മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

ജ്ഞാനം ച തന്മനുഷ്യാണാം യത്തേഷാം മൃഗൃപക്ഷിണാമ് । മനുഷ്യാണാം ച യത്തേഷാം തുല്യമന്യത്തഥോഭയോഃ॥൮൧.

മനുഷ്യർക്കുള്ള ജ്ഞാനം മൃഗങ്ങൾക്കും പക്ഷികൾക്കും ഉണ്ട്. അവർക്കുള്ളത് മനുഷ്യർക്കും ഉണ്ട്. ഇരു വിഭാഗത്തിനും സമാനതയുണ്ട്.

ജ്ഞാനേഽപി സതി പശ്യൈതാന് പതങ്ഗാഞ്ഛാവചഞ്ചുഷു । കണമോക്ഷാദൃതാന് മോഹാത്പീഡ്യമാനാനപി ക്ഷുധാ॥൮൧.

ജ്ഞാനം ഉണ്ടെങ്കിലും, ഈ പുഴുക്കളെ നോക്കൂ: വിശപ്പാൽ പീഡിതരായിട്ടും, അവ മോഷത്താൽ തീയിൽ ചാടുന്നു; നാശം ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല.

മാനുഷാ മനുജവ്യാഘ്ര സാഭിലാഷാഃ സുതാന് പ്രതി । ലോഭാത്പ്രത്യുപകാരായ നന്വേതാന് കിം ന പശ്യസി॥൮൧.

മനുഷ്യരും, മനുഷ്യസിംഹനേ, മക്കളോടുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ ഇങ്ങനെ തന്നെ ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു. ലാഭത്തിനായി, പ്രതിഫലം പ്രതീക്ഷിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു — ഇതെല്ലാം നീ കാണുന്നില്ലേ?

തഥാപി മമതാവര്തേ മോഹഗര്തേ നിപാതിതാഃ । മഹാമായാപ്രഭാവേണ സംസാരസ്ഥിതികാരിണാ॥൮൧.

എന്നിരുന്നാലും, മഹാമായയുടെ ശക്തിയാൽ, ലോകജീവിതം നിലനിൽക്കുന്ന ഈ മായികശക്തി കൊണ്ട്, മനുഷ്യർ മമതയുടെ ചുഴലിക്കുളിലും മോഹത്തിന്റെ ആഴമായ കുഴിയിലുമാണ് വീഴുന്നത്.

തന്നാത്ര വിസ്മയഃ കാര്യോ യോഗനിദ്രാ ജഗത്പതേഃ । മഹാമായാ ഹരേശ്ചൈതത്തഥാ സംമോഹ്യതേ ജഗത്॥൮൧.

അതുകൊണ്ട് ഇതിൽ അത്ഭുതപ്പെടേണ്ടതില്ല; ലോകത്തിന്റെ രക്ഷകനായ ഭഗവാന്റെ യോഗനിദ്രയാണ് ഇതിന് കാരണം. ഹരിയുടെ മഹാമായയാൽ ലോകം ഇങ്ങനെ ഭ്രമിതമാകുന്നു.

ജ്ഞാനിനാമപി ചേതാംസി ദേവീ ഭഗവതീ ഹി സാ । ബലാദാകൃഷ്യ മോഹായ മഹാമായാ പ്രയച്ഛതി॥൮൧.

ജ്ഞാനികൾക്കു പോലും, ആ ഭഗവതിയായ ദേവി ശക്തിപ്രയോ​ഗത്തോടെ അവരുടെ മനസ്സിനെ ആകർഷിച്ച് മഹാമായയാൽ മോഹം പകരുന്നു.

തയാ വിസൃജ്യതേ വിശ്വം ജഗദേതച്ചരാചരമ് । സൈഷാ പ്രസന്നാ വരദാ നൃണാം ഭവതി മുക്തയേ॥൮൧.

ഈ ചലനശീലവും അചലവുമായ ലോകം മുഴുവൻ അവളാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു; ദേവി പ്രസന്നയായാൽ, അവൾ അനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകുകയും മനുഷ്യർക്കു മോക്ഷം നൽകുന്നവളാവുകയും ചെയ്യുന്നു.

സാ വിദ്യാ പരമാ മുക്തേര്ഹേതുഭൂതാ സനാതനീ । സംസാരബന്ധഹേതുശ്ച സൈവ സര്വേശ്വരേശ്വരീ॥൮൧.

അവളാണ് പരമവിദ്യ, ശാശ്വതമായ മോക്ഷത്തിന് കാരണമാകുന്നവൾ; അവളാണ് ലോകബന്ധത്തിന് കാരണം, എല്ലാ ദേവതകളുടെയും ദേവത.

രാജോവാച ഭഗവന് ! കാ ഹി സാ ദേവീ മഹാമായേതി യാം ഭവാന് । ബ്രവീതി കഥമുത്പന്നാ സാ കര്മാസ്യാശ്ച കിം ദ്വിജ॥൮൧.

രാജാവ് ചോദിച്ചു: ഭഗവനേ, മഹാമായയെന്നു നിങ്ങൾ പറയുന്ന ആ ദേവി ആരാണ്? അവൾ എങ്ങനെ ജനിച്ചു, അവളുടെ പ്രവർത്തികൾ എന്തൊക്കെയാണ്, ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോനെ?

യത്സ്വഭാവാ ച സാ ദേവീ യത്സ്വരൂപാ യദുദ്ഭവാ । തത് സര്വം ശ്രോതുമിച്ഛാമി ത്വത്തോ ബ്രഹ്മവിദാം വര॥൮൧.

അവളുടെ സ്വഭാവം എന്താണ്, രൂപം എങ്ങനെയാണ്, അവൾ എവിടെ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്—ഇവയെല്ലാം ഞാൻ നിങ്ങൾക്കു നിന്നു കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ബ്രഹ്മജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോനെ.

ഋഷിരുവാച നിത്യൈവ സാ ജഗന്മൂര്തിസ്തയാ സര്വമിദം തതമ് । തഥാപി തത്സമുത്പത്തിര്ബഹുധാ ശ്രുയതാം മമ॥൮൧.

ഋഷി പറഞ്ഞു: അവൾ ശാശ്വതവും ഈ ലോകത്തിന്റെ രൂപവും ആകുന്നു; അവളാൽ എല്ലാം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, അവളുടെ ഉത്ഭവം പലവിധമാണെന്നു എന്റെ വായിൽ നിന്ന് കേൾക്കൂ.

ദേവാനാം കാര്യസിദ്ധ്യര്ഥമാവിര്ഭവതി സാ യദാ । ഉത്പന്നേതി തദാ ലോകേ സാ നിത്യാപ്യഭിധീയതേ॥൮൧.

ദേവതകളുടെ കാര്യങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ അവൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ, അവളെ ജനിച്ചവളെന്നു ലോകത്തിൽ പറയുന്നു; എങ്കിലും, അവളെ എല്ലായ്പ്പോഴും ശാശ്വതയെന്നു വിളിക്കുന്നു.

യോഗനിദ്രാം യദാ വിഷ്ണുര്ജഗത്യേകാര്ണവീകൃതേ । ആസ്തീര്യ ശേഷമഭജത് കല്പാന്തേ ഭഗവാന് പ്രഭുഃ॥൮൧.

ലോകം ഒറ്റ സമുദ്രമായി മാറിയപ്പോൾ, കല്പാന്തത്തിൽ, വിഷ്ണു യോഗനിദ്ര പരത്തി, ശേഷനിൽ വിശ്രമിച്ചു.

തദാ ദ്വാവസുരൌ ഘോരൌ വിഖ്യാതൌ മധുകൈടഭൌ । വിഷ്ണുകര്ണമലോദ്ഭൂതൌ ഹന്തും ബ്രഹ്മാണമുദ്യതൌ॥൮൧.

അപ്പോൾ, വിഷ്ണുവിന്റെ ചെവിയിലെ മാലിന്യത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച, ഭയങ്കരരായ രണ്ട് അസുരന്മാർ—മധു, കൈടഭൻമാർ—ബ്രഹ്മാവിനെ കൊല്ലാൻ ഉദ്ദേശിച്ചു.

സ നാഭികമലേ വിഷ്ണോഃ സ്ഥിതോ ബ്രഹ്മാ പ്രജാപതിഃ । ദൃഷ്ട്വാ താവസുരൌ ചോഗ്രൌ പ്രസുപ്തം ച ജനാര്ദനമ്॥൮൧.

വിഷ്ണുവിന്റെ നാഭികമലത്തിൽ ഇരുന്ന പ്രജാപതിയായ ബ്രഹ്മാവ്, ആ ഭയങ്കരരായ രണ്ട് അസുരന്മാരെയും ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ജനാർദ്ദനനെയും കണ്ടു.

തുഷ്ടാവ യോഗനിദ്രാം താമേകാഗ്രഹൃദയസ്ഥിതഃ । വിബോധനാര്ഥായ ഹരേര്ഹരിനേത്രകൃതാലയാമ്॥൮൧.

ഹരിയുടെ കണ്ണുകളിൽ പാർക്കുന്ന യോഗനിദ്രയെ ഉണർത്താൻ, ഏകാഗ്രമായ മനസ്സോടെ ബ്രഹ്മാവ് അവളെ സ്തുതിച്ചു.

ബ്രഹ്മോവാച വിശ്വേശ്വരീം ജഗദ്ധാത്രീം സ്ഥിതി-സംഹാരകാരിണീമ് । നിദ്രാം ഭഗവതീം വിഷ്ണോരതുലാം തേജസഃ പ്രഭുഃ॥൮൧.

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ലോകത്തിന്റെ ദേവിയേ, സൃഷ്ടികർത്താവേ, നിലനിൽപ്പിന്റെയും സംഹാരത്തിന്റെയും കാരണമാവുന്നവളേ, വിഷ്ണുവിന്റെ ഭഗവതിയായ നിദ്രേ, ഉപമയില്ലാത്ത തേജസ്സിന്റെ ഉടമയേ!

ത്വം സ്വാഹാ ത്വം സ്വധാ ത്വം ഹി വഷട്കാരഃ സ്വരാത്മികാ । സുധാ ത്വമക്ഷരേ നിത്യേ ത്രിധാ മാത്രാത്മികാ സ്ഥിതാ॥൮൧.

നീ സ്വാഹയും സ്വധയും ആകുന്നു; നീ വഷട് എന്ന ഉച്ചാരവും സ്വരത്തിന്റെ ആത്മാവും ആകുന്നു; നീ അമൃതവും, അക്ഷരവും, ശാശ്വതവുമായവളും മൂന്നു മാത്രകളായി നിലകൊള്ളുന്നവളും ആകുന്നു.

അര്ധമാത്രാ സ്ഥിതാ നിത്യാ യാനുച്ചാര്യാ വിശേഷതഃ । ത്വമേവ സന്ധ്യാ സാവിത്രീ ത്വം ദേവി ജനനീ പരാ॥൮൧.

നീ എപ്പോഴും അർദ്ധമാത്രയായി നിലകൊള്ളുന്നു, പ്രത്യേകിച്ച് ഉച്ചരിക്കാനാകാത്തതും; നീയാണ് സന്ധ്യയും സാവിത്രിയും ദേവിയേ, പരമമായ മാതാവും.

ത്വയൈവ ധാര്യതേ സര്വം ത്വയൈതത്സൃജ്യതേ ജഗത് । ത്വയൈതത്പാല്യതേ ദേവി ത്വമത്സ്യന്തേ ച സര്വദാ॥൮൧.

സകലവും നിന്നാൽ നിലനിൽക്കുന്നു; ഈ ലോകം നിന്നാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു; ദേവിയേ, നിന്നാൽ തന്നെ ഇത് സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു, എല്ലായ്പ്പോഴും നിന്നാൽ തന്നെ അതിന് അന്തംവരുന്നു.

വിസൃഷ്ടൌ സൃഷ്ടിരൂപാ ത്വം സ്ഥിതിരൂപാ ച പാലനേ । തഥാ സംഹൃതിരൂപാന്തേ ജഗതോഽസ്യ ജഗന്മയേ॥൮൧.

സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ നീ സൃഷ്ടിയുടെ രൂപവും, സംരക്ഷണത്തിൽ സംരക്ഷണത്തിന്റെ രൂപവും, അതുപോലെ ലോകാന്തത്തിൽ സംഹാരത്തിന്റെ രൂപവും, ലോകത്തിന്റെ സാക്ഷാൽ രൂപവുമാണ്.

മഹാവിദ്യാ മഹാമായാ മഹാമേധാ മഹാസ്മൃതിഃ । മഹാമോഹാ ച ഭവതീ മഹാദേവീ മഹേശ്വരീ॥൮൧.

നീ വലിയ ജ്ഞാനം, വലിയ മായ, വലിയ വിവേകം, വലിയ ഓർമ്മ, വലിയ മോഹവും, മഹാദേവിയും, പരമേശ്വരിയും ആകുന്നു.

പ്രകൃതിസ്ത്വഞ്ച സര്വസ്യ ഗുണത്രയവിഭാവിനീ । കാലരാത്രിര്മഹാരാത്രിര്മോഹരാത്രിശ്ച ദാരുണാ॥൮൧.

സകലത്തിന്റെയും പ്രപഞ്ചസ്വഭാവം നീയാണു, മൂന്നു ഗുണങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നവളും. നീ കാലരാത്രി, മഹാരാത്രി, ഭയാനകമായ മോഹരാത്രിയും ആകുന്നു.

ത്വം ശ്രീസ്ത്വമീശ്വരീ ത്വം ഹ്രീസ്ത്വം ബുദ്ധിര്ബോധലക്ഷണാ । ലജ്ജാ പുഷ്ടിസ്തഥാ തുഷ്ടിസ്ത്വം ശാന്തിഃ ക്ഷാന്തിരേവ ച॥൮൧.

നീ ശ്രീ, നീ ഈശ്വരി, നീ ലജ്ജ, നീ വിവേകമുള്ള ബുദ്ധി, നീ ലജ്ജ, പോഷണം, സംതൃപ്തി, സമാധാനം, ക്ഷമയും ആകുന്നു.

ഖഡിഗനീ ശൂലിനീ ഘോരാ ഗദിനീ ചക്രിണീ തഥാ । ശങ്ഖിനീ ചാപിനീ ബാണ-ഭുശുണ്ഡീ പരിഘായുധാ॥൮൧.

നീ വാൾ കൈവശമുള്ളവളും, കുന്തം കൈവശമുള്ളവളും, ഭയങ്കരിയും, ഗദയും ചക്രവും കൈവശമുള്ളവളും, ശംഖം, വിൽ, അമ്പ്, ഭുശുണ്ടി, പരിഘം തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ളവളും ആകുന്നു.

സൌമ്യാ സൌമ്യതരാശേഷ-സൌമ്യേഭ്യസ്ത്വതിസുന്ദരീ । പരാപരാണാം പരമാ ത്വമേവ പരമേശ്വരീ॥൮൧.

നീ സൌമ്യയായവളും, എല്ലാ സൌമ്യരിലും കൂടുതൽ സൌമ്യയും, അത്യന്തം സുന്ദരിയും, പരയും അപരവുമായവരിൽ പരമമായ പരമേശ്വരിയും ആകുന്നു.

യച്ച കിഞ്ചിത് ക്വചിദ്വസ്തു സദസദ്വാഖിലാത്മികേ । തസ്യ സര്വസ്യ യാ ശിക്തിഃ സാ ത്വം കിം സ്തൂയതേ തദാ॥൮൧.

എവിടെയും യാതൊരു വസ്തുവുണ്ടായാലും, സത്യമോ അസത്യമോ, എല്ലാറ്റിന്റെയും സാരമായ നീ തന്നെയാണ് അതിന്റെ ശക്തി. അപ്പോൾ നിന്നെ എങ്ങനെ വാഴ്ത്താൻ കഴിയും?

യയാ ത്വയാ ജഗത്സ്ത്രഷ്ടാ ജഗത്പാത്യത്തി യോ ജഗത് । സോഽപി നിദ്രാവശം നീതഃ കസ്ത്വാം സ്തോതുമിഹേശ്വരഃ॥൮൧.

നിന്റെ ശക്തിയാൽ ലോകത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നവനും, രക്ഷിക്കുന്നവനും, സംഹരിക്കുന്നവനും ഉറക്കത്താൽ കീഴടക്കപ്പെടുന്നു. അപ്പോൾ ഈശ്വരിയായ നിന്നെ ആരാണ് വാഴ്ത്താൻ കഴിയുക?

വിഷ്ണുഃ ശരീരഗ്രഹണമഹാമീശാന ഏവ ച । കാരിതാസ്തേ യതോഽതസ്ത്വാം കഃ സ്തോതും ശക്തിമാന് ഭവേത്॥൮൧.

ശരീരധാരിയായ വിഷ്ണുവും മഹേശ്വരനും നിന്റെ ഇച്ഛയാൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അങ്ങനെ, നിന്നെ വാഴ്ത്താൻ ആര്ക്കാണ് കഴിവ്?