധനോ ഗുണീ॥൮.

ഏഴാം വയസ്സില്‍ എത്തിയപ്പോള്‍, ശ്മശാനത്തില്‍ ഒരു ദ്വിജന്‍ മരിച്ചു; ബന്ധുക്കള്‍ അവനെ അവിടെ കൊണ്ടുവന്നു, ദരിദ്രനും ഗുണവാനുമായ ആ ബാലന്‍ അതു കണ്ടു.

മൂല്യാര്ഥിനാ തു തേനാപി പരിഭൂതാസ്തു ബ്രാഹ്മണാഃ । ഊചുസ്തേ ബ്രാഹ്മണാസ്തത്ര വിശ്വാമിത്രസ്യ ചേഷ്ടിതമ്॥൮.

പണം ആവശ്യപ്പെട്ട് അവന് അവിടെയുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാരെ അപമാനിച്ചു; അപ്പോള്‍ ആ ബ്രാഹ്മണന്മാര്‍ വിശ്വാമിത്രന്റെ പ്രവൃത്തികളെക്കുറിച്ച് പരസ്പരം പറഞ്ഞു.

പാപിഷ്ഠമശുഭം കര്മ കുരു ത്വം പാപകാരക । ഹരിശ്ചന്ദ്രഃ പുരാ രാജാ വിശ്വാമിത്രേണ പുക്കസഃ॥൮.

'പാപകരമായ ഈ ദുഷ്ടകര്‍മ്മം നീ ചെയ്യുക, നീ പാപം ചെയ്യുന്നവനേ! പുരാതനകാലത്ത് ഹരിശ്ചന്ദ്രന്‍ രാജാവിനെ വിശ്വാമിത്രന്‍ പുക്കസനാക്കി.'

കൃതഃ പുണ്യവിനാശേന ബ്രാഹ്മണസ്വാപനാശനാത് । യദാ ന ക്ഷമതേ തേഷാം തൈഃ സ ശപ്തോ രുഷാ തദാ॥൮.

'പുണ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടതുകൊണ്ടും ബ്രാഹ്മണരുടെ സ്വത്ത് അപഹരിച്ചതിനാലും അവന് അങ്ങനെ ആയി; അവരുടെ വാക്കുകള്‍ സഹിക്കാനാവാതെ അവന്‍ കോപത്തോടെ ശപിക്കപ്പെട്ടു.'

ഗച്ഛ ത്വം നരകം ഘോരമധുനൈവ നരാധമ । ഇത്യുക്തമാത്രേ വചനേ സ്വപ്നസ്ഥഃ സ നൃപസ്തദാ॥൮.

'നീ ഇപ്പോള്‍ ഭയങ്കരമായ നരകത്തിലേക്ക് പോവുക, ഏറ്റവും പാപിയായ മനുഷ്യനേ!' എന്ന വാക്കുകള്‍ കേട്ട ഉടനെ രാജാവ് സ്വപ്നം പോലെ അനുഭവിച്ചു.