മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

ഇത്യാകര്ണ്യ വചസ്തസ്യ ഭൂപതേഃ പ്രണയോദിതമ് । പ്രത്യുവാച സ തം വൈശ്യഃ പ്രശ്രയാവനതോ നൃപമ്॥൮൧.

രാജാവിന്റെ സ്നേഹപൂർവ്വമായ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, വ്യാപാരി വിനയപൂർവ്വം തലകുനിഞ്ഞ് രാജാവിനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

വൈശ്യ ഉവാച സമാധിര്നാമ വൈശ്യോഽഹമുത്പന്നോ ധനിനാം കുലേ । പുത്രദാരൈര്നിരസ്തശ്ച ധനലോഭാദസാധുഭിഃ॥൮൧.

വ്യാപാരി പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ സമാധി എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു വ്യാപാരിയാണ്, സമ്പന്നരായ കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചു. എന്നാൽ എന്റെ മക്കളും ഭാര്യയും, ധനലോഭം കൊണ്ടു, ദുഷ്ടമായി പെരുമാറി എന്നെ പുറത്താക്കി.'

വിഹീനശ്ച ധനൈര്ദാരൈഃ പുത്രൈരാദായ മേ ധനമ് । വനമഭ്യാഗതോ ദുഃ ഖീ നിരസ്തശ്ചാപ്തബന്ധുഭൈഃ॥൮൧.

'എന്റെ ധനം, ഭാര്യ, മക്കൾ എല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ട്, എന്റെ ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്തുക്കളും എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചതിനാൽ, ഞാൻ ദുഃഖത്തോടെ കാട്ടിലേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു.'

സോഽഹം ന വേദ്മി പുത്രാണാം കുശലാകുശലാത്മികാമ് । പ്രവൃത്തിം സ്വജനാനാഞ്ച ദാരാണാഞ്ചാത്ര സംസ്ഥിതഃ॥൮൧.

'ഇവിടെ ഞാൻ എന്റെ മക്കൾക്ക് എന്താണ് സംഭവിക്കുന്നതെന്ന്, അവർ സുഖമായിരിക്കുകയോ അല്ലയോ എന്നതും, എന്റെ കുടുംബത്തെയും ഭാര്യയെയും കുറിച്ചും ഒന്നും അറിയുന്നില്ല.'

കിം നു തേഷാം ഗൃഹേ ക്ഷേമമക്ഷേമം കിം നു സാമ്പ്രതമ് । കഥം തേ കിം നു സദ്വൃത്താഃ ദുര്വൃത്താഃ കിം നു മേ സുതാഃ॥൮൧.

'അവരുടെ വീട്ടിൽ ഇപ്പോൾ സുഖമാണോ, ദു:ഖമാണോ? അവർ എങ്ങനെ ഇരിക്കുന്നു? എന്റെ മക്കൾ നല്ല പെരുമാറ്റമുള്ളവരാണോ, ദുഷ്ടരാണോ?'

രാജോവാച യൈര്നിരസ്തോ ഭവാംല്ലുബ്ധൈഃ പുത്രദാരാദിഭിര്ധനൈഃ । തേഷു കിം ഭവതഃ സ്നേഹമനുബധ്നാതി മാനസമ്॥൮൧.

രാജാവ് ചോദിച്ചു: സ്വർണ്ണത്തിനും, മക്കൾക്കും, ഭാര്യക്കും മുതലായവർക്കും വേണ്ടി അത്യന്തം സ്വാർത്ഥരായവരാൽ നീ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടല്ലോ; പിന്നെന്തിനാണ് നിന്റെ മനസ്സ് അവരോടു ഇനിയും സ്നേഹത്തോടെ ചേർന്നു നിൽക്കുന്നത്?

വൈശ്യ ഉവാച ഏവമേതദ്യഥാ പ്രാഹ ഭവാനസ്മദ്ഗതം വചഃ । കിം കരോമി ന ബധ്നാതി മമ നിഷ്ഠുരതാം മനഃ॥൮൧.

വ്യാപാരി പറഞ്ഞു: അതെ, ഭഗവൻ പറഞ്ഞത് അത്രേ ശരി; എന്റെ കാര്യത്തിൽ പറയുന്നതെല്ലാം സത്യമാണ്. എങ്കിലും ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും? എന്റെ മനസ്സ് അവരോടു കഠിനമാകാൻ എനിക്കാവുന്നില്ല.

യൈഃ സന്ത്യജ്യ പിതൃസ്നേഹം ധനലുബ്ധൈര്നിരാകൃതഃ । പതിസ്വജനഹാര്ദം ച ഹാര്ദി തേഷ്വേവ മേ മനഃ॥൮൧.

സ്വർണ്ണത്തിനായി പിതൃസ്നേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് എന്നെ തള്ളിക്കളഞ്ഞവരാണ് അവർ. എന്നാലും എന്റെ മനസ്സ് അവരിലേക്കാണ്, ഭാര്യയിലേക്കും ബന്ധുക്കളിലേക്കും എന്റെ ജനങ്ങളിലേക്കുമാണ് ചേർന്നിരിക്കുന്നത്.

കിമേതന്നാഭിജാനാമി ജാനന്നപി മഹാമതേ । യത്പ്രേമപ്രവണം ചിത്തം വിഗുണേഷ്വപി ബന്ധുഷു॥൮൧.

ഇത് എന്താണെന്ന് എനിക്ക് മനസ്സിലാകുന്നില്ല, മഹാമനസ്സുള്ളവനേ. അറിയാമെങ്കിലും, ഗുണമില്ലാത്ത ബന്ധുക്കളോടും മനസ്സ് സ്നേഹത്തോടെയാണ് പോകുന്നത് — ഇതെന്തിനാണെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നില്ല.

തേഷാം കൃതേ മേ നിഃ ശ്വാസോ ദൌര്മനസ്യം ച ജായതേ । കരോമി കിം യന്ന മനസ്തേഷ്വപ്രീതിഷു നിഷ്ഠുരമ്॥൮൧.

അവരെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചാൽ എനിക്ക് ദുഃഖം തോന്നുന്നു, ആഹ്‌വാനം വരുന്നു. എത്ര ശ്രമിച്ചാലും, എനിക്ക് മനസ്സ് അവരോടു കഠിനമാകാൻ കഴിയുന്നില്ല; ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും?

മാര്കണ്ഡേയ ഉവാച തതസ്തൌ സഹിതൌ വിപ്ര തം മുനിം സമുപസ്ഥിതൌ । സമാധിര്നാമ വൈശ്യോഽസൌ സ ച പാര്ഥിവസത്തമഃ॥൮൧.

മാർകണ്ടേയൻ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണനേ, പിന്നെ ആ വ്യാപാരിയും രാജാവും ചേർന്ന് ആ മഹർഷിയെ സമീപിച്ചു. ആ വ്യാപാരിക്ക് സമാധി എന്നായിരുന്നു പേര്, കൂടെ രാജാവും.

കൃത്വാ തു തൌ യഥാന്യായം യഥാര്ഹം തേന സംവിദമ് । ഉപവിഷ്ടൌ കഥാഃ കാശ്ചിച്ചക്രതുര്വൈശ്യ-പാര്ഥിവൌ॥൮൧.

അവർ ആ മഹർഷിയെ യോജ്യമായ വിധിയിൽ ആദരപൂർവ്വം അഭിവാദ്യം ചെയ്തു. തുടർന്ന് വ്യാപാരിയും രാജാവും ഇരുന്ന് പരസ്പരം സംസാരിച്ചു.

രാജോവാച ഭഗവംസ്ത്വാമഹം പ്രഷ്ടുമിച്ചാമ്യേകം വദസ്വ തത് । ദുഃഖായ യന്മേ മനസഃ സ്വചിത്തായത്തതാം വിനാ॥൮൧.

രാജാവ് ചോദിച്ചു: ഭഗവൻ, ഞാൻ ഒരു സംശയം ചോദിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ദയവായി പറയൂ: എന്റെ മനസ്സ് അതിന്റെ സ്വഭാവത്താൽ എപ്പോഴും ദുഃഖപ്പെടുന്നു — അതിന് കാരണം എന്താണ്?

മമത്വം ഗതരാജ്യസ്യ രാജ്യാങ്ഗേഷ്വഖിലേഷ്വപി । ജാനതോഽപി യഥാജ്ഞസ്യ കിമേതന്മുനിസത്തമ॥൮൧.

രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടും, അതിലെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളോടും എനിക്ക് ഉടമസ്ഥതാഭിമാനം ഇപ്പോഴും ഉണ്ട്. അറിയുന്നവനാണെങ്കിലും, അജ്ഞാനിയെപ്പോലെയാണ് ഞാൻ. മഹർഷിയേ, ഇതെന്താണ്?

അയം ച നികൃതഃ പുത്രൈര്ദാരൈര്ഭൃത്യൈസ്തഥോജ്ഝിതഃ । സ്വജനേന ച സന്ത്യക്തസ്തേഷു ഹാര്ദേ തഥാപ്യതി॥൮൧.

ഇവൻ, മക്കളാൽ വഞ്ചിക്കപ്പെട്ടവനും, ഭാര്യയാൽ ഭൃത്യന്മാരാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടവനും, സ്വന്തം ജനങ്ങളാൽ തള്ളപ്പെട്ടവനും ആണ്. എന്നാലും അവരോടുള്ള ഹൃദയബന്ധം ഇനിയും അവനിൽ ഉണ്ട്.

ഏവമേഷ തഥാഹം ച ദ്വാവപ്യത്യന്തദുഃ ഖിതൌ । ദൃഷ്ടദോഷേഽപി വിഷയേ മമത്വാകൃഷ്ടമാനസൌ॥൮൧.

ഇങ്ങനെ, ഞാനും ഇദ്ദേഹവും ഇരുവരും അത്യന്തം ദുഃഖിതരാണ്. ഇവയിൽ ദോഷം കാണുന്നവരായിട്ടും, മനസ്സ് ഉടമസ്ഥതാഭിമാനത്തിൽ ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു.

തത്കിമേതന്മഹാഭാഗ യന്മോഹോ ജ്ഞാനിനോരപി । മമാസ്യ ച ഭവത്യേഷാ വിവേകാന്ധസ്യ മൂഢതാ॥൮൧.

മഹാഭാഗവനേ, ജ്ഞാനികൾക്കു പോലും ഉണ്ടാകുന്ന ഈ മോഹം എന്താണ്? ഞാനും ഇദ്ദേഹവും വിവേകശൂന്യരായി മൂടുപടിഞ്ഞിരിക്കുന്നു — ഇതെന്തുകൊണ്ടാണ്?

ഋഷിരുവാച ജ്ഞാനമസ്തി സമസ്തസ്യ ജന്തോര്വിഷയഗോചരേ । വിഷയശ്ച മഹാഭാഗ യാതി ചൈവം പൃഥക് പൃഥക്॥൮൧.

മഹാഭാഗവനേ, എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും അവയുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളിലൂടെ അറിവ് ഉണ്ടാകുന്നു. എന്നാൽ, ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങൾ ഓരോരുത്തർക്കും വ്യത്യസ്തമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു.

ദിവാന്ധാഃ പ്രാണിനഃ കേചിദ്രാത്രാവന്ധാസ്തഥാപരേ । കേചിദ് ദിവാ തഥാ രാത്രൌ പ്രാണിനസ്തുല്യദൃഷ്ടയഃ॥൮൧.

ചില ജീവികൾക്ക് പകലിൽ കാഴ്ചയില്ല, മറ്റുചിലർക്കു രാത്രിയിലാണ് കാഴ്ചയില്ലാത്തത്. ചിലർക്ക് പകലും രാത്രിയും ഒരുപോലെ കാണാൻ കഴിയും.

ജ്ഞാനിനോ മനുജാഃ സത്യം കിന്തു തേ ന ഹി കേവലമ് । യതോ ഹി ജ്ഞാനിനഃ സര്വേ പശു-പക്ഷി-മൃഗാദയഃ॥൮൧.

മനുഷ്യർക്ക് ജ്ഞാനം ഉണ്ടെന്നത് സത്യമാണെങ്കിലും, അതു മാത്രം മനുഷ്യർക്കുള്ളതല്ല. മൃഗങ്ങൾക്കും പക്ഷികൾക്കും കാട്ടുമൃഗങ്ങൾക്കും എല്ലാം ജ്ഞാനം ഉണ്ട്.

ജ്ഞാനം ച തന്മനുഷ്യാണാം യത്തേഷാം മൃഗൃപക്ഷിണാമ് । മനുഷ്യാണാം ച യത്തേഷാം തുല്യമന്യത്തഥോഭയോഃ॥൮൧.

മനുഷ്യർക്കുള്ള ജ്ഞാനം മൃഗങ്ങൾക്കും പക്ഷികൾക്കും ഉണ്ട്. അവർക്കുള്ളത് മനുഷ്യർക്കും ഉണ്ട്. ഇരു വിഭാഗത്തിനും സമാനതയുണ്ട്.

ജ്ഞാനേഽപി സതി പശ്യൈതാന് പതങ്ഗാഞ്ഛാവചഞ്ചുഷു । കണമോക്ഷാദൃതാന് മോഹാത്പീഡ്യമാനാനപി ക്ഷുധാ॥൮൧.

ജ്ഞാനം ഉണ്ടെങ്കിലും, ഈ പുഴുക്കളെ നോക്കൂ: വിശപ്പാൽ പീഡിതരായിട്ടും, അവ മോഷത്താൽ തീയിൽ ചാടുന്നു; നാശം ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല.

മാനുഷാ മനുജവ്യാഘ്ര സാഭിലാഷാഃ സുതാന് പ്രതി । ലോഭാത്പ്രത്യുപകാരായ നന്വേതാന് കിം ന പശ്യസി॥൮൧.

മനുഷ്യരും, മനുഷ്യസിംഹനേ, മക്കളോടുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ ഇങ്ങനെ തന്നെ ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു. ലാഭത്തിനായി, പ്രതിഫലം പ്രതീക്ഷിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു — ഇതെല്ലാം നീ കാണുന്നില്ലേ?

തഥാപി മമതാവര്തേ മോഹഗര്തേ നിപാതിതാഃ । മഹാമായാപ്രഭാവേണ സംസാരസ്ഥിതികാരിണാ॥൮൧.

എന്നിരുന്നാലും, മഹാമായയുടെ ശക്തിയാൽ, ലോകജീവിതം നിലനിൽക്കുന്ന ഈ മായികശക്തി കൊണ്ട്, മനുഷ്യർ മമതയുടെ ചുഴലിക്കുളിലും മോഹത്തിന്റെ ആഴമായ കുഴിയിലുമാണ് വീഴുന്നത്.

തന്നാത്ര വിസ്മയഃ കാര്യോ യോഗനിദ്രാ ജഗത്പതേഃ । മഹാമായാ ഹരേശ്ചൈതത്തഥാ സംമോഹ്യതേ ജഗത്॥൮൧.

അതുകൊണ്ട് ഇതിൽ അത്ഭുതപ്പെടേണ്ടതില്ല; ലോകത്തിന്റെ രക്ഷകനായ ഭഗവാന്റെ യോഗനിദ്രയാണ് ഇതിന് കാരണം. ഹരിയുടെ മഹാമായയാൽ ലോകം ഇങ്ങനെ ഭ്രമിതമാകുന്നു.

ജ്ഞാനിനാമപി ചേതാംസി ദേവീ ഭഗവതീ ഹി സാ । ബലാദാകൃഷ്യ മോഹായ മഹാമായാ പ്രയച്ഛതി॥൮൧.

ജ്ഞാനികൾക്കു പോലും, ആ ഭഗവതിയായ ദേവി ശക്തിപ്രയോ​ഗത്തോടെ അവരുടെ മനസ്സിനെ ആകർഷിച്ച് മഹാമായയാൽ മോഹം പകരുന്നു.

തയാ വിസൃജ്യതേ വിശ്വം ജഗദേതച്ചരാചരമ് । സൈഷാ പ്രസന്നാ വരദാ നൃണാം ഭവതി മുക്തയേ॥൮൧.

ഈ ചലനശീലവും അചലവുമായ ലോകം മുഴുവൻ അവളാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു; ദേവി പ്രസന്നയായാൽ, അവൾ അനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകുകയും മനുഷ്യർക്കു മോക്ഷം നൽകുന്നവളാവുകയും ചെയ്യുന്നു.

സാ വിദ്യാ പരമാ മുക്തേര്ഹേതുഭൂതാ സനാതനീ । സംസാരബന്ധഹേതുശ്ച സൈവ സര്വേശ്വരേശ്വരീ॥൮൧.

അവളാണ് പരമവിദ്യ, ശാശ്വതമായ മോക്ഷത്തിന് കാരണമാകുന്നവൾ; അവളാണ് ലോകബന്ധത്തിന് കാരണം, എല്ലാ ദേവതകളുടെയും ദേവത.

രാജോവാച ഭഗവന് ! കാ ഹി സാ ദേവീ മഹാമായേതി യാം ഭവാന് । ബ്രവീതി കഥമുത്പന്നാ സാ കര്മാസ്യാശ്ച കിം ദ്വിജ॥൮൧.

രാജാവ് ചോദിച്ചു: ഭഗവനേ, മഹാമായയെന്നു നിങ്ങൾ പറയുന്ന ആ ദേവി ആരാണ്? അവൾ എങ്ങനെ ജനിച്ചു, അവളുടെ പ്രവർത്തികൾ എന്തൊക്കെയാണ്, ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോനെ?