മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

മാര്കണ്ഡേയ ഉവാച തതസ്തൌ സഹിതൌ വിപ്ര തം മുനിം സമുപസ്ഥിതൌ । സമാധിര്നാമ വൈശ്യോഽസൌ സ ച പാര്ഥിവസത്തമഃ॥൮൧.

മാർകണ്ടേയൻ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണനേ, പിന്നെ ആ വ്യാപാരിയും രാജാവും ചേർന്ന് ആ മഹർഷിയെ സമീപിച്ചു. ആ വ്യാപാരിക്ക് സമാധി എന്നായിരുന്നു പേര്, കൂടെ രാജാവും.

കൃത്വാ തു തൌ യഥാന്യായം യഥാര്ഹം തേന സംവിദമ് । ഉപവിഷ്ടൌ കഥാഃ കാശ്ചിച്ചക്രതുര്വൈശ്യ-പാര്ഥിവൌ॥൮൧.

അവർ ആ മഹർഷിയെ യോജ്യമായ വിധിയിൽ ആദരപൂർവ്വം അഭിവാദ്യം ചെയ്തു. തുടർന്ന് വ്യാപാരിയും രാജാവും ഇരുന്ന് പരസ്പരം സംസാരിച്ചു.

രാജോവാച ഭഗവംസ്ത്വാമഹം പ്രഷ്ടുമിച്ചാമ്യേകം വദസ്വ തത് । ദുഃഖായ യന്മേ മനസഃ സ്വചിത്തായത്തതാം വിനാ॥൮൧.

രാജാവ് ചോദിച്ചു: ഭഗവൻ, ഞാൻ ഒരു സംശയം ചോദിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ദയവായി പറയൂ: എന്റെ മനസ്സ് അതിന്റെ സ്വഭാവത്താൽ എപ്പോഴും ദുഃഖപ്പെടുന്നു — അതിന് കാരണം എന്താണ്?

മമത്വം ഗതരാജ്യസ്യ രാജ്യാങ്ഗേഷ്വഖിലേഷ്വപി । ജാനതോഽപി യഥാജ്ഞസ്യ കിമേതന്മുനിസത്തമ॥൮൧.

രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടും, അതിലെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളോടും എനിക്ക് ഉടമസ്ഥതാഭിമാനം ഇപ്പോഴും ഉണ്ട്. അറിയുന്നവനാണെങ്കിലും, അജ്ഞാനിയെപ്പോലെയാണ് ഞാൻ. മഹർഷിയേ, ഇതെന്താണ്?

അയം ച നികൃതഃ പുത്രൈര്ദാരൈര്ഭൃത്യൈസ്തഥോജ്ഝിതഃ । സ്വജനേന ച സന്ത്യക്തസ്തേഷു ഹാര്ദേ തഥാപ്യതി॥൮൧.

ഇവൻ, മക്കളാൽ വഞ്ചിക്കപ്പെട്ടവനും, ഭാര്യയാൽ ഭൃത്യന്മാരാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടവനും, സ്വന്തം ജനങ്ങളാൽ തള്ളപ്പെട്ടവനും ആണ്. എന്നാലും അവരോടുള്ള ഹൃദയബന്ധം ഇനിയും അവനിൽ ഉണ്ട്.

ഏവമേഷ തഥാഹം ച ദ്വാവപ്യത്യന്തദുഃ ഖിതൌ । ദൃഷ്ടദോഷേഽപി വിഷയേ മമത്വാകൃഷ്ടമാനസൌ॥൮൧.

ഇങ്ങനെ, ഞാനും ഇദ്ദേഹവും ഇരുവരും അത്യന്തം ദുഃഖിതരാണ്. ഇവയിൽ ദോഷം കാണുന്നവരായിട്ടും, മനസ്സ് ഉടമസ്ഥതാഭിമാനത്തിൽ ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു.

തത്കിമേതന്മഹാഭാഗ യന്മോഹോ ജ്ഞാനിനോരപി । മമാസ്യ ച ഭവത്യേഷാ വിവേകാന്ധസ്യ മൂഢതാ॥൮൧.

മഹാഭാഗവനേ, ജ്ഞാനികൾക്കു പോലും ഉണ്ടാകുന്ന ഈ മോഹം എന്താണ്? ഞാനും ഇദ്ദേഹവും വിവേകശൂന്യരായി മൂടുപടിഞ്ഞിരിക്കുന്നു — ഇതെന്തുകൊണ്ടാണ്?

ഋഷിരുവാച ജ്ഞാനമസ്തി സമസ്തസ്യ ജന്തോര്വിഷയഗോചരേ । വിഷയശ്ച മഹാഭാഗ യാതി ചൈവം പൃഥക് പൃഥക്॥൮൧.

മഹാഭാഗവനേ, എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും അവയുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളിലൂടെ അറിവ് ഉണ്ടാകുന്നു. എന്നാൽ, ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങൾ ഓരോരുത്തർക്കും വ്യത്യസ്തമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു.

ദിവാന്ധാഃ പ്രാണിനഃ കേചിദ്രാത്രാവന്ധാസ്തഥാപരേ । കേചിദ് ദിവാ തഥാ രാത്രൌ പ്രാണിനസ്തുല്യദൃഷ്ടയഃ॥൮൧.

ചില ജീവികൾക്ക് പകലിൽ കാഴ്ചയില്ല, മറ്റുചിലർക്കു രാത്രിയിലാണ് കാഴ്ചയില്ലാത്തത്. ചിലർക്ക് പകലും രാത്രിയും ഒരുപോലെ കാണാൻ കഴിയും.

ജ്ഞാനിനോ മനുജാഃ സത്യം കിന്തു തേ ന ഹി കേവലമ് । യതോ ഹി ജ്ഞാനിനഃ സര്വേ പശു-പക്ഷി-മൃഗാദയഃ॥൮൧.

മനുഷ്യർക്ക് ജ്ഞാനം ഉണ്ടെന്നത് സത്യമാണെങ്കിലും, അതു മാത്രം മനുഷ്യർക്കുള്ളതല്ല. മൃഗങ്ങൾക്കും പക്ഷികൾക്കും കാട്ടുമൃഗങ്ങൾക്കും എല്ലാം ജ്ഞാനം ഉണ്ട്.

ജ്ഞാനം ച തന്മനുഷ്യാണാം യത്തേഷാം മൃഗൃപക്ഷിണാമ് । മനുഷ്യാണാം ച യത്തേഷാം തുല്യമന്യത്തഥോഭയോഃ॥൮൧.

മനുഷ്യർക്കുള്ള ജ്ഞാനം മൃഗങ്ങൾക്കും പക്ഷികൾക്കും ഉണ്ട്. അവർക്കുള്ളത് മനുഷ്യർക്കും ഉണ്ട്. ഇരു വിഭാഗത്തിനും സമാനതയുണ്ട്.

ജ്ഞാനേഽപി സതി പശ്യൈതാന് പതങ്ഗാഞ്ഛാവചഞ്ചുഷു । കണമോക്ഷാദൃതാന് മോഹാത്പീഡ്യമാനാനപി ക്ഷുധാ॥൮൧.

ജ്ഞാനം ഉണ്ടെങ്കിലും, ഈ പുഴുക്കളെ നോക്കൂ: വിശപ്പാൽ പീഡിതരായിട്ടും, അവ മോഷത്താൽ തീയിൽ ചാടുന്നു; നാശം ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല.

മാനുഷാ മനുജവ്യാഘ്ര സാഭിലാഷാഃ സുതാന് പ്രതി । ലോഭാത്പ്രത്യുപകാരായ നന്വേതാന് കിം ന പശ്യസി॥൮൧.

മനുഷ്യരും, മനുഷ്യസിംഹനേ, മക്കളോടുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ ഇങ്ങനെ തന്നെ ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു. ലാഭത്തിനായി, പ്രതിഫലം പ്രതീക്ഷിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു — ഇതെല്ലാം നീ കാണുന്നില്ലേ?

തഥാപി മമതാവര്തേ മോഹഗര്തേ നിപാതിതാഃ । മഹാമായാപ്രഭാവേണ സംസാരസ്ഥിതികാരിണാ॥൮൧.

എന്നിരുന്നാലും, മഹാമായയുടെ ശക്തിയാൽ, ലോകജീവിതം നിലനിൽക്കുന്ന ഈ മായികശക്തി കൊണ്ട്, മനുഷ്യർ മമതയുടെ ചുഴലിക്കുളിലും മോഹത്തിന്റെ ആഴമായ കുഴിയിലുമാണ് വീഴുന്നത്.

തന്നാത്ര വിസ്മയഃ കാര്യോ യോഗനിദ്രാ ജഗത്പതേഃ । മഹാമായാ ഹരേശ്ചൈതത്തഥാ സംമോഹ്യതേ ജഗത്॥൮൧.

അതുകൊണ്ട് ഇതിൽ അത്ഭുതപ്പെടേണ്ടതില്ല; ലോകത്തിന്റെ രക്ഷകനായ ഭഗവാന്റെ യോഗനിദ്രയാണ് ഇതിന് കാരണം. ഹരിയുടെ മഹാമായയാൽ ലോകം ഇങ്ങനെ ഭ്രമിതമാകുന്നു.

ജ്ഞാനിനാമപി ചേതാംസി ദേവീ ഭഗവതീ ഹി സാ । ബലാദാകൃഷ്യ മോഹായ മഹാമായാ പ്രയച്ഛതി॥൮൧.

ജ്ഞാനികൾക്കു പോലും, ആ ഭഗവതിയായ ദേവി ശക്തിപ്രയോ​ഗത്തോടെ അവരുടെ മനസ്സിനെ ആകർഷിച്ച് മഹാമായയാൽ മോഹം പകരുന്നു.

തയാ വിസൃജ്യതേ വിശ്വം ജഗദേതച്ചരാചരമ് । സൈഷാ പ്രസന്നാ വരദാ നൃണാം ഭവതി മുക്തയേ॥൮൧.

ഈ ചലനശീലവും അചലവുമായ ലോകം മുഴുവൻ അവളാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു; ദേവി പ്രസന്നയായാൽ, അവൾ അനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകുകയും മനുഷ്യർക്കു മോക്ഷം നൽകുന്നവളാവുകയും ചെയ്യുന്നു.

സാ വിദ്യാ പരമാ മുക്തേര്ഹേതുഭൂതാ സനാതനീ । സംസാരബന്ധഹേതുശ്ച സൈവ സര്വേശ്വരേശ്വരീ॥൮൧.

അവളാണ് പരമവിദ്യ, ശാശ്വതമായ മോക്ഷത്തിന് കാരണമാകുന്നവൾ; അവളാണ് ലോകബന്ധത്തിന് കാരണം, എല്ലാ ദേവതകളുടെയും ദേവത.

രാജോവാച ഭഗവന് ! കാ ഹി സാ ദേവീ മഹാമായേതി യാം ഭവാന് । ബ്രവീതി കഥമുത്പന്നാ സാ കര്മാസ്യാശ്ച കിം ദ്വിജ॥൮൧.

രാജാവ് ചോദിച്ചു: ഭഗവനേ, മഹാമായയെന്നു നിങ്ങൾ പറയുന്ന ആ ദേവി ആരാണ്? അവൾ എങ്ങനെ ജനിച്ചു, അവളുടെ പ്രവർത്തികൾ എന്തൊക്കെയാണ്, ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോനെ?

യത്സ്വഭാവാ ച സാ ദേവീ യത്സ്വരൂപാ യദുദ്ഭവാ । തത് സര്വം ശ്രോതുമിച്ഛാമി ത്വത്തോ ബ്രഹ്മവിദാം വര॥൮൧.

അവളുടെ സ്വഭാവം എന്താണ്, രൂപം എങ്ങനെയാണ്, അവൾ എവിടെ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്—ഇവയെല്ലാം ഞാൻ നിങ്ങൾക്കു നിന്നു കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ബ്രഹ്മജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോനെ.

ഋഷിരുവാച നിത്യൈവ സാ ജഗന്മൂര്തിസ്തയാ സര്വമിദം തതമ് । തഥാപി തത്സമുത്പത്തിര്ബഹുധാ ശ്രുയതാം മമ॥൮൧.

ഋഷി പറഞ്ഞു: അവൾ ശാശ്വതവും ഈ ലോകത്തിന്റെ രൂപവും ആകുന്നു; അവളാൽ എല്ലാം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, അവളുടെ ഉത്ഭവം പലവിധമാണെന്നു എന്റെ വായിൽ നിന്ന് കേൾക്കൂ.

ദേവാനാം കാര്യസിദ്ധ്യര്ഥമാവിര്ഭവതി സാ യദാ । ഉത്പന്നേതി തദാ ലോകേ സാ നിത്യാപ്യഭിധീയതേ॥൮൧.

ദേവതകളുടെ കാര്യങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ അവൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ, അവളെ ജനിച്ചവളെന്നു ലോകത്തിൽ പറയുന്നു; എങ്കിലും, അവളെ എല്ലായ്പ്പോഴും ശാശ്വതയെന്നു വിളിക്കുന്നു.

യോഗനിദ്രാം യദാ വിഷ്ണുര്ജഗത്യേകാര്ണവീകൃതേ । ആസ്തീര്യ ശേഷമഭജത് കല്പാന്തേ ഭഗവാന് പ്രഭുഃ॥൮൧.

ലോകം ഒറ്റ സമുദ്രമായി മാറിയപ്പോൾ, കല്പാന്തത്തിൽ, വിഷ്ണു യോഗനിദ്ര പരത്തി, ശേഷനിൽ വിശ്രമിച്ചു.

തദാ ദ്വാവസുരൌ ഘോരൌ വിഖ്യാതൌ മധുകൈടഭൌ । വിഷ്ണുകര്ണമലോദ്ഭൂതൌ ഹന്തും ബ്രഹ്മാണമുദ്യതൌ॥൮൧.

അപ്പോൾ, വിഷ്ണുവിന്റെ ചെവിയിലെ മാലിന്യത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച, ഭയങ്കരരായ രണ്ട് അസുരന്മാർ—മധു, കൈടഭൻമാർ—ബ്രഹ്മാവിനെ കൊല്ലാൻ ഉദ്ദേശിച്ചു.

സ നാഭികമലേ വിഷ്ണോഃ സ്ഥിതോ ബ്രഹ്മാ പ്രജാപതിഃ । ദൃഷ്ട്വാ താവസുരൌ ചോഗ്രൌ പ്രസുപ്തം ച ജനാര്ദനമ്॥൮൧.

വിഷ്ണുവിന്റെ നാഭികമലത്തിൽ ഇരുന്ന പ്രജാപതിയായ ബ്രഹ്മാവ്, ആ ഭയങ്കരരായ രണ്ട് അസുരന്മാരെയും ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ജനാർദ്ദനനെയും കണ്ടു.

തുഷ്ടാവ യോഗനിദ്രാം താമേകാഗ്രഹൃദയസ്ഥിതഃ । വിബോധനാര്ഥായ ഹരേര്ഹരിനേത്രകൃതാലയാമ്॥൮൧.

ഹരിയുടെ കണ്ണുകളിൽ പാർക്കുന്ന യോഗനിദ്രയെ ഉണർത്താൻ, ഏകാഗ്രമായ മനസ്സോടെ ബ്രഹ്മാവ് അവളെ സ്തുതിച്ചു.

ബ്രഹ്മോവാച വിശ്വേശ്വരീം ജഗദ്ധാത്രീം സ്ഥിതി-സംഹാരകാരിണീമ് । നിദ്രാം ഭഗവതീം വിഷ്ണോരതുലാം തേജസഃ പ്രഭുഃ॥൮൧.

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ലോകത്തിന്റെ ദേവിയേ, സൃഷ്ടികർത്താവേ, നിലനിൽപ്പിന്റെയും സംഹാരത്തിന്റെയും കാരണമാവുന്നവളേ, വിഷ്ണുവിന്റെ ഭഗവതിയായ നിദ്രേ, ഉപമയില്ലാത്ത തേജസ്സിന്റെ ഉടമയേ!

ത്വം സ്വാഹാ ത്വം സ്വധാ ത്വം ഹി വഷട്കാരഃ സ്വരാത്മികാ । സുധാ ത്വമക്ഷരേ നിത്യേ ത്രിധാ മാത്രാത്മികാ സ്ഥിതാ॥൮൧.

നീ സ്വാഹയും സ്വധയും ആകുന്നു; നീ വഷട് എന്ന ഉച്ചാരവും സ്വരത്തിന്റെ ആത്മാവും ആകുന്നു; നീ അമൃതവും, അക്ഷരവും, ശാശ്വതവുമായവളും മൂന്നു മാത്രകളായി നിലകൊള്ളുന്നവളും ആകുന്നു.

അര്ധമാത്രാ സ്ഥിതാ നിത്യാ യാനുച്ചാര്യാ വിശേഷതഃ । ത്വമേവ സന്ധ്യാ സാവിത്രീ ത്വം ദേവി ജനനീ പരാ॥൮൧.

നീ എപ്പോഴും അർദ്ധമാത്രയായി നിലകൊള്ളുന്നു, പ്രത്യേകിച്ച് ഉച്ചരിക്കാനാകാത്തതും; നീയാണ് സന്ധ്യയും സാവിത്രിയും ദേവിയേ, പരമമായ മാതാവും.