മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

; വിശ്വാമിത്ര ഉവാച പൂര്ണഃ സ മാസോ രാജര്ഷേ ദീയതാം മമ ദക്ഷിണാ । രാജസൂയനിമിത്തം ഹി സ്മര്യതേ സ്വവചോ യദി॥൮.

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു: രാജർഷേ, ഒരു മാസം പൂര്‍ത്തിയായി. രാജസൂയയാഗത്തിനായി നീ വാഗ്ദാനം ചെയ്ത ദക്ഷിണ എനിക്ക് നൽകണം; നീ വാക്ക് ഓർക്കുന്നുവെങ്കിൽ.

; ഹരിശ്ചന്ദ്ര ഉവാച ബ്രാഹ്മന്നദ്യൈവ സമ്പൂര്ണോ മാസോഽമ്ലാനതപോധന । തിഷ്ഠത്യേതദ് ദനാര്ധം യത്തത് പ്രതീക്ഷസ്വ മാചിരമ്॥൮.

ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണനേ, ഇന്ന് തന്നെ മാസം പൂര്‍ത്തിയായി. എന്റെ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയുള്ളവനേ, ബാക്കിയുള്ള അർദ്ധം ഞാൻ ഉടൻ നൽകാം; ദയവായി കുറച്ചു നേരം കാത്തിരിക്കുക.

; വിശ്വാമിത്ര ഉവാച ഏവമസ്തു മഹാരാജ ആഗമിഷ്യാമ്യഹം പുനഃ । ശാപം തവ പ്രദാസ്യാമി ന ചേദദ്യ പ്രദാസ്യസി॥൮.

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു: അതെ, മഹാരാജാവേ, ഞാൻ വീണ്ടും വരാം. എന്നാൽ ഇന്ന് തന്നില്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ നിന്നെ ശപിക്കേണ്ടി വരും.

; പക്ഷിണ ഊചുഃ ഇത്യുക്ത്വാ പ്രയയൌ വിപ്രോ രാജാ ചാചിന്തയത് തദാ । കഥമസ്മൈ പ്രദാസ്യാമി ദക്ഷിണാ യാ പ്രതിശ്രുതാ॥൮.

അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മഹർഷി പോയി. രാജാവ് ആലോചിച്ചു: ഞാൻ വാഗ്ദാനം ചെയ്ത ദക്ഷിണ എങ്ങനെ നൽകാം?

കുതഃ പുഷ്ടാനി മിത്രാണി കുതോര്ഽഥഃ സാമ്പ്രതം മമ । പ്രതിഗ്രഹഃ പ്രദുഷ്ടോ മേ നാഹം യായാമധഃ കഥമ്॥൮.

എവിടെയാണ് എന്റെ സമ്പന്നമായ സുഹൃത്തുക്കളും സമ്പത്തും? എനിക്ക് ദാനം സ്വീകരിക്കാൻ പാടില്ല; എങ്ങനെ ഞാൻ അഴിമതിയിലേക്ക് പോകും?

കിമു പ്രാണാന് വിമുഞ്ചാമി കാം ദിശം യാമ്യകിഞ്ചനഃ । യദി നാശം ഗമിഷ്യാമി അപ്രദായ പ്രതിശ്രുതമ്॥൮.

ഞാൻ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കണോ? എല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ട് ഞാൻ ഏത് ദിശയിലേക്കാണ് പോവേണ്ടത്? ഞാൻ വാഗ്ദാനം ചെയ്തതു നൽകാതെ നശിച്ചാൽ—

ബ്രഹ്മസ്വഹൃത്കൃമിഃ പാപോ ഭവിഷ്യാമ്യധമാധമഃ । അഥവാ പ്രേഷ്യതാം യാസ്യേ വരമേവാത്മവിക്രയഃ॥൮.

ഞാൻ പാപിയായ്, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ കീടമായ്, ഏറ്റവും താഴ്ന്നവനായി മാറും. അതിനേക്കാൾ നല്ലത്, ഞാൻ ദാസനായി വിറ്റു പോകട്ടെ.

; പക്ഷിണ ഊചുഃ രാജാനം വ്യാകുലം ദീനം ചിന്തയാനമധോമുഖമ് । പ്രത്യുവാച തദാ പത്നീ ബാഷ്പഗദ്ഗദയാ ഗിരാ॥൮.

രാജാവിനെ വിഷമത്തിലും ദു:ഖത്തിലും ആലോചനയിൽ തലകുനിഞ്ഞ നിലയിൽ കണ്ട ഭാര്യ കണ്ണീരോടെ വാക്കുകൾ ഉരുക്കി പറഞ്ഞു.

ത്യജ ചിന്താം മഹാരജാ സ്വസത്യമനുപാലയ । ശ്മശാനവദ് വര്ജനീയോ നരഃ സത്യബഹിഷ്കൃതഃ॥൮.

മഹാരാജാവേ, വിഷമം ഉപേക്ഷിക്കൂ; സത്യം പാലിക്കൂ. സത്യം വിട്ടുപോകുന്നവനെ ശ്മശാനത്തെപ്പോലെ ഉപേക്ഷിക്കണം.

നാതഃ പരതരം ധര്മം വദന്തി പുരുഷസ്യ തു । യാദൃശം പുരുഷവ്യാഘ്ര സ്വസത്യപരിപാലനമ്॥൮.

മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, സ്വന്തം സത്യം കാത്തുസൂക്ഷിക്കൽക്കു മേലുള്ള ധർമ്മം ഇല്ലെന്ന് മഹാത്മാക്കളുടെ വചനമാണ്.

അഗ്നിഹോത്രമധീതം വാ ദാനാദ്യാശ്ചാഖിലാഃ ക്രിയാഃ । ഭജന്തേ തസ്യ വൈഫല്യം യസ്യ വാക്യമകാരണമ്॥൮.

അഗ്നിഹോത്രം ചെയ്താലോ, എല്ലാ ദാനങ്ങളും ചെയ്താലോ, വാക്ക് പാലിക്കാത്തവർക്കു അതൊന്നും ഫലിക്കില്ല.

സത്യമത്യന്തമുദിതം ധര്മശാസ്ത്രേഷു ധീമതാമ് । താരണായാനൃതം തദ്വത് പാതനായാകൃതാത്മനാമ്॥൮.

സത്യമാണ് ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതം എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു. സത്യത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോകുന്നവർക്കു അനൃതം രക്ഷയല്ല; മറിച്ച്, അതു അവനെ താഴെ വീഴ്ത്തും.

സപ്താശ്വമേധാനാഹൃത്യ രാജസൂയം ച പാര്ഥിവഃ । കൃതിര്നാമ ച്യുതഃ സ്വര്ഗാദസത്യവചനാത് സകൃത്॥൮.

ഏഴു അശ്വമേധയാഗങ്ങളും ഒരു രാജസൂയയാഗവും നടത്തിയ രാജാവും, ഒരിക്കൽ പോലും അസത്യം പറഞ്ഞാൽ സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് വീഴും.

രാജന് ജാതമപത്യം മേ ഇത്യുക്ത്വാ പ്രരുരോദ ഹ । ബാഷ്പാമ്ബുപ്ലുതനേത്രാന്താമുവാചേദം മഹീപതിഃ॥൮.

രാജാവേ, "എന്റെ കുഞ്ഞ് ജനിച്ചു" എന്ന് പറഞ്ഞ് അവൾ കരയാൻ തുടങ്ങി; കണ്ണുകൾ കണ്ണീരിൽ നിറഞ്ഞു. രാജാവ് അവളോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

; ഹരിശ്ചന്ദ്ര ഉവാച വിമുഞ്ച ഭദ്രേ സന്താപമയം തിഷ്ഠതി ബാലകഃ । ഉച്യതാം വക്തുകാമാസി യദ്വാ ത്വം ഗജഗാമിനി॥൮.

ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: "സുഖമായിരിക്കുക, ഭദ്രേ, വിഷമം വിട്ടുകളയൂ; കുഞ്ഞ് ജീവനോടെ ഉണ്ട്. പറയാൻ എന്തെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ പറയൂ, ഗജഗാമിനി."

; പത്ന്യുവാച രാജന് ജാതമപത്യം മേ സതാം പുത്രഫലാഃ സ്ത്രിയഃ । സ മാം പ്രദായ വിത്തേന ദേഹി വിപ്രായ ദക്ഷിണാമ്॥൮.

ഭാര്യ പറഞ്ഞു: "രാജാവേ, എന്റെ മകൻ ജനിച്ചു; സത്വസ്ത്രികൾക്ക് മകനാണ് ഫലം. അതുകൊണ്ട്, ദയവായി എന്നെ സമ്പത്തോടുകൂടെ ഒരു ദക്ഷിണയായി ബ്രാഹ്മണനു നൽകൂ."

; പക്ഷിണ ഊചുഃ ഏതദ്വാക്യമുപശ്രുത്യ യയൌ മോഹം മഹീപതിഃ । പ്രതിലഭ്യ ച സംജ്ഞാം സ വിലലാപാതിദുഃ ഖിതഃ॥൮.

ഇത് കേട്ട രാജാവ് ബോധംകെട്ടു വീണു; ബോധം തിരിച്ചു കിട്ടിയപ്പോൾ അതിയായ ദുഃഖത്തിൽ അവൻ കരഞ്ഞു.

മഹദ്ദുഃ ഖമിദം ഭദ്രേ യത് ത്വമേവം ബ്രവീഷി മാമ് । കിം തവ സ്മിതസംലാപാ മമ പാപസ്യ വിസ്മൃതാഃ॥൮.

"ഇങ്ങനെ നീ എന്നോട് പറയുന്നത് എനിക്ക് വലിയ ദുഃഖമാണ്, പ്രിയേ. നീ ഈ പാപിയുമായി പങ്കിട്ടിരുന്ന ആ ചിരിയും സ്നേഹവാക്കുകളും മറന്നോ?"

ഹാ ഹാ കഥം ത്വയാ ശക്യം വക്തുമേതത് ശുചിസ്മിതേ । ദുര്വാച്യമേതദ്വചനം കര്തും ശക്നോമ്യഹം കഥമ്॥൮.

"ഹായ്, ഹായ്! ശുചിസ്മിതേ, നീ എങ്ങനെ ഇതുപോലെയുള്ള വാക്കുകൾ പറയാൻ കഴിയും? ഞാനോ, ഇങ്ങനെ പറയാൻ എങ്ങനെ മനസ്സാകുമ്?"

ഇത്യുക്ത്വാ സ നരശ്രേഷ്ഠോ ധിഗ്ധിഗിത്യസകൃദ് ബ്രുവന് । നിപപാത മഹീപൃഷ്ഠേ മൂര്ച്ഛയാഭിപരിപ്ലുതഃ॥൮.

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ആ മഹാനായ മനുഷ്യൻ വീണ്ടും വീണ്ടും "ദുഷ്ടം, ദുഷ്ടം" എന്ന് വിളിച്ചു, ബോധംകെട്ട് നിലത്ത് വീണു.

ശയാനം ഭുവി തം ദൃഷ്ട്വാ ഹരിശ്ചന്ദ്രം മഹീപതിമ് । ഉവാചേദം സകരുണം രാജപത്നീ സുദുഃ ഖിതാ॥൮.

ഭൂമിയിൽ വീണുകിടക്കുന്ന ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ രാജാവിനെ കണ്ട ഭാര്യ, അതിയായ ദുഃഖത്തിൽ, കരുണയോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

; പത്ന്യുവാച ഹാ മഹാരജാ കസ്യേദമപധ്യാനമുപസ്ഥിതമ് । യത് ത്വം നിപതിതോ ഭൂമൌ രാങ്കവാസ്തരണോചിതഃ॥൮.

ഭാര്യ പറഞ്ഞു: "ഹായ് മഹാരാജാവേ, എന്ത് ദുർഭാഗ്യമാണ് നിന്നെ ഇങ്ങനെ നിലത്ത് വീഴ്ച്ചയിലാക്കിയത്? രാജസിംഹാസനത്തിൽ കിടന്നിരുന്ന നീ, ഇന്ന് നിലത്താണല്ലോ!"

യേന കോട്യഗ്രഗോവിത്തം വിപ്രാണാമപവര്ജിതമ് । സ ഏഷ പൃഥിവീനാഥോ ഭൂമൌ സ്വപിതി മേ പതിഃ॥൮.

ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് അകറ്റപ്പെട്ട കോടിക്കണക്കിന് പശുക്കളെക്കാൾ വിലയേറിയ സമ്പത്ത് ഉണ്ടായിരുന്ന ഈ ഭൂമിയുടെ രാജാവായ എന്റെ ഭർത്താവ്, ഇന്ന് നിലത്ത് കിടക്കുന്നു."

ഹാ കഷ്ടം കിം തവാനേന കൃതം ദേവ ! മഹീക്ഷിതാ । യദിന്ദ്രോപേന്ദ്രതുല്യോഽയം നീതഃ പ്രസ്വാപനീം ദശാമ്॥൮.

"ഹായ്, ദൈവമേ! രാജാവേ, നീ എന്ത് തെറ്റാണ് ചെയ്തതെന്ന് അറിയില്ല; ഇന്ദ്രനും ഉപേന്ദ്രനും തുല്യനായ നീ ഇങ്ങനെ ദയനീയമായ അവസ്ഥയിലായതെന്ത്?"

ഇത്യുക്ത്വാ സാപി സുശ്രോണീ മൂര്ച്ഛിതാ നിപപാത ഹ । ഭര്തൃദുഃ ഖമഹാഭാരേണാസഹ്യേന നിപീഡിതാ॥൮.

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, സുന്ദരമായ കമരത്തുള്ള അവളും ഭർത്താവിന്റെ അതികഠിനമായ ദുഃഖം സഹിക്കാനാവാതെ ബോധംകെട്ട് വീണു.

തൌ തഥാ പതിതൌ ഭൂമാവനാഥൌ പിതരൌ ശിശുഃ । ദൃഷ്ട്വാത്യന്തം ക്ഷുധാവിഷ്ടഃ പ്രാഹ വാക്യം സുദുഃ ഖിതഃ॥൮.

അവൻ്റെ അമ്മയും അച്ഛനും ഇങ്ങനെ നിലത്ത് വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ട കുഞ്ഞ്, അതിയായ വിശപ്പിൽ പീഡിതനായി ദുഃഖത്തോടെ പറഞ്ഞു.

താത താത ! ദദസ്വാന്നമമ്ബാമ്ബ ! ഭോജനം ദദ । ക്ഷുന്മേ ബലവതീ ജാതാ ജിഹ്വാഗ്രം ശുഷ്യതേ തഥാ॥൮.

"അച്ഛാ, അച്ഛാ! ഭക്ഷണം തരൂ! അമ്മേ, അമ്മേ! എനിക്ക് ഭക്ഷണം തരൂ! എനിക്ക് വലിയ വിശപ്പാണ്, നാവിന്റെ അറ്റം ഉണങ്ങിപ്പോകുന്നു."

; പക്ഷിണ ഊചുഃ ഏതസ്മിന്നന്തരേ പ്രാപ്തോ വിശ്വാമിത്രോ മഹാതപാഃ । ദൃഷ്ട്വാ തു തം ഹരിശ്ചന്ദ്രം പതിതം ഭുവി മൂര്ച്ഛിതമ്॥൮.

അപ്പോൾ മഹാതപസ്വിയായ വിശ്വാമിത്രൻ അവിടെ എത്തി; ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ നിലത്ത് ബോധംകെട്ട് കിടക്കുന്നത് കണ്ടു—

സ വാരിണാ സമഭ്യുക്ഷ്യ രാജാനമിദമബ്രവീത് । ഉത്തിഷ്ഠോതിഷ്ഠ രാജേന്ദ്ര താം ദദസ്വേഷ്ടദക്ഷിണാമ്॥൮.

അവൻ വെള്ളം തളിച്ച് രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: "എഴുന്നേൽക്കൂ, എഴുന്നേൽക്കൂ, രാജാധിരാജാവേ! ഇഷ്ടമായ ദാനവും ദക്ഷിണയും ഇപ്പോൾ നൽകൂ."