മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

സൂര്യവംശപ്രസൂതോഽയം സുകുമാരകരാങ്ഗുലിഃ । സമ്പ്രാപ്തോ വിക്രയം ബാലോ ധിങ്മാമസ്തു സുദുര്മതിമ്॥൮.

സൂര്യവംശത്തിൽ ജനിച്ച, സുന്ദരമായ കൈകളും വിരലുകളും ഉള്ള ഈ കുഞ്ഞ് ഇപ്പോൾ വിറ്റു പോയിരിക്കുന്നു. എനിക്ക് ഇതിൽ വലിയ ലജ്ജ!

ഹാ പ്രിയേ ! ഹാ ശിശോ ! നത്സ ! മമാനാര്യസ്യ ദുര്നയൈഃ । ദൈവാധീനാം ദശാം പ്രാപ്തോ ന മൃതോഽസ്മി തഥാപി ധിക്॥൮.

ഹായ് പ്രിയേ! ഹായ് കുഞ്ഞേ! എന്റെ ദുഷ്പ്രവർത്തനങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് നിങ്ങൾക്ക് ഈ വിധി സംഭവിച്ചത്. ദൈവത്തിന്റെ ഇഷ്ടം പോലെ സംഭവിച്ചിട്ടും ഞാൻ മരിക്കാതെ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു—എനിക്ക് വലിയ അപമാനം!

; പക്ഷിണ ഊചുഃ ഏവം വിലപതോ രാജ്ഞഃ സ വിപ്രോഽന്തരധീയത । വൃക്ഷഗേഹാദിഭിസ്തുങ്ഗൈസ്താവാദായ ത്വരാന്വിതഃ॥൮.

പക്ഷികൾ പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെ രാജാവ് വിലപിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണൻ അവരെ വേഗത്തിൽ ഉയർന്ന മരങ്ങളും വീടുകളും കടന്ന് കാണാതായി കൊണ്ടുപോയി.'

വിശ്വാമിത്രസ്തതഃ പ്രാപ്തോ നൃപം വിത്തമയാചത । തസ്മൈ സമര്പയാമാസ ഹരിശ്ചന്ദ്രോഽപി തദ്ധനമ്॥൮.

അതിനുശേഷം വിശ്വാമിത്രൻ അവിടെ എത്തി, രാജാവിനോട് ആ ധനം ചോദിച്ചു. ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ ആ പണം അദ്ദേഹത്തിന് നൽകി.

തദ്വിത്തം സ്തോകമാലോക്യ ദാരവിക്രയസമ്ഭവമ് । ശോകാഭിഭൂതം രാജാനം കുപിതഃ കൌശികോഽബ്രവീത്॥൮.

ഭാര്യയെയും മകനെയും വിറ്റ് കിട്ടിയ ആ കുറച്ച് പണം കണ്ടപ്പോൾ, ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയിരുന്ന രാജാവിനോട് കോപത്തോടെ കൗശികമുനി പറഞ്ഞു:

ക്ഷത്രബന്ധോ ! മമേമാം ത്വം സദൃശീം യജ്ഞദക്ഷിണാമ് । മന്യസേ യദി തത് ക്ഷിപ്രം പശ്യ ത്വം മേ ബലം പരമ്॥൮.

'ക്ഷത്രിയൻ, നീ ഇതാണ് എനിക്ക് യജ്ഞദക്ഷിണയായി യോജിച്ചതെന്ന് കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, ഉടൻ എന്റെ മഹാശക്തി കാണുക.'

തപസോഽത്ര സുതപ്തസ്യ ബ്രാഹ്മണ്യസ്യാമലസ്യ ച । മത്പ്രഭാവസ്യ ചോഗ്രസ്യ ശുദ്ധസ്യാധ്യയനസ്യ ച॥൮.

'ഇവിടെ എന്റെ കടുത്ത തപസ്സിന്റെ, ശുദ്ധമായ ബ്രാഹ്മണത്വത്തിന്റെ, ഭയങ്കരമായ ശക്തിയുടെ, നിർമലമായ പഠനത്തിന്റെ ഫലമാണ്.'

അന്യാം ദാസ്യാമി ഭഗവന് ! കാലഃ കശ്ചിത്പ്രതീക്ഷ്യതാമ് । സാമ്പ്രതം നാസ്തി വിക്രീതാ പത്നീ പുത്രശ്ച ബാലകഃ॥൮.

ഭഗവനേ, ഞാന്‍ മറ്റൊന്നായി നിങ്ങള്‍ക്കു തരാം; കുറച്ചു നേരം കാത്തിരിക്കുക. ഇപ്പോള്‍ എന്റെ ഭാര്യയെ വിറ്റു കഴിഞ്ഞു, മകനും ഇനിയും കുട്ടിയാണല്ലോ.

; വിശ്വാമിത്ര ഉവാച ചതുര്ഭാഗഃ സ്ഥിതോ യോഽയം ദിവസസ്യ നരാധിപ । ഏഷ ഏവ പ്രതീക്ഷ്യോ മേ വക്തവ്യം നോത്തരം ത്വയാ॥൮.

വിശ്വാമിത്രന്‍ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഈ ദിവസം നാലില്‍ ഒരു ഭാഗം മാത്രം ശേഷിച്ചിരിക്കുന്നു; അത്രയും സമയം മാത്രമേ ഞാന്‍ കാത്തിരിക്കൂ. ഇനി ഒന്നും പറയരുത്.

; പക്ഷിണ ഊചുഃ തമേവമുക്ത്വാ രാജേന്ദ്രം നിഷ്ഠുരം നിര്ഘൃണം വചഃ । തദാദായ ധനം തൂര്ണം കുപിതഃ കൌശികോ യയൌ॥൮.

പക്ഷികള്‍ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ രാജാവിനോട് കഠിനവും കരുണയില്ലാത്തവുമായ വാക്കുകള്‍ പറഞ്ഞ്, ആ ധനം എടുത്ത് കോപത്തോടെ കൗശികന്‍ വേഗത്തില്‍ പോയി.

വിശ്വാമിത്രേ ഗതേ രാജാ ഭയശോകാബ്ധിമധ്യഗഃ । സര്വാകാരം വിനിശ്ചിത്യ പ്രോവാചോച്ചൈരധോമുഖഃ॥൮.

വിശ്വാമിത്രന്‍ പോയ ശേഷം, രാജാവ് ഭയവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ കടലില്‍ മുങ്ങിയതുപോലെ ആയിരുന്നു; എല്ലാം ആലോചിച്ച് തലകുനിച്ച് ഉച്ചത്തില്‍ പറഞ്ഞു.

വിത്തക്രീതേന യോ ഹ്യര്ഥോ മയാ പ്രേഷ്യേണ മാനവഃ । സ ബ്രവീതു ത്വരായുക്തോ യാവത് തപതി ഭാസ്കരഃ॥൮.

ധനംകൊണ്ട് വാങ്ങിയ എന്റെ ദാസന്‍ ഇപ്പോള്‍ വേഗം വരിക; സൂര്യന്‍ അസ്തമിക്കുന്നതിന് മുമ്പ്, അവനെന്തിനാണ് വാങ്ങിയതെന്ന് അവന്‍ പറയട്ടെ.

അഥാജഗാമ ത്വരിതോ ധര്മശ്ചണ്ഡാലരൂപധൃക് । ദുര്ഗന്ധോ വികൃതോ രൂക്ഷഃ ശ്മശ്രുലോ ദന്തുരോ ഘൃണീ॥൮.

അപ്പോള്‍ ധര്‍മന്‍ ചണ്ഡാളന്റെ രൂപത്തില്‍ വേഗത്തില്‍ എത്തി; ദുർഗന്ധവും വിചിത്രമായ രൂപവും കഠിനതയും ഉണ്ട്, കൂർത്തമൂക്ക്, കുരിശ്ശുമൂക്ക്, ഭയങ്കരമായ കാഴ്ചയും.

കൃഷ്ണോ ലമ്ബോദരഃ പിങ്ഗരൂക്ഷാക്ഷഃ പരുഷാക്ഷരഃ । ഗൃഹീതപക്ഷിപുഞ്ജശ്ച ശവമാല്യൈരലങ്കൃതഃ॥൮.

കറുത്തവനും വലിയ വയറും കനിഞ്ഞ കണ്ണുകളും കഠിനമായ വാക്കുകളും, പക്ഷികളുടെ കൂട്ടം കൈയിൽ പിടിച്ച്, ശവമാലകൾ അണിഞ്ഞവനും ആയിരുന്നു.

കപാലഹസ്തോ ദീര്ഘാസ്യോ ഭൈരവോഽതിവദന് മുഹുഃ । ശ്വഗണാഭിവൃതോ ഘോരോ യഷ്ടിഹസ്തോ നിരാകൃതിഃ॥൮.

കൈയിൽ കപാലം, നീണ്ട മുഖം, ഭയാനകമായ continually വായ് തുറക്കുന്നവൻ, നായ്ക്കളുടെ കൂട്ടം ചുറ്റും, കയ്യിൽ ദണ്ഡം, ഭീകരമായ രൂപം.

; ചണ്ഡാല ഉവാച അഹമര്ഥോ ത്വയാ ശീഘ്രം കഥയസ്വാത്മവേതനമ് । സ്തോകേന ബഹുനാ വാപി യേന വൈ ലഭ്യതേ ഭവാന്॥൮.

ചണ്ഡാളന്‍ പറഞ്ഞു: നിങ്ങള്‍ എന്നെ വാങ്ങിയതാണല്ലോ; വേഗം പറയൂ, നിങ്ങളെ എത്ര വിലകൊടുത്ത് എനിക്ക് ലഭിക്കും, കുറവോ കൂടുതലോ പറഞ്ഞ് തരിക.

; പക്ഷിണ ഊചുഃ തം താദൃശമഥാലക്ഷ്യ ക്രൂരദൃഷ്ടിം സുനിഷ്ഠുരമ് । വദന്തമതിദുഃ ശീലം കസ്ത്വമിത്യാഹ പാര്ഥിവഃ॥൮.

പക്ഷികള്‍ പറഞ്ഞു: അവനെ ഇങ്ങനെ ക്രൂരമായ കണ്ണോടും കഠിനമായ സ്വഭാവത്തോടും ദുഷ്ടമായ വാക്കുകളോടും കണ്ട രാജാവ് ചോദിച്ചു: 'നീ ആരാണ്?'

; ചണ്ഡാല ഉവാച ചണ്ഡാലോഽഹമിഹാഖ്യാതഃ പ്രവീരേതി പുരോത്തമേ । വിഖ്യാതോ വധ്യവധകോ മൃതകമ്ബലഹാരകഃ॥൮.

ചണ്ഡാളന്‍ പറഞ്ഞു: ഇവിടെ എന്നെ ചണ്ഡാളന്‍ എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്, ഈ നഗരത്തില്‍ പ്രവീരന്‍ എന്നാണു അറിയപ്പെടുന്നത്, ശിക്ഷകനും ശവവസ്ത്രം മാറ്റുന്നവനും എന്നാണു പ്രശസ്തി.

; ഹരിശ്ചന്ദ്ര ഉവാച നാഹം ചണ്ഡാലദാസത്വമിച്ഛേയം സുവിഗര്ഹിതമ് । വരം സാപാഗ്നിനാ ദഗ്ധോ ന ചണ്ഡാലവശം ഗതഃ॥൮.

ഹരിശ്ചന്ദ്രന്‍ പറഞ്ഞു: ഞാന്‍ ചണ്ഡാളന്റെ ദാസത്വം ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, അതു വളരെ നിന്ദ്യമാണ്. ശാപത്തിലും അഗ്നിയിലും ചുട്ടുപോകുന്നത് അതിനേക്കാള്‍ നല്ലത്, ചണ്ഡാളന്റെ അധീനതയിലാകുന്നതിനേക്കാള്‍.

; പക്ഷിണ ഊചുഃ തസ്യൈവം വദതഃ പ്രാപ്തോ വിശ്വാമിത്രസ്തപോനിധിഃ । കോപാമര്ഷവിവൃതാക്ഷഃ പ്രാഹ ചേദം നരാധൈപമ്॥൮.

പക്ഷികള്‍ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ, തപസ്സിന്റെ നിധിയായ വിശ്വാമിത്രന്‍ കോപവും അസഹ്യവും നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ അവിടെ എത്തി, രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.

; വിശ്വാമിത്ര ഉവാച ചണ്ഡാലോഽയമനല്പം തേ ദാതും വിത്തമുപസ്ഥിതഃ । കസ്മാന്ന ദീയതേ മഹ്യമശേഷാ യജ്ഞദക്ഷിണാ॥൮.

വിശ്വാമിത്രന്‍ പറഞ്ഞു: ഈ ചണ്ഡാളന്‍ നിന്നെ ധനം കൊടുക്കാന്‍ വന്നിരിക്കുന്നു; എനിക്ക് പൂര്‍ണമായ യജ്ഞദക്ഷിണ എന്തുകൊണ്ട് നല്‍കുന്നില്ല?

; ഹരിശ്ചന്ദ്ര ഉവാച ഭഗവന് ! സൂര്യവംശോത്ഥമാത്മാനം വേദ്മേ കൌശിക । കഥം ചണ്ഡാലദാസത്വം ഗമിഷ്യേ വിത്തകാമുകഃ॥൮.

ഹരിശ്ചന്ദ്രന്‍ പറഞ്ഞു: ഭഗവനേ, ഞാന്‍ സൂര്യവംശത്തില്‍ ജനിച്ചവനാണെന്ന് അറിയുന്നു, കൗശികാ. ധനം വേണ്ടി ഞാന്‍ എങ്ങനെ ചണ്ഡാളന്റെ ദാസനാവും?

; വിശ്വാമിത്ര ഉവാച യദി ചണ്ഡാലവിത്തം ത്വമാത്മവിക്രയജം മമ । ന പ്രദാസ്യസി കാലേന ശാപ്സ്യാമി ത്വാമസംശയമ്॥൮.

വിശ്വാമിത്രന്‍ പറഞ്ഞു: നീ ചണ്ഡാളനില്‍ നിന്നു സ്വന്തത്തെ വിറ്റ് കിട്ടിയ ധനം സമയത്ത് എനിക്ക് നല്‍കുന്നില്ലെങ്കില്‍, സംശയമില്ലാതെ ഞാന്‍ നിന്നെ ശപിക്കും.

; പക്ഷിണ ഊചുഃ ഹരിശ്ചന്ദ്രസ്തതോ രാജാ ചിന്താവസ്ഥിതജീവിതഃ । പ്രസീദേതി വദന് പാദാവൃഷേര്ജഗ്രാഹ വിഹ്വലഃ॥൮.

പക്ഷികള്‍ പറഞ്ഞു: അപ്പോള്‍ രാജാവ് ഹരിശ്ചന്ദ്രന്‍ വലിയ ചിന്തയിലായിരുന്നു; വിറച്ച്, കനിവ് കാണിക്കണമെന്ന് അപേക്ഷിച്ച്, മഹർഷിയുടെ കാലുകള്‍ പിടിച്ചു.

ദാസോഽസ്മ്യാര്തോഽസ്മി ഭീതോഽസ്മി ത്വദ്ഭക്തശ്ച വിശേഷതഃ । കുരു പ്രസാദം വിപ്രര്ഷേ കഷ്ടശ്ചണ്ഡാലസങ്കരഃ॥൮.

ഞാന്‍ നിങ്ങളുടെ ദാസനാണ്, കഷ്ടപ്പെടുന്നവനാണ്, ഭയപ്പെട്ടവനാണ്, പ്രത്യേകിച്ച് നിങ്ങളുടെ ഭക്തനുമാണ്. മഹർഷേ, ദയചെയ്യണം; ഈ ചണ്ഡാളസംഗം വളരെ ദാരുണമാണ്.

ഭവേയം വിത്തശേഷേണ സര്വകര്മകരോ വശഃ । തവൈവ മുനിശാര്ദൂല ! പ്രേഷ്യശ്ചിത്താനുവര്തകഃ॥൮.

ശേഷിച്ച ധനത്തോടെ ഞാൻ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ചെയ്യാം, മഹാമുനിവരേ! ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ഇഷ്ടത്തിന് അനുസരിച്ച് സേവകനായി നില്ക്കാം.

; വിശ്വാമിത്ര ഉവാച യദി പ്രേഷ്യോ മമ ഭവാന് ചണ്ഡാലായ തതോ മയാ । ദാസഭാവമനുപ്രാപ്തോ ദത്തോ വിത്താര്ബുദേന വൈ॥൮.

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു: നീ എനിക്ക് സേവകനാകുമെങ്കിൽ, ഞാൻ നിന്നെ ചണ്ഡാളന് ദാസഭാവത്തിൽ, കോടികൾ വിലയുള്ള ധനം വാങ്ങി നൽകി.

; പക്ഷിണ ഊചുഃ ഏകമുക്തേ തദാ തേന ശ്വപാകോ ഹൃഷ്ടമാനസഃ । വിശ്വാമിത്രായ തദ്ദ്രവ്യം ദത്ത്വാ ബദ്ധ്വാ നരേശ്വരമ്॥൮.

പക്ഷികൾ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ആ ചണ്ഡാളൻ സന്തോഷത്തോടെ ആ ധനം വിശ്വാമിത്രനു നൽകി, രാജാവിനെ ബന്ധിച്ചു.

ദണ്ഡപ്രഹാരസമ്ഭ്രാന്തമതീവ വ്യാകുലേന്ദ്രിയമ് । ഇഷ്ടബന്ധുവിയോഗാര്തമനയന്നിജപത്തനമ്॥൮.

കശേരിയാൽ അടിച്ചപ്പോൾ മനസ്സ് അലയുകയും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വല്ലാതെ കലങ്ങുകയും ചെയ്തു; പ്രിയപ്പെട്ട ബന്ധുക്കളിൽ നിന്ന് വേർപെടുന്നതിന്റെ ദുഃഖത്തിൽ അവനെ സ്വന്തം പട്ടണത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.