മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

ശയാനം ഭുവി തം ദൃഷ്ട്വാ ഹരിശ്ചന്ദ്രം മഹീപതിമ് । ഉവാചേദം സകരുണം രാജപത്നീ സുദുഃ ഖിതാ॥൮.

ഭൂമിയിൽ വീണുകിടക്കുന്ന ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ രാജാവിനെ കണ്ട ഭാര്യ, അതിയായ ദുഃഖത്തിൽ, കരുണയോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

; പത്ന്യുവാച ഹാ മഹാരജാ കസ്യേദമപധ്യാനമുപസ്ഥിതമ് । യത് ത്വം നിപതിതോ ഭൂമൌ രാങ്കവാസ്തരണോചിതഃ॥൮.

ഭാര്യ പറഞ്ഞു: "ഹായ് മഹാരാജാവേ, എന്ത് ദുർഭാഗ്യമാണ് നിന്നെ ഇങ്ങനെ നിലത്ത് വീഴ്ച്ചയിലാക്കിയത്? രാജസിംഹാസനത്തിൽ കിടന്നിരുന്ന നീ, ഇന്ന് നിലത്താണല്ലോ!"

യേന കോട്യഗ്രഗോവിത്തം വിപ്രാണാമപവര്ജിതമ് । സ ഏഷ പൃഥിവീനാഥോ ഭൂമൌ സ്വപിതി മേ പതിഃ॥൮.

ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് അകറ്റപ്പെട്ട കോടിക്കണക്കിന് പശുക്കളെക്കാൾ വിലയേറിയ സമ്പത്ത് ഉണ്ടായിരുന്ന ഈ ഭൂമിയുടെ രാജാവായ എന്റെ ഭർത്താവ്, ഇന്ന് നിലത്ത് കിടക്കുന്നു."

ഹാ കഷ്ടം കിം തവാനേന കൃതം ദേവ ! മഹീക്ഷിതാ । യദിന്ദ്രോപേന്ദ്രതുല്യോഽയം നീതഃ പ്രസ്വാപനീം ദശാമ്॥൮.

"ഹായ്, ദൈവമേ! രാജാവേ, നീ എന്ത് തെറ്റാണ് ചെയ്തതെന്ന് അറിയില്ല; ഇന്ദ്രനും ഉപേന്ദ്രനും തുല്യനായ നീ ഇങ്ങനെ ദയനീയമായ അവസ്ഥയിലായതെന്ത്?"

ഇത്യുക്ത്വാ സാപി സുശ്രോണീ മൂര്ച്ഛിതാ നിപപാത ഹ । ഭര്തൃദുഃ ഖമഹാഭാരേണാസഹ്യേന നിപീഡിതാ॥൮.

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, സുന്ദരമായ കമരത്തുള്ള അവളും ഭർത്താവിന്റെ അതികഠിനമായ ദുഃഖം സഹിക്കാനാവാതെ ബോധംകെട്ട് വീണു.

തൌ തഥാ പതിതൌ ഭൂമാവനാഥൌ പിതരൌ ശിശുഃ । ദൃഷ്ട്വാത്യന്തം ക്ഷുധാവിഷ്ടഃ പ്രാഹ വാക്യം സുദുഃ ഖിതഃ॥൮.

അവൻ്റെ അമ്മയും അച്ഛനും ഇങ്ങനെ നിലത്ത് വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ട കുഞ്ഞ്, അതിയായ വിശപ്പിൽ പീഡിതനായി ദുഃഖത്തോടെ പറഞ്ഞു.

താത താത ! ദദസ്വാന്നമമ്ബാമ്ബ ! ഭോജനം ദദ । ക്ഷുന്മേ ബലവതീ ജാതാ ജിഹ്വാഗ്രം ശുഷ്യതേ തഥാ॥൮.

"അച്ഛാ, അച്ഛാ! ഭക്ഷണം തരൂ! അമ്മേ, അമ്മേ! എനിക്ക് ഭക്ഷണം തരൂ! എനിക്ക് വലിയ വിശപ്പാണ്, നാവിന്റെ അറ്റം ഉണങ്ങിപ്പോകുന്നു."

; പക്ഷിണ ഊചുഃ ഏതസ്മിന്നന്തരേ പ്രാപ്തോ വിശ്വാമിത്രോ മഹാതപാഃ । ദൃഷ്ട്വാ തു തം ഹരിശ്ചന്ദ്രം പതിതം ഭുവി മൂര്ച്ഛിതമ്॥൮.

അപ്പോൾ മഹാതപസ്വിയായ വിശ്വാമിത്രൻ അവിടെ എത്തി; ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ നിലത്ത് ബോധംകെട്ട് കിടക്കുന്നത് കണ്ടു—

സ വാരിണാ സമഭ്യുക്ഷ്യ രാജാനമിദമബ്രവീത് । ഉത്തിഷ്ഠോതിഷ്ഠ രാജേന്ദ്ര താം ദദസ്വേഷ്ടദക്ഷിണാമ്॥൮.

അവൻ വെള്ളം തളിച്ച് രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: "എഴുന്നേൽക്കൂ, എഴുന്നേൽക്കൂ, രാജാധിരാജാവേ! ഇഷ്ടമായ ദാനവും ദക്ഷിണയും ഇപ്പോൾ നൽകൂ."

ഋണം ധാരയതോ ദുഃ ഖമഹന്യഹനി വര്ധന്തേ । ആപ്യായ്യമാനഃ സ തദാ ഹിമശീതേന വാരിണാ॥൮.

കടം ചുമക്കുന്നവർക്കു ദുഃഖം ദിവസേന വർധിക്കും; അങ്ങനെ തണുത്ത വെള്ളം തളിച്ച് അവനെ ഉണർത്തി, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

അവാപ്യ ചേതനാം രാജാ വിശ്വാമിത്രമവേക്ഷ്യ ച । പുനര്മോഹം സമാപേദേ സ ച ക്രോധം യയൌ മുനിഃ॥൮.

ബോധം തിരിച്ചു കിട്ടിയ രാജാവ് വിശ്വാമിത്രനെ നോക്കി; പിന്നെയും ബോധംകെട്ടു വീണു. അതു കണ്ട മുനിവർ കോപിച്ചു.

സ സമാശ്വാസ്യ രാജാനം വാക്യമാഹ ദ്വിജോത്തമഃ । ദീയതാം ദക്ഷിണാ സാ മേ യദി ധര്മമവേക്ഷസേ॥൮.

അപ്പൊഴ് രാജാവിനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച ശേഷം, ആ മഹാനായ ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: 'നീ ധർമ്മത്തെ മാനിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, എനിക്ക് അർഹമായ പ്രതിഫലം ദയവായി തരിക.'

സത്യേനാര്കഃ പ്രതപതി സത്യേ തിഷ്ഠതി മേദിനീ । സത്യം ചോക്തം പരോ ധര്മഃ സ്വര്ഗഃ സത്യേ പ്രതിഷ്ഠിതഃ॥൮.

സത്യത്തിന്റെ ബലത്തിൽ സൂര്യൻ പ്രകാശിക്കുന്നു, സത്യത്തിൽ തന്നെയാണ് ഭൂമി നിലകൊള്ളുന്നത്. സത്യം തന്നെയാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതമായ ധർമ്മം എന്നും, സ്വർഗ്ഗം സത്യത്തിൽ അടിസ്ഥിതമാണ് എന്നും പറയുന്നു.

അശ്വമേധസഹസ്രം ച സത്യം ച തുലയാ ധൃതമ് । അശ്വമേധസഹസ്രാദ്ധി സത്യമേവ വിശിഷ്യതേ॥൮.

ആയിരം അശ്വമേധയാഗവും സത്യവും തുലാസ്സിൽ വച്ചാൽ, സത്യം ആയിരം അശ്വമേധയാഗങ്ങളെക്കാൾ വലിയതായിരിക്കും.

അഥവാ കിം മമൈതേന സാമ്നാ പ്രോക്തേന കാരണമ് । അനാര്ത്യേ പാപസങ്കല്പേ ക്രൂരേ ചാനൃതവാദിനി॥൮.

അല്ലെങ്കിൽ, ഇങ്ങനെ സമാധാനത്തോടെ സംസാരിച്ചിട്ട് എനിക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം? ദരിദ്രനും ദുഷ്ടചിന്തയുള്ളവനും ക്രൂരനും കള്ളം പറയുന്നവനും ആയ ഒരാളോട് സംസാരിക്കാൻ എന്ത് കാര്യം?

ത്വയി രാജ്ഞി പ്രഭവതി സദ്ഭാവഃ ശ്രൂയതാമയമ് । അദ്യ മേ ദക്ഷിണാം രാജന് ന ദാസ്യതി ഭവാന് യദി॥൮.

രാജാവായ നീക്കാണ് അധികാരം ഉള്ളത്. അതിനാൽ ഇതു കേൾക്കൂ: രാജാവേ, ഇന്ന് തന്നെ നീ എനിക്ക് പ്രതിഫലം തരുന്നില്ലെങ്കിൽ—

അസ്താചലം പ്രയാതേര്ഽകേ ശപ്സ്യാമി ത്വാം തതോ ധ്രുവമ് । ഇത്യുക്ത്വാ സ യയൌ വിപ്രോ രാജാ ചാസീദ്ഭയാതുരഃ॥൮.

'സൂര്യൻ പടിഞ്ഞാറൻ പർവതത്തിന് അപ്പുറം അസ്തമിക്കുമ്പോൾ, ഞാൻ നിന്നെ ശപിക്കും; അപ്പോൾ അത് ഉറപ്പായും സംഭവിക്കും.' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ബ്രാഹ്മണൻ പോയി; രാജാവിന് ഭയത്തിൽ കുലുങ്ങി.

കാന്ദിഗ്ഭൂതോഽധമോ നിഃ സ്വോ നൃശംസധനിനാര്ദിതഃ । ഭാര്യാസ്യ ഭൂയഃ പ്രാഹേദം ക്രിയതാം വചനം മമ॥൮.

ദാരിദ്ര്യത്താൽ തളർന്നും അപമാനിതനായി, സ്വത്തൊന്നുമില്ലാതെ, ബ്രാഹ്മണന്റെ കഠിനവാക്കുകൾ കേട്ട് വേദനിച്ചു, അവന്റെ ഭാര്യ വീണ്ടും പറഞ്ഞു: 'എന്റെ വാക്ക് നീ ചെയ്യണം.'

മാ ശാപാനലനിര്ദഗ്ധഃ പഞ്ചത്വമുപയാസ്യസി । സ തഥാ ചോദ്യമാനസ്തു രാജാ പത്ന്യാ പുനഃ പുനഃ॥൮.

'ശാപത്തിന്റെ തീയിൽ കത്തിപ്പോകാതെ, മരണം നേരിടേണ്ടി വരാതിരിക്കുക.' ഇങ്ങനെ ഭാര്യ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രേരിപ്പിച്ചപ്പോൾ—

പ്രാഹ ഭദ്രേ കരോമ്യേഷ വിക്രയം തവ നിര്ഘൃണഃ । നൃശംസൈരപി യദ് കര്തും ന ശക്യം തത് കരോമ്യഹമ്

അവൻ പറഞ്ഞു: 'പ്രിയേ, ഞാൻ നിന്നെ വിൽക്കാൻ തയ്യാറാകുന്നു, ഇത് ക്രൂരമായ കാര്യമാണ്. ക്രൂരഹൃദയന്മാർ പോലും ചെയ്യാൻ കഴിയാത്തത് ഞാൻ ചെയ്യുന്നു.'

യദി മേ ശക്യതേ വാണീ വക്തുമീദൃക് സുദുര്വചഃ । ഏവമുക്ത്വാ തതോ ഭാര്യാം ഗത്വാ നാഗരമാതുരഃ । ബാഷ്പാപിഹിതകണ്ഠാക്ഷസ്തതോ വചനമബ്രവീത്॥൮.

'ഇത്ര കഠിനമായ വാക്കുകൾ എനിക്ക് പറയാൻ കഴിയുമോ...' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, വിഷാദഭരിതനായ രാജാവ് ഭാര്യയുമായി നഗരത്തിലേക്ക് പോയി; കണ്ണും കണ്ഠവും കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞു, അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

; രാജോവാച ഭോ ഭോ നാഗരികാഃ സര്വേ ശൃണുധ്വം വചനം മമ । കിം മാം പൃച്ഛഥ കസ്ത്വം ഭോ നൃശംസോഽഹമമാനുഷഃ॥൮.

രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'ഹോ, ഹോ! എല്ലാ നഗരവാസികളും, എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ. നിങ്ങൾ എനിക്ക് 'ആരാണീ?' എന്ന് ചോദിക്കുന്നതെന്തിന്? ഞാൻ ക്രൂരനും മനുഷ്യത്വം ഇല്ലാത്തവനും ആകുന്നു.'

രാക്ഷസോ വാതികഠിനസ്തതഃ പാപതരോഽപി വാ । വിക്രേതും ദയിതാം പ്രാപ്തോ യോ ന പ്രാണാംസ്ത്യജാമ്യഹമ്॥൮.

'ഞാൻ ഒരു രാക്ഷസനാണ്, അതിലും കഠിനഹൃദയൻ, അതിലും പാപിയാകാം; എങ്കിലും എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളെ വിൽക്കാൻ ഞാൻ എത്തി, എന്നിരുന്നാലും ഞാൻ എന്റെ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല.'

യദി വഃ കസ്യചിത് കാര്യം ദാസ്യാ പ്രാണേഷ്ടയാ മമ । സ ബ്രീവീതു ത്വരായുക്തോ യാവത് സന്ധാരയാമ്യഹമ്॥൮.

'നിങ്ങളിൽ ആരെങ്കിലും ദാസിയായെ ആവശ്യമുള്ളവനുണ്ടെങ്കിൽ, അവൾ എനിക്ക് ജീവനിലും പ്രിയപ്പെട്ടവളാണ്, ഉടൻ പറയൂ, ഞാൻ ഇതു സഹിക്കാൻ കഴിയുന്നവരെ.'

; പക്ഷിണ ഊചുഃ അഥ വൃദ്ധോ ദ്വിജഃ കശ്ചിദാഗത്യാഹ നരാധിപമ് । സമര്പയസ്വ മേ ദാസീമഹം ക്രേതാ ധനപ്രദഃ॥൮.

അപ്പോൾ ഒരു വയോധികൻ ആയ ബ്രാഹ്മണൻ വന്നു രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'അവളെ എനിക്ക് ദാസിയായി സമർപ്പിക്കൂ; ഞാൻ വാങ്ങാൻ തയ്യാറാണ്, വിലയും നൽകാം.'

അസ്തി മേ വിത്തമസ്തോകം സുകുമാരീ ച മേ പ്രിയാ । ഗൃഹകര്മ ന ശക്നോതി കര്തുമസ്മാത് പ്രയച്ഛ മേ॥൮.

'എനിക്ക് അല്പം സമ്പത്തുണ്ട്, എന്റെ പ്രിയവളും വളരെ സുന്ദരിയും സുന്ദരിയാണ്; അവൾക്ക് വീട്ടുപണികൾ ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല. അതിനാൽ അവളെ എനിക്ക് തരിക.'

കര്മണ്യതാ-വയോ-രൂപ-ശീലാനാം തവ യോഷിതഃ । അനുരൂപമിദം വിത്തം ഗൃഹാണാര്പയ മേഽബലാമ്॥൮.

നിന്റെ ഭാര്യയുടെ കഴിവും പ്രായവും സൗന്ദര്യവും സ്വഭാവവും കണക്കിലെടുത്ത്, ഈ സമ്പത്ത് അനുയോജ്യമാണ്; ഇതു സ്വീകരിച്ച് അവളെ എനിക്ക് തരിക.'

ഏവമുക്തസ്യ വിപ്രേണ ഹരിശ്ചന്ദ്രസ്യ ഭൂപതേഃ । വ്യദീര്യത മനോ ദുഃ ഖാന്ന ചൈനം കിഞ്ചിദബ്രവീത്॥൮.

ബ്രാഹ്മണൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഹരിശ്ചന്ദ്രന്റെ മനസ്സ് ദുഃഖത്തിൽ പിളർന്ന് പോയി; അവൻ ഒന്നും മറുപടി പറഞ്ഞില്ല.

തതഃ സ വിപ്രോ നൃപതേര്വല്കലാന്തേ ദൃഢം ധനമ് । ബദ്ധ്വാ കേശേഷ്വഥാദായ നൃപപത്നീമകര്ഷയത്॥൮.

അതിനുശേഷം ബ്രാഹ്മണൻ, രാജാവിന്റെ വസ്ത്രത്തിന്റെ അറ്റത്ത് പണം ഉറപ്പിച്ച് കെട്ടി, അവളെ മുടിയിൽ പിടിച്ച്, രാജ്ഞിയെ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോയി.