പത്ന്യുവാച യദി പ്രിസാദപ്രവണം നരേന്ദ്ര ! മയി തേ മനഃ । തദേതദഭിയാചേ ത്വാം തത്കുരുഷ്വ മമാര്ഹണമ് ॥ ൭൨.
ഭാര്യ പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, എനിക്ക് ദയയോടു മനസ്സ് ഉണ്ട് എന്നു സത്യമായാല്, ഞാന് ഒരു കാര്യമാണ് ചോദിക്കുന്നത്—എനിക്ക് അര്ഹമായത് ദയവായി നല്കണം.'
രാജോവാച നിഃ ശങ്കം ബ്രൂഹി മത്തോ യദ്ഭവാത്യാ കിഞ്ചിദീപ്സിതമ് । തദലഭ്യം ന തേ ഭീരു ! തവായത്തോഽസ്മി നാന്യഥാ ॥ ൭൨.
രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'നിഷ്ങ്കയോടെ നീ എന്ത് ആഗ്രഹമുണ്ടോ അതു പറയൂ. ഭയപ്പെടേണ്ട, നിന്നു ലഭിക്കാത്തത് ഒന്നുമില്ല. ഞാന് പൂര്ണമായും നിന്റെ കൈവശമാണ്.'
പത്ന്യുവാച മദര്ഥം തേന നാഗേന സുതാ ശപ്താ സഖീ മമ । മൂകാ ഭവിഷ്യസീത്യാഹ സാ ച മൂകത്വമാഗതാ ॥ ൭൨.
ഭാര്യ പറഞ്ഞു: 'എന്റെ കാരണത്താല് എന്റെ സുഖിനി സ്നേഹിതയെ ആ പാമ്പിന്റെ മകളാണ് മൗനവതിയായി ശപിച്ചത്. അതുകൊണ്ടാണ് അവള് സംസാരശേഷി നഷ്ടപ്പെട്ടത്.'
തസ്യാഃ പ്രതിക്രിയാം പ്രീത്യാ മമ ശക്നോതി ചേദ്ഭവാന് । വാഗ്വിഘാതപ്രശാന്ത്യര്ഥം തതഃ കിം ന കൃതം മമ ॥ ൭൨.
'എന്നെ സ്നേഹിച്ച്, അവളുടെ ഈ അവസ്ഥയ്ക്ക് പരിഹാരം ചെയ്യാന് നിനക്ക് കഴിയുമെങ്കില്, സംസാരശേഷി തിരികെ ലഭിക്കാനായി, എനിക്ക് വേണ്ടി നീ ചെയ്യാതിരിക്കാന് എന്ത് കാര്യമുണ്ട്?'
മാര്കണ്ഡേയ ഉവാച തതഃ സ രാജാ തം വിപ്രമാഹാസ്മിന് കീദൃശീ ക്രിയാ । തന്മൂകതാപനോദായ സ ച തം പ്രാഹ പാര്ഥിവമ് ॥ ൭൨.
മാര്കണ്ഡേയന് പറഞ്ഞു: അപ്പോള് രാജാവ് ആ ബ്രാഹ്മണനോടു ചോദിച്ചു, 'ഇവിടെ എന്ത് ചെയ്യണം, അവളുടെ മൗനത്വം മാറ്റാന്?' അപ്പോള് അവന് രാജാവിനോട് വിശദമായി പറഞ്ഞു.
ബ്രാഹ്മണ ഉവാച ഭൂപ ! സാരസ്വതീമിഷ്ടിം കരോമി വചനാത്തവ । പത്നീ തവേയമാനൃണ്യം യാതു തദ്വാക്പ്രവര്തനാത് ॥ ൭൨.
ബ്രാഹ്മണന് പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, നിന്റെ കല്പനപ്രകാരം ഞാന് സാരസ്വതിയാഗം നടത്താം. നിന്റെ ഭാര്യയുടെ കടം തീരട്ടെ, അവളുടെ വാക്ക് വീണ്ടും പ്രവഹിക്കട്ടെ.'
മാര്കണ്ഡേയ ഉവാച ഇഷ്ടിം സാരസ്വതീം ചക്രേ തദര്ഥം സ ദ്വിജോത്തമഃ । സാരസ്വതാനി സൂക്താനി ജജാപ ച സമാഹിതഃ ॥ ൭൨.
മാര്കണ്ഡേയന് പറഞ്ഞു: അവളുടെ خاطرം ആ ഉത്തമബ്രാഹ്മണന് സാരസ്വതിയാഗം നടത്തി, സമാധാനത്തോടെ സാരസ്വതിസൂക്തങ്ങള് ജപിച്ചു.
തതഃ പ്രവൃത്തവാക്യാന്താം ഗര്ഗഃ പ്രാഹ രസാതലേ । ഉപകാരഃ സഖീഭര്ത്രാ കൃതോഽയമതിദുഷ്കരഃ ॥ ൭൨.
അതിനുശേഷം സംസാരശേഷി ലഭിച്ച ഗര്ഗന് പാതാളത്തില് പറഞ്ഞു: 'എന്റെ സ്നേഹിതയ്ക്കു വേണ്ടി അവളുടെ ഭര്ത്താവ് ഈ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ സഹായം ചെയ്തു.'
ഇത്ഥം ജ്ഞാനം സമാസാദ്യ നന്ദാ ശീഘ്രഗതിഃ പുരമ് । തതോ രാജ്ഞീം പരിഷ്വജ്യ സ്വസഖീമുരഗാത്മജാ ॥ ൭൨.
വാക്ക് വീണ്ടെടുത്ത്, നന്ദാ വേഗത്തില് നഗരത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു, അവിടെ രാജ്ഞിയെ, തന്റെ സ്നേഹിതയായ പാമ്പിന്റെ മകളെ അണച്ച് സന്തോഷിച്ചു.
തഞ്ച സംസ്തൂയ ഭൂപാലം കല്യാണോക്ത്യാ പുനഃ പുനഃ । ഉവാച മധുരം നാഗീ കൃതാസനപരിഗ്രഹാ ॥ ൭൨.
രാജാവിനെ വീണ്ടും വീണ്ടും നല്ല വാക്കുകളില് പ്രശംസിച്ച്, പാമ്പിന്റെ മകള് സുഖാസനത്തില് ഇരുന്നു, മധുരമായി സംസാരിച്ചു.
ഉപകാരഃ കൃതോ വീര ! ഭവതാ യോ മമാധുനാ । തേനാസ്മ്യാകൃഷ്ടഹൃദയാ യദ്ബ്രവീമി ശൃണുഷ്വ തത് ॥ ൭൨.
'വീരാ, നീ ഇപ്പോള് എന്നെ 위해 ചെയ്ത ഈ സഹായം എന്റെ മനസ്സിനെ ആകര്ഷിച്ചു. ഇനി ഞാന് പറയുന്നതു കേള്ക്കൂ.'
തവ പുത്രോ മഹാവീര്യോ ഭവിഷ്യതി നരാധിപ । തസ്മാപ്രതിഹതം ചക്രമസ്യാം ഭുവി ഭവിഷ്യതി ॥ ൭൨.
'നിന്റെ മകന് മഹാശക്തിയുള്ളവനാകും; ഈ ഭൂമിയില് അവന്റെ രാജചക്രം ജയിക്കപ്പെടാത്തതായിരിക്കും.'
സര്വാര്ഥശാസ്ത്രതത്ത്വജ്ഞോ ധര്മാനുഷ്ഠാനതത്പരഃ । മന്വന്തരേശ്വരോ ധീമാന് ! ഭവിഷ്യതി സ വൈ മനുഃ ॥ ൭൨.
'അവന് എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും സാരാംശം അറിയുന്നവനും, ധര്മാനുഷ്ഠാനത്തില് താല്പര്യമുള്ളവനും ആയിരിക്കും; മനസ്സുള്ളവനേ, അവന് മന്വന്തരത്തിന്റെ അധിപതിയായ മനുവായിരിക്കും.'
മാര്കണ്ഡേയ ഉവാച ഇതി ദത്വാ വരം തസ്മൈ നാഗരാജസുതാ തതഃ । സഖീം താം സംപരിഷ്വജ്യ പാതാലമഗമന്മുനേ ॥ ൭൨.
മാര്കണ്ഡേയന് പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ആ വരം നല്കി, പാമ്പ് രാജാവിന്റെ മകള് തന്റെ സ്നേഹിതയെ അണച്ച്, പാതാളത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
തത്ര തസ്യ തയാ സാര്ധം രമതഃ പൃഥിവീപതേഃ । ജഗാമ കാലഃ സുമഹാന് പ്രജാഃ പാലയതസ്തഥാ ॥ ൭൨.
അവിടെ ഭൂമിയുടെ രാജാവ് അവളോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചപ്പോൾ, തന്റെ ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് ദീർഘകാലം കടന്നു പോയി.
തതഃ സ തസ്യാന്തനയോ ജജ്ഞേ രാജ്ഞോ മഹാത്മനഃ । പൌര്ണമാസ്യാം യഥാ കാന്തശ്ചന്ദ്രഃ സംപൂര്ണമണ്ഡലഃ ॥ ൭൨.
അതിനുശേഷം ആ മഹാത്മാവായ രാജാവിന് അവളിൽനിന്ന് ഒരു മകൻ ജനിച്ചു; പൗർണമി രാത്രിയിൽ പൂർണ്ണചന്ദ്രൻ ഉദയിക്കുന്നതുപോലെ മനോഹരനും പൂർണ്ണമായും.
തസ്മിന് ജാതേ മുദം പ്രാപുഃ പ്രജാഃ സര്വാ മഹാത്മനി । ദേവദുന്ദുഭയോ നേദുഃ പുഷ്പവൃഷ്ടിഃ പപാത ച ॥ ൭൨.
ആ മഹാത്മാവായവൻ ജനിച്ചപ്പോൾ, എല്ലാ ജനങ്ങളും ആനന്ദിച്ചു; ദൈവീയമായ മൃദംഗങ്ങൾ മുഴങ്ങി, പുഷ്പവർഷവും പെയ്തുവീണു.
തസ്യ ദൃഷ്ട്വാ വപുഃ കാന്തം ഭവിഷ്യം ശീലമേവ ച । ഔത്തമശ്ചേതി മുനയോ നാമ ചക്രുഃ സമാഗതാഃ ॥ ൭൨.
അവന്റെ മനോഹരമായ രൂപവും ഭാവിയും നല്ല സ്വഭാവവും കണ്ടു, അങ്ങോട്ട് കൂടിയിരുന്ന മുനികൾ അവനു 'ഉത്തമൻ' എന്ന പേരിട്ടു.
ജാതോഽയമുത്തമേ വംശേ തത്ര കാലേ തഥോത്തമേ । ഉത്തമാവയവസ്തേന ഔത്തമോഽയം ഭവിഷ്യതി ॥ ൭൨.
ഉത്തമമായ വംശത്തും ഉത്തമമായ സമയത്തും ഉത്തമമായ അവയവങ്ങളോടെ ജനിച്ചതിനാൽ, അവൻ 'ഉത്തമൻ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടും.
മാര്കണ്ഡേയ ഉവാച ഉത്തമസ്യ സുതഃ സോഽഥ നാമ്നാ ഖ്യാതസ്തഥൌത്തമഃ । മനുരാസീത്തത്പ്രഭാവോ ഭാഗുരേ ശ്രൂയതാം മമ ॥ ൭൨.
മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു: ഉത്തമന്റെ മകൻ, 'ഉത്തമൻ' എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായവൻ, മനുവായി; ഭാഗുരി, അവന്റെ മഹത്വം ഞാൻ പറയുന്നതു കേൾക്കൂ.
ഉത്തമാഖ്യാനമഖിലം ജന്മ ചൈവോത്തമസ്യ ച । നിത്യം ശൃണോതി വിദ്വേഷം സ കദാചിന്ന ഗച്ഛതി ॥ ൭൨.
ഉത്തമന്റെ മുഴുവൻ കഥയും ജനനവും എപ്പോഴും കേൾക്കുന്നവൻ എപ്പോഴും വൈരത്തിലേക്ക് വീഴുന്നില്ല.
ഇഷ്ടൈര്ദാരൈസ്തഥാ പുത്രൈര്ബന്ധുഭിര്വാ കദാചന । വിയോഗോ നാസ്യ ഭവിതാ ശൃണ്വതഃ പഠതോഽപി വാ ॥ ൭൨.
ആ കഥ കേൾക്കുന്നവനോ വായിക്കുന്നവനോ പ്രിയപ്പെട്ട ഭാര്യമാരിൽ, മക്കളിൽ, ബന്ധുക്കളിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും വേർപാടു അനുഭവിക്കില്ല.
തസ്യ മന്വന്തരം ബ്രഹ്മന് ! വദതോ മേ നിശാമയ । ശ്രൂയതാം തത്ര യശ്ചേന്ദ്രോ യേ ച ദേവാസ്തഥര്ഷയഃ ॥ ൭൨.
ബ്രാഹ്മണനേ, അവന്റെ മന്വന്തരം ഞാൻ പറയുമ്പോൾ ശ്രദ്ധിക്കൂ; അപ്പോൾ ആരായിരുന്നു ഇന്ദ്രൻ, ആരായിരുന്നു ദേവന്മാർ, ആരായിരുന്നു മുനികൾ എന്ന് കേൾക്കൂ.
മാര്തണ്ഡ രസ്യവേര്ഭാര്യാ തനയാ വിശ്വകര്മണഃ । സംജ്ഞാ നാമ മഹാഭാഗ തസ്യാം ഭാനുരജീജനത് ॥ ൭൭.
രശിയുടെയും വിശ്വകർമ്മയുടെ മകളുടെയും മകനായ മാർതാണ്ഡന്റെ ഭാര്യയുടെ പേര് സഞ്ജ്ഞയായിരുന്നു; അവളിൽ ഭാനു ജനിച്ചു.
മനും പ്രഖ്യാതയശസമനേകജ്ഞാനപാരഗമ് । വിവസ്വതഃ സുതോ യസ്മാത്തസ്മാദ്വൈവസ്വതസ്തു സഃ ॥ ൭൭.
വിഭവസ്വാന്റെ മകനായ മനു, പലവിധ ജ്ഞാനങ്ങളിൽ പ്രഗത്ഭനും പ്രശസ്തനുമായിരുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് അവനെ വൈവസ്വതൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
സംജ്ഞാ ച രവിണാ ദൃഷ്ടാ നിമീലയതി ലോചനേ । യതസ്തതഃ സരോഷോര്ഽകഃ സംജ്ഞാം നിഷ്ഠുരമബ്രവീത് ॥ ൭൭.
സഞ്ജ്ഞയെ സൂര്യൻ കണ്ടപ്പോൾ, അവൾ കണ്ണടച്ചു; അതിനാൽ കോപത്തോടെ സൂര്യൻ അവളോട് കഠിനമായി പറഞ്ഞു.
മയി ദൃഷ്ടേ സദാ യസ്മാത്കുരുഷേ നേത്രസംയമമ് । തസ്മാജ്ജനിഷ്യസേ മൂഢേ പ്രജാസംയമനം യമമ് ॥ ൭൭.
നീ എന്നെ കാണുമ്പോൾ എപ്പോഴും കണ്ണടയ്ക്കുന്നതുകൊണ്ട്, നീ മണ്ടനേ, ജീവികളെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന യമനെ ജനിപ്പിക്കും.
മാര്കണ്ഡേയ ഉവാച തതഃ സാ ചപലാം ദൃഷ്ടിം ദേവീ ചക്രേ ഭയാകുലാ । വിലോലിതദൃശം ദൃഷ്ട്വാ പുനരാഹ ച താം രവിഃ ॥ ൭൭.
മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു: അതിനുശേഷം ഭയത്താൽ ദേവി കണ്ണുകൾ ചഞ്ചലമാക്കി നോക്കി; അവളുടെ കണ്ണുകൾ കുലുങ്ങുന്നത് കണ്ടു, സൂര്യൻ വീണ്ടും അവളോട് പറഞ്ഞു.
യസ്മാദ്വിലോലിതാ ദൃഷ്ടിര്മയി ദൃഷ്ടേ ത്വയാധുനാ । തസ്മാദ്വിലോലാം തനയാം നദീം ത്വം പ്രസവിഷ്യസി ॥ ൭൭.
ഇപ്പോൾ നീ എന്നെ നോക്കുമ്പോൾ കണ്ണുകൾ ചഞ്ചലമായതുകൊണ്ട്, നീ 'വിലോല' എന്ന പേരിൽ ഒരു നദിയായ മകളെ ജനിപ്പിക്കും.
മാര്കണ്ഡേയ ഉവാച തതസ്തസ്യാന്തു സംജജ്ഞേ ഭര്തൃശാപേന തേന വൈ । യമശ്ച യമുനാ ചേയം പ്രഖ്യാതാ സുമഹാനദീ ॥ ൭൭.
മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു: ഭർത്താവിന്റെ ശാപം മൂലം അവളിൽ നിന്ന് യമനും ഈ മഹാനദിയായ യമുനയും ജനിച്ചു.