മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

അമാത്യൈര്ബലിഭിര്ദുഷ്ടൈര്ദുര്ബലസ്യ ദുരാത്മഭിഃ । കോഷോ ബലഞ്ചാപഹൃതം തത്രാപി സ്വപുരേ തതഃ॥൮൧.

അവിടെ തന്നെ നഗരത്തിൽ, അവന്റെ മന്ത്രിമാർ ശക്തരും ദുഷ്ടരുമായവരും, ദുഷ്ടഹൃദയമുള്ളവരും, അവന്റെ ദുർബലതയെ ഉപയോഗപ്പെടുത്തി, അവന്റെ ധനവും സൈന്യവും കവർന്നു.

തതോ മൃഗയാവ്യാജേന ഹൃതസ്വാമ്യഃ സ ഭുപതിഃ । ഏകാകീ ഹയമാരുഹ്യ ജഗാമ ഗഹനം വനമ്॥൮൧.

അതിനുശേഷം വേട്ടയാടാൻ പോകുന്നുവെന്ന വ്യാജേന, ആ രാജാവ് തന്റെ അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ട്, ഒറ്റക്കായി കുതിരക്കു കയറി, കാട്ടിലെ ഗഹനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

സ തത്രാശ്രമമദ്രാക്ഷീദ് ദ്വിജവര്യസ്യ മേധസഃ । പ്രശാന്തശ്വാപദാകീര്ണം മുനിശ്ഷ്യോപശോഭിതമ്॥൮൧.

അവിടെ, മഹർഷി മേധസിന്റെ ആശ്രമം അവൻ കണ്ടു. അതു ശാന്തമായതും കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതും, മഹർഷിയും ശിഷ്യന്മാരും അലങ്കരിച്ചതുമായിരുന്നു.

തസ്ഥൌ കഞ്ചിത് സ കാലഞ്ച മുനിനാ തേന സത്കൃതഃ । ഇതശ്ചൈതശ്ച വിചരംസ്തസ്മിന് മുനിവരാശ്രമേ॥൮൧.

അവിടെയായി, ആ മഹർഷി അവനെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു. അവൻ കുറേ ദിവസം അവിടെ തങ്ങി, ആശ്രമത്തിനകത്ത് ഇവിടെ അവിടെ നടക്കുകയും ചെയ്തു.

സോഽചിന്തയത് തദാ തത്ര മമത്വാകൃഷ്ടചേതനഃ । മത്പൂര്വൈഃ പാലിതം പൂര്വം മയാ ഹീനം പുരം ഹി തത് । മദ്ഭൃത്യൈസ്തൈരസദ്വൃത്തൈര്ധര്മതഃ പാല്യതേ ന വാ॥൮൧.

അവിടെ, മമതയിൽ ആകർഷിതനായ മനസ്സോടെ, അവൻ ചിന്തിച്ചു: 'എന്റെ പൂർവ്വികരും ഞാനും സംരക്ഷിച്ചിരുന്ന നഗരം ഇപ്പോൾ നഷ്ടമായി; എന്റെ സേവകർ ദുഷ്ടമായ പെരുമാറ്റത്തോടെ, ധർമ്മപാതത്തിൽ സംരക്ഷിക്കുന്നുണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്നറിയില്ല.'

ന ജാനേ സ പ്രധാനോ മേ ശൂരഹസ്തീ സദാമദഃ । മമ വൈരിവശം യാതഃ കാന് ഭോഗാനുപലപ്സ്യതേ॥൮൧.

'എന്റെ പ്രധാനി, ധൈര്യശാലിയും എപ്പോഴും അഭിമാനമുള്ള ആനയോട്ടക്കാരനും, ഇപ്പോൾ എന്റെ ശത്രുക്കളുടെ വശമായിരിക്കുന്നു; അവൻ എന്തെങ്കിലും സുഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നുണ്ടോ എന്നറിയില്ല.'

യേ മമാനുഗതാ നിത്യം പ്രസാദധനഭോജനൈഃ । അനുവൃത്തിം ധ്രുവം തേഽദ്യ കുര്വന്ത്യന്യമഹീഭൃതാമ്॥൮൧.

'എന്റെ അനുഗ്രഹവും ധനവും ഭക്ഷണവും എപ്പോഴും ലഭിച്ചവരും എപ്പോഴും എന്നെ അനുഗമിച്ചവരും, ഇപ്പോൾ ഉറപ്പായും മറ്റാരോ രാജാക്കന്മാരെ സേവിക്കുകയാണ്.'

അസമ്യഗ്വ്യയശീലൈസ്തൈഃ കുര്വദ്ഭിഃ സതതം വ്യയമ് । സംചിതഃ സോഽതിദുഃ ഖേന ക്ഷയം കോശോ ഗമിഷ്യതി॥൮൧.

'അവർ എപ്പോഴും തെറ്റായ രീതിയിൽ ധനം ചെലവഴിക്കുമ്പോൾ, വലിയ കഷ്ടപ്പാടോടെ സമ്പാദിച്ച ധനശേഖരം ഉടൻ തന്നെ തീർന്നുപോകും.'

ഏതച്ചാന്യച്ച സതതം ചിന്തയാമാസ പാര്ഥിവഃ । തത്ര വിപ്രാശ്രമാഭ്യാസേ വൈശ്യമേകം ദദര്ശ സഃ॥൮൧.

രാജാവ് ഇങ്ങനെ പലതും നിരന്തരം ചിന്തിച്ചു. അപ്പോൾ, മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിന് സമീപം, അവൻ ഒരു വ്യാപാരിയെ കണ്ടു.

സ പൃഷ്ടസ്തേന കസ്ത്വം ഭോഃ ഹേതുശ്ചാഗമനേഽത്ര കഃ । സശോക ഇവ കസ്മാത്ത്വം ദുര്മനാ ഇവ ലക്ഷ്യസേ॥൮൧.

അവനെ രാജാവ് ചോദിച്ചു: 'നീ ആരാണ്, ഇവിടെ വരാൻ കാര്യം എന്താണ്? എന്തുകൊണ്ട് നീ ദുഃഖിതനും വിഷമിതനും പോലെ തോന്നുന്നു?'

ഇത്യാകര്ണ്യ വചസ്തസ്യ ഭൂപതേഃ പ്രണയോദിതമ് । പ്രത്യുവാച സ തം വൈശ്യഃ പ്രശ്രയാവനതോ നൃപമ്॥൮൧.

രാജാവിന്റെ സ്നേഹപൂർവ്വമായ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, വ്യാപാരി വിനയപൂർവ്വം തലകുനിഞ്ഞ് രാജാവിനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

വൈശ്യ ഉവാച സമാധിര്നാമ വൈശ്യോഽഹമുത്പന്നോ ധനിനാം കുലേ । പുത്രദാരൈര്നിരസ്തശ്ച ധനലോഭാദസാധുഭിഃ॥൮൧.

വ്യാപാരി പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ സമാധി എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു വ്യാപാരിയാണ്, സമ്പന്നരായ കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചു. എന്നാൽ എന്റെ മക്കളും ഭാര്യയും, ധനലോഭം കൊണ്ടു, ദുഷ്ടമായി പെരുമാറി എന്നെ പുറത്താക്കി.'

വിഹീനശ്ച ധനൈര്ദാരൈഃ പുത്രൈരാദായ മേ ധനമ് । വനമഭ്യാഗതോ ദുഃ ഖീ നിരസ്തശ്ചാപ്തബന്ധുഭൈഃ॥൮൧.

'എന്റെ ധനം, ഭാര്യ, മക്കൾ എല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ട്, എന്റെ ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്തുക്കളും എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചതിനാൽ, ഞാൻ ദുഃഖത്തോടെ കാട്ടിലേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു.'

സോഽഹം ന വേദ്മി പുത്രാണാം കുശലാകുശലാത്മികാമ് । പ്രവൃത്തിം സ്വജനാനാഞ്ച ദാരാണാഞ്ചാത്ര സംസ്ഥിതഃ॥൮൧.

'ഇവിടെ ഞാൻ എന്റെ മക്കൾക്ക് എന്താണ് സംഭവിക്കുന്നതെന്ന്, അവർ സുഖമായിരിക്കുകയോ അല്ലയോ എന്നതും, എന്റെ കുടുംബത്തെയും ഭാര്യയെയും കുറിച്ചും ഒന്നും അറിയുന്നില്ല.'

കിം നു തേഷാം ഗൃഹേ ക്ഷേമമക്ഷേമം കിം നു സാമ്പ്രതമ് । കഥം തേ കിം നു സദ്വൃത്താഃ ദുര്വൃത്താഃ കിം നു മേ സുതാഃ॥൮൧.

'അവരുടെ വീട്ടിൽ ഇപ്പോൾ സുഖമാണോ, ദു:ഖമാണോ? അവർ എങ്ങനെ ഇരിക്കുന്നു? എന്റെ മക്കൾ നല്ല പെരുമാറ്റമുള്ളവരാണോ, ദുഷ്ടരാണോ?'

രാജോവാച യൈര്നിരസ്തോ ഭവാംല്ലുബ്ധൈഃ പുത്രദാരാദിഭിര്ധനൈഃ । തേഷു കിം ഭവതഃ സ്നേഹമനുബധ്നാതി മാനസമ്॥൮൧.

രാജാവ് ചോദിച്ചു: സ്വർണ്ണത്തിനും, മക്കൾക്കും, ഭാര്യക്കും മുതലായവർക്കും വേണ്ടി അത്യന്തം സ്വാർത്ഥരായവരാൽ നീ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടല്ലോ; പിന്നെന്തിനാണ് നിന്റെ മനസ്സ് അവരോടു ഇനിയും സ്നേഹത്തോടെ ചേർന്നു നിൽക്കുന്നത്?

വൈശ്യ ഉവാച ഏവമേതദ്യഥാ പ്രാഹ ഭവാനസ്മദ്ഗതം വചഃ । കിം കരോമി ന ബധ്നാതി മമ നിഷ്ഠുരതാം മനഃ॥൮൧.

വ്യാപാരി പറഞ്ഞു: അതെ, ഭഗവൻ പറഞ്ഞത് അത്രേ ശരി; എന്റെ കാര്യത്തിൽ പറയുന്നതെല്ലാം സത്യമാണ്. എങ്കിലും ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും? എന്റെ മനസ്സ് അവരോടു കഠിനമാകാൻ എനിക്കാവുന്നില്ല.

യൈഃ സന്ത്യജ്യ പിതൃസ്നേഹം ധനലുബ്ധൈര്നിരാകൃതഃ । പതിസ്വജനഹാര്ദം ച ഹാര്ദി തേഷ്വേവ മേ മനഃ॥൮൧.

സ്വർണ്ണത്തിനായി പിതൃസ്നേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് എന്നെ തള്ളിക്കളഞ്ഞവരാണ് അവർ. എന്നാലും എന്റെ മനസ്സ് അവരിലേക്കാണ്, ഭാര്യയിലേക്കും ബന്ധുക്കളിലേക്കും എന്റെ ജനങ്ങളിലേക്കുമാണ് ചേർന്നിരിക്കുന്നത്.

കിമേതന്നാഭിജാനാമി ജാനന്നപി മഹാമതേ । യത്പ്രേമപ്രവണം ചിത്തം വിഗുണേഷ്വപി ബന്ധുഷു॥൮൧.

ഇത് എന്താണെന്ന് എനിക്ക് മനസ്സിലാകുന്നില്ല, മഹാമനസ്സുള്ളവനേ. അറിയാമെങ്കിലും, ഗുണമില്ലാത്ത ബന്ധുക്കളോടും മനസ്സ് സ്നേഹത്തോടെയാണ് പോകുന്നത് — ഇതെന്തിനാണെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നില്ല.

തേഷാം കൃതേ മേ നിഃ ശ്വാസോ ദൌര്മനസ്യം ച ജായതേ । കരോമി കിം യന്ന മനസ്തേഷ്വപ്രീതിഷു നിഷ്ഠുരമ്॥൮൧.

അവരെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചാൽ എനിക്ക് ദുഃഖം തോന്നുന്നു, ആഹ്‌വാനം വരുന്നു. എത്ര ശ്രമിച്ചാലും, എനിക്ക് മനസ്സ് അവരോടു കഠിനമാകാൻ കഴിയുന്നില്ല; ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും?

മാര്കണ്ഡേയ ഉവാച തതസ്തൌ സഹിതൌ വിപ്ര തം മുനിം സമുപസ്ഥിതൌ । സമാധിര്നാമ വൈശ്യോഽസൌ സ ച പാര്ഥിവസത്തമഃ॥൮൧.

മാർകണ്ടേയൻ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണനേ, പിന്നെ ആ വ്യാപാരിയും രാജാവും ചേർന്ന് ആ മഹർഷിയെ സമീപിച്ചു. ആ വ്യാപാരിക്ക് സമാധി എന്നായിരുന്നു പേര്, കൂടെ രാജാവും.

കൃത്വാ തു തൌ യഥാന്യായം യഥാര്ഹം തേന സംവിദമ് । ഉപവിഷ്ടൌ കഥാഃ കാശ്ചിച്ചക്രതുര്വൈശ്യ-പാര്ഥിവൌ॥൮൧.

അവർ ആ മഹർഷിയെ യോജ്യമായ വിധിയിൽ ആദരപൂർവ്വം അഭിവാദ്യം ചെയ്തു. തുടർന്ന് വ്യാപാരിയും രാജാവും ഇരുന്ന് പരസ്പരം സംസാരിച്ചു.

രാജോവാച ഭഗവംസ്ത്വാമഹം പ്രഷ്ടുമിച്ചാമ്യേകം വദസ്വ തത് । ദുഃഖായ യന്മേ മനസഃ സ്വചിത്തായത്തതാം വിനാ॥൮൧.

രാജാവ് ചോദിച്ചു: ഭഗവൻ, ഞാൻ ഒരു സംശയം ചോദിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ദയവായി പറയൂ: എന്റെ മനസ്സ് അതിന്റെ സ്വഭാവത്താൽ എപ്പോഴും ദുഃഖപ്പെടുന്നു — അതിന് കാരണം എന്താണ്?

മമത്വം ഗതരാജ്യസ്യ രാജ്യാങ്ഗേഷ്വഖിലേഷ്വപി । ജാനതോഽപി യഥാജ്ഞസ്യ കിമേതന്മുനിസത്തമ॥൮൧.

രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടും, അതിലെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളോടും എനിക്ക് ഉടമസ്ഥതാഭിമാനം ഇപ്പോഴും ഉണ്ട്. അറിയുന്നവനാണെങ്കിലും, അജ്ഞാനിയെപ്പോലെയാണ് ഞാൻ. മഹർഷിയേ, ഇതെന്താണ്?

അയം ച നികൃതഃ പുത്രൈര്ദാരൈര്ഭൃത്യൈസ്തഥോജ്ഝിതഃ । സ്വജനേന ച സന്ത്യക്തസ്തേഷു ഹാര്ദേ തഥാപ്യതി॥൮൧.

ഇവൻ, മക്കളാൽ വഞ്ചിക്കപ്പെട്ടവനും, ഭാര്യയാൽ ഭൃത്യന്മാരാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടവനും, സ്വന്തം ജനങ്ങളാൽ തള്ളപ്പെട്ടവനും ആണ്. എന്നാലും അവരോടുള്ള ഹൃദയബന്ധം ഇനിയും അവനിൽ ഉണ്ട്.

ഏവമേഷ തഥാഹം ച ദ്വാവപ്യത്യന്തദുഃ ഖിതൌ । ദൃഷ്ടദോഷേഽപി വിഷയേ മമത്വാകൃഷ്ടമാനസൌ॥൮൧.

ഇങ്ങനെ, ഞാനും ഇദ്ദേഹവും ഇരുവരും അത്യന്തം ദുഃഖിതരാണ്. ഇവയിൽ ദോഷം കാണുന്നവരായിട്ടും, മനസ്സ് ഉടമസ്ഥതാഭിമാനത്തിൽ ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു.

തത്കിമേതന്മഹാഭാഗ യന്മോഹോ ജ്ഞാനിനോരപി । മമാസ്യ ച ഭവത്യേഷാ വിവേകാന്ധസ്യ മൂഢതാ॥൮൧.

മഹാഭാഗവനേ, ജ്ഞാനികൾക്കു പോലും ഉണ്ടാകുന്ന ഈ മോഹം എന്താണ്? ഞാനും ഇദ്ദേഹവും വിവേകശൂന്യരായി മൂടുപടിഞ്ഞിരിക്കുന്നു — ഇതെന്തുകൊണ്ടാണ്?

ഋഷിരുവാച ജ്ഞാനമസ്തി സമസ്തസ്യ ജന്തോര്വിഷയഗോചരേ । വിഷയശ്ച മഹാഭാഗ യാതി ചൈവം പൃഥക് പൃഥക്॥൮൧.

മഹാഭാഗവനേ, എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും അവയുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളിലൂടെ അറിവ് ഉണ്ടാകുന്നു. എന്നാൽ, ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങൾ ഓരോരുത്തർക്കും വ്യത്യസ്തമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു.

ദിവാന്ധാഃ പ്രാണിനഃ കേചിദ്രാത്രാവന്ധാസ്തഥാപരേ । കേചിദ് ദിവാ തഥാ രാത്രൌ പ്രാണിനസ്തുല്യദൃഷ്ടയഃ॥൮൧.

ചില ജീവികൾക്ക് പകലിൽ കാഴ്ചയില്ല, മറ്റുചിലർക്കു രാത്രിയിലാണ് കാഴ്ചയില്ലാത്തത്. ചിലർക്ക് പകലും രാത്രിയും ഒരുപോലെ കാണാൻ കഴിയും.