മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

വിശ്വാമിത്രേ ഗതേ രാജാ ഭയശോകാബ്ധിമധ്യഗഃ । സര്വാകാരം വിനിശ്ചിത്യ പ്രോവാചോച്ചൈരധോമുഖഃ॥൮.

വിശ്വാമിത്രന്‍ പോയ ശേഷം, രാജാവ് ഭയവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ കടലില്‍ മുങ്ങിയതുപോലെ ആയിരുന്നു; എല്ലാം ആലോചിച്ച് തലകുനിച്ച് ഉച്ചത്തില്‍ പറഞ്ഞു.

വിത്തക്രീതേന യോ ഹ്യര്ഥോ മയാ പ്രേഷ്യേണ മാനവഃ । സ ബ്രവീതു ത്വരായുക്തോ യാവത് തപതി ഭാസ്കരഃ॥൮.

ധനംകൊണ്ട് വാങ്ങിയ എന്റെ ദാസന്‍ ഇപ്പോള്‍ വേഗം വരിക; സൂര്യന്‍ അസ്തമിക്കുന്നതിന് മുമ്പ്, അവനെന്തിനാണ് വാങ്ങിയതെന്ന് അവന്‍ പറയട്ടെ.

അഥാജഗാമ ത്വരിതോ ധര്മശ്ചണ്ഡാലരൂപധൃക് । ദുര്ഗന്ധോ വികൃതോ രൂക്ഷഃ ശ്മശ്രുലോ ദന്തുരോ ഘൃണീ॥൮.

അപ്പോള്‍ ധര്‍മന്‍ ചണ്ഡാളന്റെ രൂപത്തില്‍ വേഗത്തില്‍ എത്തി; ദുർഗന്ധവും വിചിത്രമായ രൂപവും കഠിനതയും ഉണ്ട്, കൂർത്തമൂക്ക്, കുരിശ്ശുമൂക്ക്, ഭയങ്കരമായ കാഴ്ചയും.

കൃഷ്ണോ ലമ്ബോദരഃ പിങ്ഗരൂക്ഷാക്ഷഃ പരുഷാക്ഷരഃ । ഗൃഹീതപക്ഷിപുഞ്ജശ്ച ശവമാല്യൈരലങ്കൃതഃ॥൮.

കറുത്തവനും വലിയ വയറും കനിഞ്ഞ കണ്ണുകളും കഠിനമായ വാക്കുകളും, പക്ഷികളുടെ കൂട്ടം കൈയിൽ പിടിച്ച്, ശവമാലകൾ അണിഞ്ഞവനും ആയിരുന്നു.

കപാലഹസ്തോ ദീര്ഘാസ്യോ ഭൈരവോഽതിവദന് മുഹുഃ । ശ്വഗണാഭിവൃതോ ഘോരോ യഷ്ടിഹസ്തോ നിരാകൃതിഃ॥൮.

കൈയിൽ കപാലം, നീണ്ട മുഖം, ഭയാനകമായ continually വായ് തുറക്കുന്നവൻ, നായ്ക്കളുടെ കൂട്ടം ചുറ്റും, കയ്യിൽ ദണ്ഡം, ഭീകരമായ രൂപം.

; ചണ്ഡാല ഉവാച അഹമര്ഥോ ത്വയാ ശീഘ്രം കഥയസ്വാത്മവേതനമ് । സ്തോകേന ബഹുനാ വാപി യേന വൈ ലഭ്യതേ ഭവാന്॥൮.

ചണ്ഡാളന്‍ പറഞ്ഞു: നിങ്ങള്‍ എന്നെ വാങ്ങിയതാണല്ലോ; വേഗം പറയൂ, നിങ്ങളെ എത്ര വിലകൊടുത്ത് എനിക്ക് ലഭിക്കും, കുറവോ കൂടുതലോ പറഞ്ഞ് തരിക.

; പക്ഷിണ ഊചുഃ തം താദൃശമഥാലക്ഷ്യ ക്രൂരദൃഷ്ടിം സുനിഷ്ഠുരമ് । വദന്തമതിദുഃ ശീലം കസ്ത്വമിത്യാഹ പാര്ഥിവഃ॥൮.

പക്ഷികള്‍ പറഞ്ഞു: അവനെ ഇങ്ങനെ ക്രൂരമായ കണ്ണോടും കഠിനമായ സ്വഭാവത്തോടും ദുഷ്ടമായ വാക്കുകളോടും കണ്ട രാജാവ് ചോദിച്ചു: 'നീ ആരാണ്?'

; ചണ്ഡാല ഉവാച ചണ്ഡാലോഽഹമിഹാഖ്യാതഃ പ്രവീരേതി പുരോത്തമേ । വിഖ്യാതോ വധ്യവധകോ മൃതകമ്ബലഹാരകഃ॥൮.

ചണ്ഡാളന്‍ പറഞ്ഞു: ഇവിടെ എന്നെ ചണ്ഡാളന്‍ എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്, ഈ നഗരത്തില്‍ പ്രവീരന്‍ എന്നാണു അറിയപ്പെടുന്നത്, ശിക്ഷകനും ശവവസ്ത്രം മാറ്റുന്നവനും എന്നാണു പ്രശസ്തി.

; ഹരിശ്ചന്ദ്ര ഉവാച നാഹം ചണ്ഡാലദാസത്വമിച്ഛേയം സുവിഗര്ഹിതമ് । വരം സാപാഗ്നിനാ ദഗ്ധോ ന ചണ്ഡാലവശം ഗതഃ॥൮.

ഹരിശ്ചന്ദ്രന്‍ പറഞ്ഞു: ഞാന്‍ ചണ്ഡാളന്റെ ദാസത്വം ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, അതു വളരെ നിന്ദ്യമാണ്. ശാപത്തിലും അഗ്നിയിലും ചുട്ടുപോകുന്നത് അതിനേക്കാള്‍ നല്ലത്, ചണ്ഡാളന്റെ അധീനതയിലാകുന്നതിനേക്കാള്‍.

; പക്ഷിണ ഊചുഃ തസ്യൈവം വദതഃ പ്രാപ്തോ വിശ്വാമിത്രസ്തപോനിധിഃ । കോപാമര്ഷവിവൃതാക്ഷഃ പ്രാഹ ചേദം നരാധൈപമ്॥൮.

പക്ഷികള്‍ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ, തപസ്സിന്റെ നിധിയായ വിശ്വാമിത്രന്‍ കോപവും അസഹ്യവും നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ അവിടെ എത്തി, രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.

; വിശ്വാമിത്ര ഉവാച ചണ്ഡാലോഽയമനല്പം തേ ദാതും വിത്തമുപസ്ഥിതഃ । കസ്മാന്ന ദീയതേ മഹ്യമശേഷാ യജ്ഞദക്ഷിണാ॥൮.

വിശ്വാമിത്രന്‍ പറഞ്ഞു: ഈ ചണ്ഡാളന്‍ നിന്നെ ധനം കൊടുക്കാന്‍ വന്നിരിക്കുന്നു; എനിക്ക് പൂര്‍ണമായ യജ്ഞദക്ഷിണ എന്തുകൊണ്ട് നല്‍കുന്നില്ല?

; ഹരിശ്ചന്ദ്ര ഉവാച ഭഗവന് ! സൂര്യവംശോത്ഥമാത്മാനം വേദ്മേ കൌശിക । കഥം ചണ്ഡാലദാസത്വം ഗമിഷ്യേ വിത്തകാമുകഃ॥൮.

ഹരിശ്ചന്ദ്രന്‍ പറഞ്ഞു: ഭഗവനേ, ഞാന്‍ സൂര്യവംശത്തില്‍ ജനിച്ചവനാണെന്ന് അറിയുന്നു, കൗശികാ. ധനം വേണ്ടി ഞാന്‍ എങ്ങനെ ചണ്ഡാളന്റെ ദാസനാവും?

; വിശ്വാമിത്ര ഉവാച യദി ചണ്ഡാലവിത്തം ത്വമാത്മവിക്രയജം മമ । ന പ്രദാസ്യസി കാലേന ശാപ്സ്യാമി ത്വാമസംശയമ്॥൮.

വിശ്വാമിത്രന്‍ പറഞ്ഞു: നീ ചണ്ഡാളനില്‍ നിന്നു സ്വന്തത്തെ വിറ്റ് കിട്ടിയ ധനം സമയത്ത് എനിക്ക് നല്‍കുന്നില്ലെങ്കില്‍, സംശയമില്ലാതെ ഞാന്‍ നിന്നെ ശപിക്കും.

; പക്ഷിണ ഊചുഃ ഹരിശ്ചന്ദ്രസ്തതോ രാജാ ചിന്താവസ്ഥിതജീവിതഃ । പ്രസീദേതി വദന് പാദാവൃഷേര്ജഗ്രാഹ വിഹ്വലഃ॥൮.

പക്ഷികള്‍ പറഞ്ഞു: അപ്പോള്‍ രാജാവ് ഹരിശ്ചന്ദ്രന്‍ വലിയ ചിന്തയിലായിരുന്നു; വിറച്ച്, കനിവ് കാണിക്കണമെന്ന് അപേക്ഷിച്ച്, മഹർഷിയുടെ കാലുകള്‍ പിടിച്ചു.

ദാസോഽസ്മ്യാര്തോഽസ്മി ഭീതോഽസ്മി ത്വദ്ഭക്തശ്ച വിശേഷതഃ । കുരു പ്രസാദം വിപ്രര്ഷേ കഷ്ടശ്ചണ്ഡാലസങ്കരഃ॥൮.

ഞാന്‍ നിങ്ങളുടെ ദാസനാണ്, കഷ്ടപ്പെടുന്നവനാണ്, ഭയപ്പെട്ടവനാണ്, പ്രത്യേകിച്ച് നിങ്ങളുടെ ഭക്തനുമാണ്. മഹർഷേ, ദയചെയ്യണം; ഈ ചണ്ഡാളസംഗം വളരെ ദാരുണമാണ്.

ഭവേയം വിത്തശേഷേണ സര്വകര്മകരോ വശഃ । തവൈവ മുനിശാര്ദൂല ! പ്രേഷ്യശ്ചിത്താനുവര്തകഃ॥൮.

ശേഷിച്ച ധനത്തോടെ ഞാൻ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ചെയ്യാം, മഹാമുനിവരേ! ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ഇഷ്ടത്തിന് അനുസരിച്ച് സേവകനായി നില്ക്കാം.

; വിശ്വാമിത്ര ഉവാച യദി പ്രേഷ്യോ മമ ഭവാന് ചണ്ഡാലായ തതോ മയാ । ദാസഭാവമനുപ്രാപ്തോ ദത്തോ വിത്താര്ബുദേന വൈ॥൮.

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു: നീ എനിക്ക് സേവകനാകുമെങ്കിൽ, ഞാൻ നിന്നെ ചണ്ഡാളന് ദാസഭാവത്തിൽ, കോടികൾ വിലയുള്ള ധനം വാങ്ങി നൽകി.

; പക്ഷിണ ഊചുഃ ഏകമുക്തേ തദാ തേന ശ്വപാകോ ഹൃഷ്ടമാനസഃ । വിശ്വാമിത്രായ തദ്ദ്രവ്യം ദത്ത്വാ ബദ്ധ്വാ നരേശ്വരമ്॥൮.

പക്ഷികൾ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ആ ചണ്ഡാളൻ സന്തോഷത്തോടെ ആ ധനം വിശ്വാമിത്രനു നൽകി, രാജാവിനെ ബന്ധിച്ചു.

ദണ്ഡപ്രഹാരസമ്ഭ്രാന്തമതീവ വ്യാകുലേന്ദ്രിയമ് । ഇഷ്ടബന്ധുവിയോഗാര്തമനയന്നിജപത്തനമ്॥൮.

കശേരിയാൽ അടിച്ചപ്പോൾ മനസ്സ് അലയുകയും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വല്ലാതെ കലങ്ങുകയും ചെയ്തു; പ്രിയപ്പെട്ട ബന്ധുക്കളിൽ നിന്ന് വേർപെടുന്നതിന്റെ ദുഃഖത്തിൽ അവനെ സ്വന്തം പട്ടണത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.

ഹരിശ്ചന്ദ്രസ്തതോ രാജാ വസംശ്ചണ്ഡാലപത്തനേ । പ്രാതര്മധ്യാഹ്നസമയേ സായഞ്ചൈതദഗായത॥൮.

അതിനുശേഷം ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ ചണ്ഡാളരുടെ നഗരത്തിൽ താമസിച്ചു; രാവിലെ, ഉച്ചയ്ക്ക്, സന്ധ്യയ്ക്ക് ഇങ്ങനെ പാടിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

ബാലാ ദീനമുഖീ ദൃഷ്ട്വാ ബാലം ദീനമുഖം പുരഃ । മാം സ്മരത്യസുഖാവിഷ്ടാ മോചയിഷ്യതി നൌ നൃപഃ॥൮.

ദുഃഖിതമായ മുഖമുള്ള ബാലനെയും ബാലികയെയും ഞാൻ മുന്നിൽ കണ്ടപ്പോൾ, അവൾ ദുഃഖത്തിൽ ആകുലയായി എന്നെ ഓർക്കുന്നു; രാജാവ് നമ്മെ മോചിപ്പിക്കും.

ഉപാത്തവിത്തോ വിപ്രായ ദത്ത്വാ വിത്തമതോഽധികമ് । ന സാ മാം മൃഗശാവാക്ഷീ വേത്തി പാപതരം കൃതമ്॥൮.

ധനം ലഭിച്ചപ്പോൾ ഞാൻ അതിലും അധികം ബ്രാഹ്മണനു നൽകി; എന്നിരുന്നാലും, ആ മൃഗശാവാക്ഷി എന്റെ ചെയ്ത വലിയ പാപം അറിയുന്നില്ല.

രാജ്യനാശഃ സുഹൃത്ത്യാഗോ ഭര്യാതനയവിക്രയഃ । പ്രാപ്താ ചണ്ഡാലതാ ചേയമഹോ ദുഃ ഖപരമ്പരാ॥൮.

രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടത്, സുഹൃത്തുക്കളെ ഉപേക്ഷിച്ചത്, ഭാര്യയെയും മകനെയും വിറ്റത്, ഇപ്പോൾ ഈ ചണ്ഡാളാവസ്ഥ—ഇതെന്തൊരു ദുഃഖപരമ്പര!

ഏവം സ നിവസന് നിത്യം സസ്മാര ദയിതം സുതമ് । ആര്യാഞ്ചാത്മസമാവിഷ്ടാം ഹൃതസര്വസ്വ ആതുരഃ॥൮.

അങ്ങനെ അവിടെ എപ്പോഴും താമസിച്ചുകൊണ്ട്, ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ തന്റെ പ്രിയപുത്രനെയും ആത്മസമമായ ഭാര്യയെയും ഓർത്തു, എല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ട ദുഃഖത്തിൽ ആയിരുന്നു.

കസ്യചിത്ത്വഥ കാലസ്യ മൃതചേലാപഹാരകഃ । ഹരിശ്ചന്ദ്രോഽഭവദ്രാജാ ശ്മശാനേ തദ്വശാനുഗഃ॥൮.

അൽപ്പസമയത്തിനുശേഷം, ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ ചണ്ഡാളന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ശ്മശാനത്തിൽ മരിച്ചവരുടെ വസ്ത്രങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നവനായി.

ചണ്ഡാലേനാനുശിഷ്ടശ്വ മൃതചേലാപഹാരിണാ । ശവാഗമനമന്വിച്ഛന്നിഹ തിഷ്ഠ ദിവാനിശമ്॥൮.

മരിച്ചവരുടെ വസ്ത്രങ്ങൾ എടുക്കുന്ന ചണ്ഡാളൻ പഠിപ്പിച്ചതുപോലെ, അവൻ പകൽ-രാത്രി ശവങ്ങൾ വരുന്നത് കാത്ത് അവിടെ നിന്നു.

ഇദം രാജ്ഞേഽപി ദേയഞ്ച ഷഡ്ഭാഗന്തു ശവം പ്രതി । ത്രയസ്തു മമ ഭാഗാഃ സ്യുര്ദ്വോ ഭാഗൌ തവ വേതനമ്॥൮.

ഇതിൽനിന്ന് രാജാവിനും ഒരു ആറിലൊന്ന് കൊടുക്കണം; മൂന്നു ഭാഗം എനിക്ക്, രണ്ട് ഭാഗം നിന്റെ വേതനം.

ഇതി പ്രതിസമാദിഷ്ടോ ജഗാമ ശവമന്ദിരമ് । ദിശന്തു ദക്ഷിണാം യത്ര വാരാണസ്യാം സ്ഥിതം തദാ॥൮.

ഇങ്ങനെ നിർദ്ദേശം ലഭിച്ച ശേഷം, അവൻ ശവമന്ദിരത്തിലേക്ക് പോയി, അന്നത്തെ കാലത്ത് വാരാണസിയിൽ ദാനം നൽകുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക്.

ശ്മശാനം ഘോരസംനാദം ശിവാശതസമാകുലമ് । ശവമൌലിസമാകീര്ണം ദുര്ഗന്ധം ബഹുധൂമകമ്॥൮.

ശ്മശാനം ഭയാനകമായ ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്ന, ശിവഭക്തർ നൂറുകണക്കിന് കൂട്ടം കൂടിയ, ശവകൂമ്പാരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, ദുർഗന്ധവും കനലും നിറഞ്ഞ സ്ഥലമായിരുന്നു.