മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

; രാജപത്ന്യുവാച മുഞ്ചാര്യ മുഞ്ച താവന്മാം യാവത്പശ്യാമ്യഹം ശിശുമ് । ദുര്ലഭം ദര്ശനം താത പുനരസ്യ ഭവിഷ്യതി॥൮.

രാജപത്നി പറഞ്ഞു: 'ആചാര്യനേ, ദയവായി എന്നെ കുറേ നേരം വിട്ട് വിടൂ, ഞാൻ എന്റെ കുഞ്ഞിനെ ഒന്ന് കാണട്ടെ. ഇനിയും ഞാൻ അവനെ കാണാൻ കഴിയില്ലല്ലോ.'

പശ്യൈഹി വത്സ മാമേവം മാതരം ദാസ്യതാം ഗതാമ് । മാം മാ സ്പ്രാര്ക്ഷോ രാജപുത്ര ! അസ്പൃശ്യാഹം തവാധുനാ॥൮.

'കുഞ്ഞേ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ അടിമയാക്കപ്പെടുന്നു എന്ന് നീ നോക്കിക്കൊൾക. രാജകുമാരാ, ഇനി നീ എന്നെ തൊടരുത്; ഞാൻ ഇനി നിന്നോട് ചേർന്ന് ഇരിക്കാൻ പറ്റില്ല.'

തതഃ സ ബാലഃ സഹസാ ദൃഷ്ട്വാ കൃഷ്ടാം തു മാതരമ് । സമഭ്യധാവദമ്ബേതി രുദന് സാസ്ത്രാവിലേക്ഷണഃ॥൮.

അമ്മയെ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ ആ ബാലൻ അപ്രതീക്ഷിതമായി, കണ്ണുനിറയെ കണ്ണീരോടെ, 'അമ്മേ!' എന്നു വിളിച്ചുകൊണ്ട് ഓടി പിന്നാലെ പോയി.

തമാഗതം ദ്വിജഃ ക്രോധാദ്വാലമഭ്യാഹനത് പദാ । വദംസ്തഥാപി സോഽമ്ബേതി നൈവാമുഞ്ചത മാതരമ്॥൮.

അവിടെത്തന്നെ എത്തിയ ബാലനെ ദ്വിജൻ കോപത്തോടെ കാലുകൊണ്ട് തള്ളിയിട്ടു. എങ്കിലും ആ കുഞ്ഞ് 'അമ്മേ!' എന്ന് വിളിച്ചു കൊണ്ട് അമ്മയെ വിട്ടൊഴിയാതെ പിടിച്ചു നിന്നു.

; രാജപത്ന്യുവാച പ്രസാദം കുരു മേം നാഥ ക്രീണീഷ്വേമം ച ബാലകമ് । ക്രീതാപി നാഹം ഭവതോ വിനൈനം കാര്യസാധികാ॥൮.

രാജപത്നി പറഞ്ഞു: 'സ്വാമി, ദയവായി എന്നെ കരുണയോടെ നോക്കൂ; ഈ കുഞ്ഞിനെയും കൂടെ വാങ്ങൂ. ഞാൻ നിന്നോടൊപ്പം അടിമയായാലും, ഈ കുട്ടിയില്ലാതെ ഞാൻ എന്റെ കടമകൾ നിറവേറ്റാൻ കഴിയില്ല.'

ഇത്ഥം മമാല്പഭാഗ്യായാഃ പ്രസാദസുമുഖോ ഭവ । മാം സംയോജയ ബാലേന വത്സേനേവ പയസ്വിനീമ്॥൮.

'എനിക്ക് ഇത്രയും ദാരിദ്ര്യവും ദുഃഖവും അനുഭവിക്കുമ്പോൾ, ദയവായി എന്നോട് കരുണ കാണിക്കൂ. പശുവിനെക്കൊണ്ട് കിടാവിനെ ചേർക്കുന്നതുപോലെ, എന്നെയും എന്റെ കുഞ്ഞിനെയും ഒന്നിച്ച് ചേർക്കൂ.'

; ബ്രാഹ്മണ ഉവാച ഗൃഹ്യതാം വിത്തമേതത് തേ ദീയതാം ബാലകോ മമ । സ്ത്രീപുംസോര്ധര്മശാസ്ത്രജ്ഞൈഃ കൃതമേവ ഹി വേതനമ് । ശതം സഹസ്രം ലക്ഷം ച കോടിമൂല്യം തഥാ പരൈഃ॥൮.

ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: 'ഈ ധനം നീ എടുക്കൂ, കുട്ടിയെ എനിക്ക് തരിക. സ്ത്രീപുരുഷരുടെ കർമ്മശാസ്ത്രം അനുസരിച്ച് വില നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു—നൂറായാലും, ആയിരമായാലും, ലക്ഷമായാലും, കോടിയായാലും.'

; പക്ഷിണ ഊചുഃ തഥൈവ തസ്യ തദ്വിത്തം ബദ്ധ്വോത്തരപടേ തതഃ । പ്രഗൃഹ്യ ബാലകം മാത്രാ സഹൈകസ്ഥമബന്ധയത്॥൮.

പക്ഷികൾ പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെ ആ ധനം മേൽവസ്ത്രത്തിൽ കെട്ടി, അമ്മയെയും കുഞ്ഞിനെയും ഒരുമിച്ച് പിടിച്ച് കൂട്ടിയിട്ട് കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി.'

നീയമാനൌ തു തൌ ദൃഷ്ട്വാ ഭാര്യാ-പുത്രൌ സ പാര്ഥിവഃ । വിലലാപ സുദുഃ ഖാര്തോ നിഃ ശ്വസ്യോഷ്ണം പുനഃ പുനഃ॥൮.

ഭാര്യയെയും മകനെയും കൊണ്ടുപോകുന്നത് കണ്ട രാജാവ് അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി, വീണ്ടും വീണ്ടും ചൂടുള്ള ഉച്ച്വാസം വിട്ടുകൊണ്ട്, വല്ലാതെ വിലപിച്ചു.

യാം ന വായുര്ന ചാദിത്യോ നേന്ദുര്ന ച പൃഥഗ്ജനഃ । ദൃഷ്ടവന്തഃ പുരാ പത്നീം സേയം ദാസീത്വമാഗതാ॥൮.

പൂർത്തിയാകാതെ, കാറ്റും സൂര്യനും മറ്റുള്ളവരും ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത എന്റെ ഭാര്യ, ഇപ്പോൾ അടിമയാവേണ്ടി വന്നിരിക്കുന്നു.

സൂര്യവംശപ്രസൂതോഽയം സുകുമാരകരാങ്ഗുലിഃ । സമ്പ്രാപ്തോ വിക്രയം ബാലോ ധിങ്മാമസ്തു സുദുര്മതിമ്॥൮.

സൂര്യവംശത്തിൽ ജനിച്ച, സുന്ദരമായ കൈകളും വിരലുകളും ഉള്ള ഈ കുഞ്ഞ് ഇപ്പോൾ വിറ്റു പോയിരിക്കുന്നു. എനിക്ക് ഇതിൽ വലിയ ലജ്ജ!

ഹാ പ്രിയേ ! ഹാ ശിശോ ! നത്സ ! മമാനാര്യസ്യ ദുര്നയൈഃ । ദൈവാധീനാം ദശാം പ്രാപ്തോ ന മൃതോഽസ്മി തഥാപി ധിക്॥൮.

ഹായ് പ്രിയേ! ഹായ് കുഞ്ഞേ! എന്റെ ദുഷ്പ്രവർത്തനങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് നിങ്ങൾക്ക് ഈ വിധി സംഭവിച്ചത്. ദൈവത്തിന്റെ ഇഷ്ടം പോലെ സംഭവിച്ചിട്ടും ഞാൻ മരിക്കാതെ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു—എനിക്ക് വലിയ അപമാനം!

; പക്ഷിണ ഊചുഃ ഏവം വിലപതോ രാജ്ഞഃ സ വിപ്രോഽന്തരധീയത । വൃക്ഷഗേഹാദിഭിസ്തുങ്ഗൈസ്താവാദായ ത്വരാന്വിതഃ॥൮.

പക്ഷികൾ പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെ രാജാവ് വിലപിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണൻ അവരെ വേഗത്തിൽ ഉയർന്ന മരങ്ങളും വീടുകളും കടന്ന് കാണാതായി കൊണ്ടുപോയി.'

വിശ്വാമിത്രസ്തതഃ പ്രാപ്തോ നൃപം വിത്തമയാചത । തസ്മൈ സമര്പയാമാസ ഹരിശ്ചന്ദ്രോഽപി തദ്ധനമ്॥൮.

അതിനുശേഷം വിശ്വാമിത്രൻ അവിടെ എത്തി, രാജാവിനോട് ആ ധനം ചോദിച്ചു. ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ ആ പണം അദ്ദേഹത്തിന് നൽകി.

തദ്വിത്തം സ്തോകമാലോക്യ ദാരവിക്രയസമ്ഭവമ് । ശോകാഭിഭൂതം രാജാനം കുപിതഃ കൌശികോഽബ്രവീത്॥൮.

ഭാര്യയെയും മകനെയും വിറ്റ് കിട്ടിയ ആ കുറച്ച് പണം കണ്ടപ്പോൾ, ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയിരുന്ന രാജാവിനോട് കോപത്തോടെ കൗശികമുനി പറഞ്ഞു:

ക്ഷത്രബന്ധോ ! മമേമാം ത്വം സദൃശീം യജ്ഞദക്ഷിണാമ് । മന്യസേ യദി തത് ക്ഷിപ്രം പശ്യ ത്വം മേ ബലം പരമ്॥൮.

'ക്ഷത്രിയൻ, നീ ഇതാണ് എനിക്ക് യജ്ഞദക്ഷിണയായി യോജിച്ചതെന്ന് കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, ഉടൻ എന്റെ മഹാശക്തി കാണുക.'

തപസോഽത്ര സുതപ്തസ്യ ബ്രാഹ്മണ്യസ്യാമലസ്യ ച । മത്പ്രഭാവസ്യ ചോഗ്രസ്യ ശുദ്ധസ്യാധ്യയനസ്യ ച॥൮.

'ഇവിടെ എന്റെ കടുത്ത തപസ്സിന്റെ, ശുദ്ധമായ ബ്രാഹ്മണത്വത്തിന്റെ, ഭയങ്കരമായ ശക്തിയുടെ, നിർമലമായ പഠനത്തിന്റെ ഫലമാണ്.'

അന്യാം ദാസ്യാമി ഭഗവന് ! കാലഃ കശ്ചിത്പ്രതീക്ഷ്യതാമ് । സാമ്പ്രതം നാസ്തി വിക്രീതാ പത്നീ പുത്രശ്ച ബാലകഃ॥൮.

ഭഗവനേ, ഞാന്‍ മറ്റൊന്നായി നിങ്ങള്‍ക്കു തരാം; കുറച്ചു നേരം കാത്തിരിക്കുക. ഇപ്പോള്‍ എന്റെ ഭാര്യയെ വിറ്റു കഴിഞ്ഞു, മകനും ഇനിയും കുട്ടിയാണല്ലോ.

; വിശ്വാമിത്ര ഉവാച ചതുര്ഭാഗഃ സ്ഥിതോ യോഽയം ദിവസസ്യ നരാധിപ । ഏഷ ഏവ പ്രതീക്ഷ്യോ മേ വക്തവ്യം നോത്തരം ത്വയാ॥൮.

വിശ്വാമിത്രന്‍ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഈ ദിവസം നാലില്‍ ഒരു ഭാഗം മാത്രം ശേഷിച്ചിരിക്കുന്നു; അത്രയും സമയം മാത്രമേ ഞാന്‍ കാത്തിരിക്കൂ. ഇനി ഒന്നും പറയരുത്.

; പക്ഷിണ ഊചുഃ തമേവമുക്ത്വാ രാജേന്ദ്രം നിഷ്ഠുരം നിര്ഘൃണം വചഃ । തദാദായ ധനം തൂര്ണം കുപിതഃ കൌശികോ യയൌ॥൮.

പക്ഷികള്‍ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ രാജാവിനോട് കഠിനവും കരുണയില്ലാത്തവുമായ വാക്കുകള്‍ പറഞ്ഞ്, ആ ധനം എടുത്ത് കോപത്തോടെ കൗശികന്‍ വേഗത്തില്‍ പോയി.

വിശ്വാമിത്രേ ഗതേ രാജാ ഭയശോകാബ്ധിമധ്യഗഃ । സര്വാകാരം വിനിശ്ചിത്യ പ്രോവാചോച്ചൈരധോമുഖഃ॥൮.

വിശ്വാമിത്രന്‍ പോയ ശേഷം, രാജാവ് ഭയവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ കടലില്‍ മുങ്ങിയതുപോലെ ആയിരുന്നു; എല്ലാം ആലോചിച്ച് തലകുനിച്ച് ഉച്ചത്തില്‍ പറഞ്ഞു.

വിത്തക്രീതേന യോ ഹ്യര്ഥോ മയാ പ്രേഷ്യേണ മാനവഃ । സ ബ്രവീതു ത്വരായുക്തോ യാവത് തപതി ഭാസ്കരഃ॥൮.

ധനംകൊണ്ട് വാങ്ങിയ എന്റെ ദാസന്‍ ഇപ്പോള്‍ വേഗം വരിക; സൂര്യന്‍ അസ്തമിക്കുന്നതിന് മുമ്പ്, അവനെന്തിനാണ് വാങ്ങിയതെന്ന് അവന്‍ പറയട്ടെ.

അഥാജഗാമ ത്വരിതോ ധര്മശ്ചണ്ഡാലരൂപധൃക് । ദുര്ഗന്ധോ വികൃതോ രൂക്ഷഃ ശ്മശ്രുലോ ദന്തുരോ ഘൃണീ॥൮.

അപ്പോള്‍ ധര്‍മന്‍ ചണ്ഡാളന്റെ രൂപത്തില്‍ വേഗത്തില്‍ എത്തി; ദുർഗന്ധവും വിചിത്രമായ രൂപവും കഠിനതയും ഉണ്ട്, കൂർത്തമൂക്ക്, കുരിശ്ശുമൂക്ക്, ഭയങ്കരമായ കാഴ്ചയും.

കൃഷ്ണോ ലമ്ബോദരഃ പിങ്ഗരൂക്ഷാക്ഷഃ പരുഷാക്ഷരഃ । ഗൃഹീതപക്ഷിപുഞ്ജശ്ച ശവമാല്യൈരലങ്കൃതഃ॥൮.

കറുത്തവനും വലിയ വയറും കനിഞ്ഞ കണ്ണുകളും കഠിനമായ വാക്കുകളും, പക്ഷികളുടെ കൂട്ടം കൈയിൽ പിടിച്ച്, ശവമാലകൾ അണിഞ്ഞവനും ആയിരുന്നു.

കപാലഹസ്തോ ദീര്ഘാസ്യോ ഭൈരവോഽതിവദന് മുഹുഃ । ശ്വഗണാഭിവൃതോ ഘോരോ യഷ്ടിഹസ്തോ നിരാകൃതിഃ॥൮.

കൈയിൽ കപാലം, നീണ്ട മുഖം, ഭയാനകമായ continually വായ് തുറക്കുന്നവൻ, നായ്ക്കളുടെ കൂട്ടം ചുറ്റും, കയ്യിൽ ദണ്ഡം, ഭീകരമായ രൂപം.

; ചണ്ഡാല ഉവാച അഹമര്ഥോ ത്വയാ ശീഘ്രം കഥയസ്വാത്മവേതനമ് । സ്തോകേന ബഹുനാ വാപി യേന വൈ ലഭ്യതേ ഭവാന്॥൮.

ചണ്ഡാളന്‍ പറഞ്ഞു: നിങ്ങള്‍ എന്നെ വാങ്ങിയതാണല്ലോ; വേഗം പറയൂ, നിങ്ങളെ എത്ര വിലകൊടുത്ത് എനിക്ക് ലഭിക്കും, കുറവോ കൂടുതലോ പറഞ്ഞ് തരിക.

; പക്ഷിണ ഊചുഃ തം താദൃശമഥാലക്ഷ്യ ക്രൂരദൃഷ്ടിം സുനിഷ്ഠുരമ് । വദന്തമതിദുഃ ശീലം കസ്ത്വമിത്യാഹ പാര്ഥിവഃ॥൮.

പക്ഷികള്‍ പറഞ്ഞു: അവനെ ഇങ്ങനെ ക്രൂരമായ കണ്ണോടും കഠിനമായ സ്വഭാവത്തോടും ദുഷ്ടമായ വാക്കുകളോടും കണ്ട രാജാവ് ചോദിച്ചു: 'നീ ആരാണ്?'

; ചണ്ഡാല ഉവാച ചണ്ഡാലോഽഹമിഹാഖ്യാതഃ പ്രവീരേതി പുരോത്തമേ । വിഖ്യാതോ വധ്യവധകോ മൃതകമ്ബലഹാരകഃ॥൮.

ചണ്ഡാളന്‍ പറഞ്ഞു: ഇവിടെ എന്നെ ചണ്ഡാളന്‍ എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്, ഈ നഗരത്തില്‍ പ്രവീരന്‍ എന്നാണു അറിയപ്പെടുന്നത്, ശിക്ഷകനും ശവവസ്ത്രം മാറ്റുന്നവനും എന്നാണു പ്രശസ്തി.

; ഹരിശ്ചന്ദ്ര ഉവാച നാഹം ചണ്ഡാലദാസത്വമിച്ഛേയം സുവിഗര്ഹിതമ് । വരം സാപാഗ്നിനാ ദഗ്ധോ ന ചണ്ഡാലവശം ഗതഃ॥൮.

ഹരിശ്ചന്ദ്രന്‍ പറഞ്ഞു: ഞാന്‍ ചണ്ഡാളന്റെ ദാസത്വം ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, അതു വളരെ നിന്ദ്യമാണ്. ശാപത്തിലും അഗ്നിയിലും ചുട്ടുപോകുന്നത് അതിനേക്കാള്‍ നല്ലത്, ചണ്ഡാളന്റെ അധീനതയിലാകുന്നതിനേക്കാള്‍.