മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

ഇഷ്ടൈര്ദാരൈസ്തഥാ പുത്രൈര്ബന്ധുഭിര്വാ കദാചന । വിയോഗോ നാസ്യ ഭവിതാ ശൃണ്വതഃ പഠതോഽപി വാ ॥ ൭൨.

ആ കഥ കേൾക്കുന്നവനോ വായിക്കുന്നവനോ പ്രിയപ്പെട്ട ഭാര്യമാരിൽ, മക്കളിൽ, ബന്ധുക്കളിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും വേർപാടു അനുഭവിക്കില്ല.

തസ്യ മന്വന്തരം ബ്രഹ്മന് ! വദതോ മേ നിശാമയ । ശ്രൂയതാം തത്ര യശ്ചേന്ദ്രോ യേ ച ദേവാസ്തഥര്ഷയഃ ॥ ൭൨.

ബ്രാഹ്മണനേ, അവന്റെ മന്വന്തരം ഞാൻ പറയുമ്പോൾ ശ്രദ്ധിക്കൂ; അപ്പോൾ ആരായിരുന്നു ഇന്ദ്രൻ, ആരായിരുന്നു ദേവന്മാർ, ആരായിരുന്നു മുനികൾ എന്ന് കേൾക്കൂ.

മാര്തണ്ഡ രസ്യവേര്ഭാര്യാ തനയാ വിശ്വകര്മണഃ । സംജ്ഞാ നാമ മഹാഭാഗ തസ്യാം ഭാനുരജീജനത് ॥ ൭൭.

രശിയുടെയും വിശ്വകർമ്മയുടെ മകളുടെയും മകനായ മാർതാണ്ഡന്റെ ഭാര്യയുടെ പേര് സഞ്ജ്ഞയായിരുന്നു; അവളിൽ ഭാനു ജനിച്ചു.

മനും പ്രഖ്യാതയശസമനേകജ്ഞാനപാരഗമ് । വിവസ്വതഃ സുതോ യസ്മാത്തസ്മാദ്വൈവസ്വതസ്തു സഃ ॥ ൭൭.

വിഭവസ്വാന്റെ മകനായ മനു, പലവിധ ജ്ഞാനങ്ങളിൽ പ്രഗത്ഭനും പ്രശസ്തനുമായിരുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് അവനെ വൈവസ്വതൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.

സംജ്ഞാ ച രവിണാ ദൃഷ്ടാ നിമീലയതി ലോചനേ । യതസ്തതഃ സരോഷോര്ഽകഃ സംജ്ഞാം നിഷ്ഠുരമബ്രവീത് ॥ ൭൭.

സഞ്ജ്ഞയെ സൂര്യൻ കണ്ടപ്പോൾ, അവൾ കണ്ണടച്ചു; അതിനാൽ കോപത്തോടെ സൂര്യൻ അവളോട് കഠിനമായി പറഞ്ഞു.

മയി ദൃഷ്ടേ സദാ യസ്മാത്കുരുഷേ നേത്രസംയമമ് । തസ്മാജ്ജനിഷ്യസേ മൂഢേ പ്രജാസംയമനം യമമ് ॥ ൭൭.

നീ എന്നെ കാണുമ്പോൾ എപ്പോഴും കണ്ണടയ്ക്കുന്നതുകൊണ്ട്, നീ മണ്ടനേ, ജീവികളെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന യമനെ ജനിപ്പിക്കും.

മാര്കണ്ഡേയ ഉവാച തതഃ സാ ചപലാം ദൃഷ്ടിം ദേവീ ചക്രേ ഭയാകുലാ । വിലോലിതദൃശം ദൃഷ്ട്വാ പുനരാഹ ച താം രവിഃ ॥ ൭൭.

മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു: അതിനുശേഷം ഭയത്താൽ ദേവി കണ്ണുകൾ ചഞ്ചലമാക്കി നോക്കി; അവളുടെ കണ്ണുകൾ കുലുങ്ങുന്നത് കണ്ടു, സൂര്യൻ വീണ്ടും അവളോട് പറഞ്ഞു.

യസ്മാദ്വിലോലിതാ ദൃഷ്ടിര്മയി ദൃഷ്ടേ ത്വയാധുനാ । തസ്മാദ്വിലോലാം തനയാം നദീം ത്വം പ്രസവിഷ്യസി ॥ ൭൭.

ഇപ്പോൾ നീ എന്നെ നോക്കുമ്പോൾ കണ്ണുകൾ ചഞ്ചലമായതുകൊണ്ട്, നീ 'വിലോല' എന്ന പേരിൽ ഒരു നദിയായ മകളെ ജനിപ്പിക്കും.

മാര്കണ്ഡേയ ഉവാച തതസ്തസ്യാന്തു സംജജ്ഞേ ഭര്തൃശാപേന തേന വൈ । യമശ്ച യമുനാ ചേയം പ്രഖ്യാതാ സുമഹാനദീ ॥ ൭൭.

മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു: ഭർത്താവിന്റെ ശാപം മൂലം അവളിൽ നിന്ന് യമനും ഈ മഹാനദിയായ യമുനയും ജനിച്ചു.

സാപി സംജ്ഞാ രവേസ്തേജഃ സേഹേ ദുഃ ഖേന ഭാമിനീ । അസഹന്തീ ച സാ തേജശ്ചിന്തയാമാസ വൈ തദാ ॥ ൭൭.

സൂര്യന്റെ തേജസ് സഹിക്കാൻ സഞ്ജ്ഞയ്ക്ക് വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടായിരുന്നു; അതു സഹിക്കാനാവാതെ അവൾ ആലോചിക്കാൻ തുടങ്ങി.

കിങ്കരോമി ക്വ ഗച്ഛാമി ക്വ ഗതായാശ്ച നിര്വൃതിഃ । ഭവേന്മമ കഥം ഭര്താ കോപമര്കശ്ച നൈഷ്യതി ॥ ൭൭.

ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം? എവിടെ പോകണം? എവിടെയാണ് എനിക്ക് ആശ്വാസം? എന്റെ ഭർത്താവിന് എങ്ങനെ കോപം വരാതിരിക്കും?

ഇതി സംചിന്ത്യ ബഹുധാ പ്രജാപതിസുതാ തദാ । ബഹു മേനേ മഹാഭാഗാ പിതൃസംശ്രയമേവ സാ ॥ ൭൭.

അങ്ങനെ പലവിധം ആലോചിച്ച ശേഷം, പ്രജാപതിയുടെ മകളായ ആ ഭാഗ്യവതിയായ സ്ത്രീ, അപ്പന്റെ സംരക്ഷണം തന്നെ ഏറ്റവും ഉത്തമമെന്ന് കരുതി.

തതഃ പിതൃഗൃഹേ ഗന്തും കൃതബുദ്ധിര്യശസ്വിനീ । ഛായാമയീമാത്മതനും നിര്മമേ ദയിതാം രവേഃ ॥ ൭൭.

അപ്പന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോകണമെന്ന് മനസ്സുറപ്പിച്ച ആ പ്രശസ്തയായ സ്ത്രീ, തന്റെ തന്നെ ഒരു നിഴൽരൂപം സൃഷ്ടിച്ചു; സൂര്യഭഗവാനു പ്രിയമായത്.

താഞ്ചോവാച ത്വയാ വേശ്മന്യത്ര ഭാനോര്യഥാ മയാ । തഥാ സമ്യഗപത്യേഷു വര്തിതവ്യം യഥാ രവൌ ॥ ൭൭.

അവൾക്ക് അവൾ പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ ഭാനുവിന്റെ വീട്ടിൽ എങ്ങനെ പെരുമാറിയോ, അതുപോലെ നീയും അവന്റെ മക്കളോടും സൂര്യഭഗവാനോടും പോലെ തന്നെ നല്ല രീതിയിൽ പെരുമാറണം.'

പൃഷ്ടയാപി ന വാച്യന്തേ തഥൈതദ്ഗമനം മമ । സൈവാസ്മി നാമ സംജ്ഞേതി വാച്യമേതത്സദാ വചഃ ॥ ൭൭.

‘നിനക്ക് ആരെങ്കിലും ചോദിച്ചാലും, ഞാൻ ഇങ്ങനെ പോയെന്നു പറയരുത്; എപ്പോഴും ഞാൻ സംജ്ഞയെന്ന പേരിൽ തന്നെയാണ് എന്നേ പറയണം.’

ഛായസംജ്ഞോവാച ആകേശഗ്രഹണാദ്ദേവി ! ആശാപാച്ച വചസ്തവ । കരിഷ്യേ കഥയിഷ്യാമി വൃത്തന്തു ശാപകര്ഷണാത് ॥ ൭൭.

ചായ എന്ന അവൾ പറഞ്ഞു: 'ദേവി, നീ എന്റെ മുടി പിടിച്ചും, കല്പന ചെയ്തതുപോലും ഞാൻ ചെയ്യാം; ശാപം കൊണ്ടു പറയേണ്ടി വന്നാൽ സത്യം പറയും.'

ഇത്യുക്താ സാ തദാ ദേവീ ജഗാമ ഭവനം പിതുഃ । ദദര്ശ തത്ര ത്വഷ്ടാരം തപസാ ധൂതകല്മഷമ് ॥ ൭൭.

അങ്ങനെ ദേവിയെ അങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, അവൾ അപ്പന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി; അവിടെ തപസ്സിലൂടെ പാപം ഇല്ലാതായ ത്വഷ്ടാരെ കണ്ടു.

ബഹുമാനാച്ച തേനാപി പൂജിതാ വിശ്വകര്മണാ । തസ്ഥൌ പിതൃഗൃഹേ സാ തു കഞ്ചിത്കാലമനിന്ദിതാ ॥ ൭൭.

വിശ്വകർമാവും അവളെ വളരെ ആദരവോടെ സ്നേഹത്തോടെ സ്വീകരിച്ചു; അവൾ അപ്പന്റെ വീട്ടിൽ കുറേ ദിവസം കുറ്റമില്ലാതെ താമസിച്ചു.

തതസ്താം പ്രാഹ ചാര്വങ്ഗീ പിതാ നാതിചിരോഷിതാമ് । സ്തുത്വാ ച തനയാം പ്രേമബഹുമാനപുരഃ സരമ് ॥ ൭൭.

അവിടെ ദീർഘകാലം താമസിക്കാതെ ഇരിക്കുന്ന തന്റെ സുന്ദരിയായ മകളോട് അച്ഛൻ സ്നേഹത്തോടെ പ്രശംസിച്ച് പറഞ്ഞു.

ത്വാന്തു മേ പശ്യതോ വത്സേ ദിനാനി സുബഹൂന്യപി । മുഹൂര്താര്ധസമാനി സ്യുഃ കിന്തു ധര്മോ വിലുപ്യതേ ॥ ൭൭.

‘മകളേ, ഞാൻ നിന്നെ എത്രയും ദിവസം കണ്ടാലും, ആ ദിവസങ്ങൾ എനിക്ക് ഒരു നിമിഷത്തിന്റെ പാതിപോലാണ് തോന്നുന്നത്; പക്ഷേ, ധർമ്മം കുറയുന്നു.’

ബാന്ധവേഷു ചിരം വാസോ നാരീണാം ന യശസ്കരഃ । മനോരഥോ ബാന്ധവാനാം നാര്യാ ഭര്തൃഗൃഹേ സ്ഥിതിഃ ॥ ൭൭.

‘സ്ത്രീകൾ ബന്ധുക്കളുടെ വീട്ടിൽ ദീർഘകാലം താമസിക്കുന്നത് നല്ല പേരല്ല; ബന്ധുക്കളുടെ ആഗ്രഹം സ്ത്രീ ഭർത്താവിന്റെ വീട്ടിൽ തന്നെ കഴിയുന്നതാണ്.’

സാ ത്വം ത്രൈലോക്യനാഥേന ഭര്ത്രാ സൂര്യേണ സങ്ഗതാ । പിതൃഗേഹേ ചിരം കാലം വസ്തും നാര്ഹസി പുത്രികേ ॥ ൭൭.

‘മകളേ, നീ മൂന്ന് ലോകത്തിന്റെയും നാഥനായ ഭർത്താവായ സൂര്യഭഗവാനുമായി ചേർന്നിരിക്കുന്നവളാണ്; അപ്പന്റെ വീട്ടിൽ നീ ദീർഘകാലം താമസിക്കേണ്ടതില്ല.’

സാ ത്വം ഭര്തൃഗൃഹം ഗച്ഛ തുഷ്ടോഽഹം പൂജിതാസി മേ । പുനരാഗമനം കാര്യം ദര്ശനായ ശുഭേ മമ ॥ ൭൭.

‘നീ ഭർത്താവിന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോവുക; ഞാൻ സന്തോഷവാനാണ്, നീ എന്നെ ആദരിച്ചു. പക്ഷേ, വീണ്ടും എന്നെ കാണാൻ വരണം, ഭാഗ്യവതിയായവളേ.’

മാര്കണ്ഡേയ ഉവാച ഇത്യുക്താ സാ തദാ പിത്രാ തഥേത്യുക്ത്വാ ച സാ മുനേ । സംപൂജയിത്വാ പിതരം ജഗാമാഥോത്തരാന് കുരൂന് ॥ ൭൭.

മാർകണ്ടേയൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ അച്ഛൻ പറഞ്ഞതോടെ, അവൾ 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞു, അച്ഛനെ ആദരിച്ചു, പിന്നെ ഉത്തരകുരുക്കളിലേക്ക് പോയി.

സൂര്യതാപമനിച്ഛന്തീ തേജസസ്തസ്യ ബിഭ്യതീ । തപശ്ചചാര തത്രാപി വഡവാരൂപധാരിണീ ॥ ൭൭.

സൂര്യന്റെ ചൂട് ഇഷ്ടമില്ലാതെയും അവന്റെ പ്രകാശം ഭയന്നും, അവൾ അവിടെ കുതിരയുടെ രൂപം ധരിച്ച് തപസ്സു ചെയ്തു.

സംജ്ഞേയമിതി മന്വാനോ ദ്വിതീയായാമഹസ്പതിഃ । ജനയാമാസ തനയൌ കന്യാഞ്ചൈകാം മനോരമാമ് ॥ ൭൭.

അവളെ സംജ്ഞയാണെന്ന് കരുതി, സൂര്യഭഗവാൻ രണ്ടാമത്തെ ഭാര്യയിൽ രണ്ട് മക്കളെയും ഒരു സുന്ദരിയായ മകളെയും ജനിപ്പിച്ചു.

ഛായാസംജ്ഞാ ത്വപത്യേഷു യഥാ സ്വേഷ്വതിവത്സലാ । തഥാ ന സംജ്ഞാകന്യായാം പുത്രയോശ്ചാന്വവര്തത ॥ ൭൭.

ചായ തന്റെ സ്വന്തം മക്കളോടു വളരെ സ്നേഹത്തോടെ പെരുമാറിയെങ്കിലും, സംജ്ഞയുടെ മകളും രണ്ട് മക്കളും അങ്ങനെ സ്നേഹിക്കപ്പെട്ടില്ല.

ലാലനാദ്യുപഭോഗേഷു വിശേഷമനുവാസരമ് । മനുസ്തത്ക്ഷാന്തവാനസ്യ യമസ്തസ്യാ ന ചക്ഷമേ ॥ ൭൭.

നിത്യവും സ്‌നേഹത്തിലും ആനന്ദത്തിലും അവൾ വ്യത്യാസം കാണിച്ചു; മനു ക്ഷമയോടെ സഹിച്ചുവെങ്കിലും, യമൻ അതു സഹിക്കാനായില്ല.

താഡനായ ച വൈ കോപാത്പാദസ്തേന സമുദ്യതഃ । തസ്യാഃ പുനഃ ക്ഷാന്തിമതാ ന തു ദേഹേ നിപാതിതഃ ॥ ൭൭.

കോപത്തിൽ യമൻ അവളെ അടിക്കാൻ കാലു ഉയർത്തി; പക്ഷേ, അവൾ ക്ഷമയോടെ അതു ശരീരത്തിൽ വീഴാൻ അനുവദിച്ചില്ല.