മാര്കണ്ഡേയപുരാണമ്

വിഷ്ണുവിന്റെ സൃഷ്ടികർമ്മിയായ വിശ്വകർമ്മനോടു സംജ്ഞയെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കുമ്പോൾ, വിശ്വകർമ്മൻ പറഞ്ഞു: “നിന്റെ നിർദേശപ്രകാരം അവൾ എന്റെ വീട്ടിലേക്കാണ് വന്നത്.” സൂര്യൻ ധ്യാനത്തിൽ ആഴപ്പെട്ടിരിക്കെ, സംജ്ഞയെ കുതിരയുടെ രൂപത്തിൽ, ഉത്തരകുരുക്കളിൽ തപസ്സാചരിക്കുന്നതായി കണ്ടു. അവളുടെ തപസ്സിന്റെ ഉദ്ദേശം സൂര്യൻ മനസ്സിലാക്കി: “എന്റെ ഭർത്താവിന് സാവധാനവും മംഗളസ്വരൂപവും ലഭിക്കണം” എന്നായിരുന്നു അവളുടെ ആഗ്രഹം. അതുകണ്ട് പ്രകാശവാനായ സൂര്യൻ വിശ്വകർമ്മനോടു, സംജ്ഞയുടെ പിതാവിനോടു, പറഞ്ഞു: “എന്റെ ദാഹം ഇന്ന് കുറയട്ടെ.” ദേവന്മാർ വാഴ്ത്തിയ വിശ്വകർമ്മൻ, ഒരു വർഷം പരിശ്രമിച്ചശേഷം, സൂര്യന്റെ ദാഹം കുറച്ചു. മർക്കണ്ടേയൻ പറഞ്ഞു: “ഇപ്പോൾ നിങ്ങൾ എന്റെ മുഖാന്തിരം സൂര്യപുത്രനായ സാവർണിയുടെ, അതായത് എട്ടാമത്തെ മനുവിന്റെ, ഉത്ഭവം വിശദമായി കേൾക്കുക. മഹാമായയുടെ ശക്തിയാൽ, മഹാതേജസ്സുള്ള സൂര്യപുത്രനായ സാവർണി ഒരു മന്വന്തരാധിപതിയായി. മുന്‍ സ്വാരോചിഷ മന്വന്തരത്തിൽ, ചിത്ര വംശത്തിൽ ജനിച്ച സുരഥ എന്ന രാജാവുണ്ടായിരുന്നു; അവൻ ഭൂമിയെ മുഴുവനും ഭരിച്ചു. അവൻ സ്വന്തം പുത്രന്മാരെപ്പോലെ رعക്ഷിച്ചിരുന്ന പ്രജകളെ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ചില രാജാക്കന്മാർ അവന്റെ വംശത്തെയും ശക്തിയെയും നശിപ്പിക്കാൻ ശത്രുക്കളായി ഉയര്‍ന്നു. ശക്തനായ സുരഥനും അവന്റെ വംശം നശിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചിരുന്ന ആ കുറെ രാജാക്കന്മാരും തമ്മിൽ യുദ്ധം നടന്നു. എന്നാൽ ആ യുദ്ധത്തിൽ സുരഥൻ തോറ്റു. പിന്നെ, സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങിയ സുരഥൻ തന്റെ ദേശാധിപതിയായി തുടരാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, ആ ശക്തിയുള്ള ശത്രുക്കൾ അവനെ വീണ്ടും ഉപദ്രവിച്ചു. അവിടെയിരിക്കെ, ദുഷ്ടനായ മന്ത്രിമാരും മറ്റും അവന്റെ ധനവും സൈന്യവും കവർന്നു. അങ്ങനെ, തന്റെ അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ട രാജാവ് വേട്ടയ്ക്കെന്ന പേരിൽ കുതിരയേറി ഒറ്റക്കു കാട്ടിലേക്ക് പോയി. അവിടെ, മഹർഷിയായ മേധസിന്റെ ആശ്രമം സുരഥൻ കണ്ടു. ആ ആശ്രമം ശാന്തവും മൃഗരഹിതവുമായിരുന്നു; സന്യാസിയും ശിഷ്യന്മാരും അതിനെ അലങ്കരിച്ചിരുന്നു. കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾ അവിടെ താമസിച്ച സുരഥൻ, മഹർഷിയുടെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരണവും അനുഭവിച്ചു. ആശ്രമത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, തന്റെ മനസ്സിൽ ചിന്തകൾ ഉയർന്നു: “എന്റെ പിതാക്കളും ഞാനും സംരക്ഷിച്ചിരുന്ന നഗരവും ഇപ്പോൾ നഷ്ടമായി. എന്റെ സേവകർ നന്മയോടെ നഗരത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നുണ്ടോ എന്നറിയില്ല. എന്റെ പ്രധാനിയേയും, ധീരനായ ആനയേറിയ യോദ്ധാവിനേയും, ശത്രുക്കളുടെ അധികാരത്തിൽ കഴിയുമ്പോൾ സന്തോഷമുണ്ടാകുമോ എന്നറിയില്ല. എപ്പോഴും എനിക്ക് അനുഗ്രഹവും ധനവും ഭക്ഷണവും ലഭിച്ചിരുന്ന അവർ ഇനി മറ്റേതോ രാജാവിനെ സേവിക്കുന്നുണ്ടാവും. അവരുടെ അശാസ്ത്രീയമായ ചെലവുകൾ മൂലം വലിയ പരിശ്രമത്തിൽ ശേഖരിച്ച ധനം ഉടൻ തീർന്നുപോകും.” ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിന് സമീപം ഒരു വ്യാപാരിയെ രാജാവ് കണ്ടു. രാജാവ് അവനോടു ചോദിച്ചു: “ആരാണു നീ? ഇവിടെ വരാനുള്ള കാര്യമെന്താണ്? എന്തുകൊണ്ടാണ് ദുഃഖിതനും വിഷമിതനുമെന്നപോലെ തോന്നുന്നത്?” രാജാവിന്റെ സ്നേഹപൂർവ്വമായ ഈ ചോദ്യം കേട്ട വ്യാപാരി വിനയപൂർവ്വം മറുപടി പറഞ്ഞു: “ഞാൻ സമാധി എന്ന വ്യാപാരിയാണ്. ധനികകുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചെങ്കിലും, എന്റെ ഭാര്യയും പുത്രന്മാരും ധനലോഭത്താൽ എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചു. കുടുംബവും ബന്ധുക്കളും എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചതിനാൽ, എന്റെ ധനം നഷ്ടപ്പെട്ട് ദുഃഖിതനായി കാട്ടിലേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു. എന്റെ പുത്രന്മാർ ഇപ്പോൾ എങ്ങനെയാണെന്നറിയില്ല; കുടുംബം, ഭാര്യ— ആരും എങ്ങനെ കഴിയുന്നു എന്നറിയില്ല. അവരുടെ വീട്ടിലിപ്പോൾ സുരക്ഷയുണ്ടോ ഇല്ലയോ? എന്റെ പുത്രന്മാർ നല്ലവരാണോ മോശമായവരാണോ?” രാജാവ് പറഞ്ഞു: “ധനലോഭികൾ ആയ പുത്രന്മാരും ഭാര്യയും നിന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചിട്ടും, എന്തുകൊണ്ടാണ് നിന്റെ മനസ്സ് അവരോടു ഇനിയും സ്നേഹത്തോടു ചേർന്നിരിക്കുന്നതെന്ന് ഞാൻ അത്ഭുതപ്പെടുന്നു.” വ്യാപാരി മറുപടി പറഞ്ഞു: “നിങ്ങൾ പറഞ്ഞതെല്ലാം ശരിയാണ്. എന്നാലും, ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും? എന്റെ ഹൃദയം അവരോടു കടുത്തതാകുന്നില്ല. എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചവരും സ്നേഹമില്ലാത്തവരുമായിട്ടും എന്റെ മനസ്സ് എന്റെ ഭാര്യയിലേക്കും ബന്ധുക്കളിലേക്കുമാണ് ആകർഷിക്കുന്നത്. ഇതെന്താണെന്നു എനിക്കു മനസ്സിലാവുന്നില്ല—even അറിഞ്ഞിട്ടും, ഹൃദയം ദോഷമുള്ള ബന്ധുക്കളോടു സ്നേഹത്തോടെ ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു. അവരെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ച് ഞാൻ ദുഃഖിക്കുന്നു; എനിക്ക് എന്ത് ചെയ്യാനാകും? അവരോടു എന്റെ മനസ്സ് കഠിനമാകുന്നില്ല.” ഇങ്ങനെ, രാജാവും വ്യാപാരിയും ചേർന്ന് മഹർഷി മേധസിനെ സമീപിച്ചു. ആചാരാനുസൃതമായി വന്ദിച്ച് ഇരുവരും അവിടെയിരുന്ന് സംവദിച്ചു. രാജാവ് മഹർഷിയോട് ചോദിച്ചു: “ഭഗവൻ, ഒരു സംശയം ചോദിക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു. എന്റെ മനസ്സ് എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെ സ്വാഭാവികമായ വേദന അനുഭവിക്കുന്നത്? രാജ്യം നഷ്ടമായിട്ടും അതിന്റെ ഭാഗങ്ങളിൽ എനിക്കു ഇപ്പോഴും മമതയുണ്ട്. ഞാൻ ഇതെല്ലാം മനസ്സിലാക്കുന്നവനാണെങ്കിലും, അജ്ഞാനിയെപ്പോലെയാണ് ഞാൻ. ഈ വ്യാപാരിയും തന്റെ പുത്രന്മാരாலும் ഭാര്യയാലും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടും അവരോടു മനസ്സു ചേർന്നിരിക്കുന്നു. ഞാനും ഇവനും ഇതിൽ ദുഃഖിതരാണ്. ഇതിലെ ദോഷങ്ങൾ കാണുന്നവരായിട്ടും, മനസ്സ് ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതെന്താണീ മഹാഭാഗവ, ജ്ഞാനികൾക്കു പോലും ഉണ്ടാകുന്ന ഈ മായ? ഞങ്ങൾക്കു വിവേകമില്ലായ്മയും ഭ്രമവും എന്തുകൊണ്ടാണ് സംഭവിക്കുന്നത്?” മഹർഷി പറഞ്ഞു: “ഭാഗ്യവാനേ, എല്ലാ ജീവികളിലും അവയുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ജ്ഞാനം ഉണ്ടാവുന്നു. പക്ഷേ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കു ലഭിക്കുന്ന വസ്തുക്കൾ ഓരോരുത്തർക്കും വ്യത്യസ്തമായി തോന്നുന്നു. ചില ജീവികൾക്ക് പകലിൽ കാഴ്ചയില്ല, ചിലർക്കു രാത്രിയിൽ കാഴ്ചയില്ല; ചിലർക്ക് പകലും രാത്രിയും ഒരുപോലെ കാണാൻ കഴിയും.