ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯಪುರಾಣಮ್

ಯಾಃ ಶಾಖಾಃ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷಾಣಾಂ ಪೂರ್ವಮಾಸನ್ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ । ತಾ ಏವ ಶಾಖಾ ಗೇಹಾನಾಂ ಶಾಲಾತ್ವಂ ತೇನ ತಾಸು ತತ್॥೪೯.

ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಹಿಂದೆ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷಗಳ ಶಾಖೆಗಳು ಇದ್ದವು, ಅವೇ ಮನೆಗಳ ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ, ಆ ಮೂಲಕ ಅವು ಮನೆಗಳ ಬೀಮುಗಳಾದವು.

ಕೃತ್ವಾ ದ್ವನ್ದ್ವೋಪಘಾತನ್ತೇ ವಾರ್ತೋಪಾಯಮಚಿನ್ತಯನ್ । ನಷ್ಟೇಷು ಮಧುನಾ ಸಾರ್ಧಂ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷೇಷ್ವಶೇಷತಃ॥೪೯.

ಜೋಡಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ, ಜೀವನೋಪಾಯದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಯೋಚಿಸಿದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮಧು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗಿದ್ದವು.

ವಿಷಾದವ್ಯಾಕುಲಾಸ್ತಾ ವೈ ಪ್ರಜಾಸ್ತೃಷ್ಣಾಕ್ಷುಧಾರ್ದಿತಾಃ । ತತಃ ಪ್ರಾದುರ್ಬಭೌ ತಾಸಾಂ ಸಿದ್ಧಿಸ್ತ್ರೇತಾಮುಖೇ ತದಾ॥೪೯.

ದುಃಖದಿಂದ ಬಳಲಿದ, ದಾಹ ಮತ್ತು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಪೀಡಿತವಾದ ಆ ಜನರಿಗೆ, ತ್ರೇತಾ ಯುಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಿ ದೊರಕಿತು.

ವಾರ್ತಾಸ್ವಸಾಧಿತಾ ಹ್ಯನ್ಯಾ ವೃಷ್ಟಿಸ್ತಾಸಾಂ ನಿಕಾಮತಃ । ತಾಸಾಂ ವೃಷ್ಟ್ಯುದಕಾನೀಹ ಯಾನಿ ನಿಮ್ನಗತಾನಿ ವೈ॥೪೯.

ಬೇರೆ ಜೀವನೋಪಾಯಗಳು ವಿಫಲವಾದಾಗ, ಅವರಿಗೆ ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಮಳೆ ಬಂತು; ಆ ಮಳೆಯಿಂದ, ನೀರು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿದು ಸೇರುತ್ತಿತ್ತು.

ವೃಷ್ಟ್ಯಾವರುದ್ಧೈರಭವತ್ ಸ್ತ್ರೋತಃ ಖಾತಾನಿ ನಿಮ್ನಗಾಃ । ಯೇ ಪುರಸ್ತಾದಪಾಂ ಸ್ತೋಕಾ ಆಪನ್ನಾಃ ಪೃಥಿವೀತಲೇ॥೪೯.

ಆ ಮಳೆಯಿಂದ, ಹರಿವಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳು, ಕಾಲುವೆಗಳು, ನದಿಗಳು ಉಂಟಾದವು; ಹಿಂದೆ ಭೂಮಿಗೆ ತಲುಪಿದ್ದ ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರು ಈಗ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.

ತತೋ ಭೂಮೇಶ್ಚ ಸಂಯೋಗಾದೋಷಧ್ಯಸ್ತಾಸ್ತದಾ ಭವನ್ । ಅಫಾಲಕೃಷ್ಟಾಶ್ಚಾನುಪ್ತಾ ಗ್ರಾಮ್ಯಾರಣ್ಯಾಶ್ಚತುರ್ದಶ॥೪೯.

ಆಮೇಲೆ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಸಂಯೋಗದಿಂದ, ಹದಿನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಬೆಳೆದ ಹಾಗೂ ಕಾಡು ಸಸ್ಯಗಳು, ಹತ್ತಿ ಅಥವಾ ಬಿತ್ತದೆ ಉಂಟಾದವು.

ಋತುಪುಷ್ಪಫಲಾಶ್ಚೈವ ವೃಕ್ಷಾ ಗುಲ್ಮಾಶ್ಚ ಜಜ್ಞಿರೇ । ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಸ್ತು ತ್ರೇತಾಯಾಮಾದ್ಯೋಽಯಮೌಷಧಸ್ಯ ತು॥೪೯.

ಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಹೂವು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣು ನೀಡುವ ಮರಗಳು ಹಾಗೂ ಗುಡ್ಡಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು; ಆದರೆ ಈ ಸಸ್ಯಗಳ ಮೊದಲ ಉದಯವು ತ್ರೇತಾ ಯುಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಸಂಭವಿಸಿತು.

ತೇನೌಷಧೇನ ವರ್ತನ್ತೇ ಪ್ರಜಾಸ್ತ್ರೇತಾಯುಗೇ ಮುನೇ । ರಾಗಲೋಭೌ ಸಮಾಸಾದ್ಯ ಪ್ರಜಾಶ್ಚಾಕಸ್ಮಿಕೌ ತದಾ॥೪೯.

ಆ ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ತ್ರೇತಾ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಜನರು ಬದುಕಿದರು, ಮುನಿಯೇ; ಆದರೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರಲ್ಲಿ ಆಸೆ ಮತ್ತು ಲೋಭ ಏಕಾಏಕಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು.

ತತಸ್ತಾಃ ಪರ್ಯಗ್ವಹ್ಣನ್ತ ನದೀಕ್ಷೇತ್ರಾಣಿ ಪರ್ವತಾನ್ । ವೃಕ್ಷಗುಲ್ಮೌಷಧೀಶ್ಚೈವಮಾತ್ಮನ್ಯಾಯಾದ್ಯಥಾಬಲಮ್॥೪೯.

ಆಮೇಲೆ ಅವರು ನದಿಗಳು, ಹೊಲಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ಮರಗಳು, ಗುಡ್ಡಗಳು, ಸಸ್ಯಗಳು ಇವುಗಳನ್ನು ತಮಗೆ ತಮಗೆ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದಂತೆ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.

ತೇನ ದೋಷೇಣ ತಾ ನೇಶುರೌಷಧ್ಯೋ ಮಿಷತಾಂ ದ್ವಿಜ । ಅಗ್ರಸದ್ ಭೂರ್ಯುಗಪತ್ತಾಸ್ತದೌಷಧ್ಯೋ ಮಹಾಮತೇ॥೪೯.

ಆ ದೋಷದಿಂದ, ಅವರ ಮುಂದೆಲೇ ಎಲ್ಲಾ ಔಷಧಿಗಳು ಕಾಣೆಯಾಗಿಬಿಟ್ಟವು. ಬಹಳಷ್ಟು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗಿದವು, ಮಹಾಮಾತೇ, ಹೀಗೆ ಆ ಔಷಧಿಗಳು ಇಲ್ಲದಂತಾಯಿತು.

ಪುನಸ್ತಾಸು ಪ್ರಣಷ್ಟಾಸು ವಿಭ್ರಾನ್ತಾಸ್ತಾಃ ಪುನಃ ಪ್ರಜಾಃ । ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಶರಣಂ ಜಗ್ಮುಃ ಕ್ಷುಧಾರ್ತಾಃ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಮ್॥೪೯.

ಅವುಗಳು ಹೀಗಾಗಿ ನಾಶವಾದಾಗ, ಜನರು ಗೊಂದಲಕ್ಕೊಳಗಾದರು. ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲಿದ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರು.

ಸ ಚಾಪಿ ತತ್ತ್ವತೋ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತದಾ ಗ್ರಸ್ತಾಂ ವಸುನ್ಧರಾಮ್ । ವತ್ಸಂ ಕೃತ್ವಾ ಸುಮೇರುನ್ತು ದುದೋಹ ಭಗವಾನ್ ವಿಭುಃ॥೪೯.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನುಂಗಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ಅರಿತ ಭಗವಂತನು, ಸುಮೇರು ಪರ್ವತವನ್ನು ಹಸುವಿನ ಕಂದ ಎಂದು ಮಾಡಿ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಾಲುಹರಿದುಕೊಂಡನು.

ದುಗ್ಧೇಯಂ ಗೌಸ್ತದಾ ತೇನ ಶಸ್ಯಾನಿ ಪೃಥಿವೀತಲೇ । ಜಜ್ಞಿರೇ ತಾನಿ ಬೀಜಾನಿ ಗ್ರಾಮ್ಯಾರಣ್ಯಾಸ್ತು ತಾಃ ಪುನಃ॥೪೯.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಾಲುಹರಿಸಿದಾಗ, ಭೂಮಿಯ ಮೆಟ್ಟಿಲ ಮೇಲೆ ಧಾನ್ಯಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು. ಆ ಬೀಜಗಳು, ಗೃಹಸ್ಥ ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಸಸ್ಯಗಳೆಲ್ಲ ಮತ್ತೆ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದವು.

ಓಷಧ್ಯಃ ಫಲಪಾಕಾನ್ತಾ ಗಣಾಃ ಸಪ್ತದಶಾ ಸ್ಮೃತಾಃ । ವ್ರೀಹಯಶ್ಚ ಯವಾಶ್ಚೈವ ಗೋಧೂಮಾ ಅಣವಸ್ತಿಲಾಃ॥೪೯.

ಹಣ್ಣು ಕೊಡುವ ಔಷಧಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಹದಿನೇಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿ, ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ರಾಗಿ ಮತ್ತು ಎಳ್ಳು ಸೇರಿವೆ.

ಪ್ರಿಯಙ್ಗವೋ ಹ್ಯುದಾರಾಶ್ಚ ಕೋರದೂಷಾಃ ಸಚೀನಕಾಃ । ಮಾಷಾ ಮುದ್ಗಾ ಮಸೂರಾಶ್ಚ ನಿಷ್ಪಾವಾಃ ಸಕುಲತ್ಥಕಾಃ॥೪೯.

ಪ್ರಿಯಂಗು, ಉದಾರ, ಕೊರಡುಷ, ಚೀನಕ, ಮಾಷ, ಮುಡ್ಗ, ಮಸೂರ, ನಿಷ್ಪಾವ ಮತ್ತು ಕುಲತ್ತಕಗಳು ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ.

ಆಢಕಾಶ್ಚಣಕಾಶ್ಚೈವ ಗಣಾಃ ಸಪ್ತದಶ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಇತ್ಯೇತಾ ಓಷಧೀನಾನ್ತು ಗ್ರಾಮ್ಯಾಣಾಂ ಜಾತಯಃ ಪುರಾ॥೪೯.

ಆಢಕ ಮತ್ತು ಚಣಗಳು ಕೂಡ ಹದಿನೇಳು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಹೀಗೆ, ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಪುರಾತನ ಕಾಲದ ಗೃಹಸ್ಥ ಔಷಧಿಗಳ ಪ್ರಕಾರಗಳು.

ಓಷಧ್ಯೋ ಜಜ್ಞಿಯಾಶ್ಚೈವ ಗ್ರಾಮ್ಯಾರಣ್ಯಾಶ್ಚತುರ್ದಶ । ವ್ರೀಹಯಶ್ಚ ಯವಾಶ್ಚೈವ ಗೋಧೂಮಾ ಅಣವಸ್ತಿಲಾಃ॥೪೯.

ಹುಟ್ಟಬೇಕಾದ ಗೃಹಸ್ಥ ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಔಷಧಿಗಳು ಹದಿನಾಲ್ಕು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿ, ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ರಾಗಿ ಮತ್ತು ಎಳ್ಳು ಸೇರಿವೆ.

ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಸಪ್ತಮಾ ಹ್ಯೇತೇ ಅಷ್ಟಮಾಸ್ತು ಕುಲತ್ಥಕಾಃ । ಶ್ಯಾಮಾಕಾಸ್ತ್ವಥ ನೀವಾರಾ ಯತ್ತಿಲಾ ಸಗವೇಧುಕಾಃ॥೪೯.

ಪ್ರಿಯಂಗು ಏಳನೆಯದು, ಕುಲತ್ತ ಎಂಟನೆಯದು. ಶ್ಯಾಮಕ, ನೀವಾರ, ಯತ್ತಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಗವೇಧುಕ ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ.

ಕುರುವಿನ್ದಾ ಮರ್ಕಟಕಾಸ್ತಥಾ ವೇಣುಯವಾಶ್ಚ ಯೇ । ಗ್ರಾಮ್ಯಾರಣ್ಯಾಃ ಸ್ಮೃತಾ ಹ್ಯೇತಾ ಓಷಧ್ಯಶ್ಚ ಚತುರ್ದಶ॥೪೯.

ಕುರುವಿಂದ, ಮರ್ಕಟಕ ಮತ್ತು ವೇಣುಯವ ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ. ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಗೃಹಸ್ಥ ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಔಷಧಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಯದಾ ಪ್ರಸೃಷ್ಟಾ ಓಷಧ್ಯೋ ನ ಪ್ರರೋಹನ್ತಿ ತಾಃ ಪುನಃ । ತತಃ ಸ ತಾಸಾಂ ವೃದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ವಾರ್ತೋಪಾಯಞ್ಚಕಾರ ಹ॥೪೯.

ಆ ಔಷಧಿಗಳು ಚೆಲ್ಲಿಹೋಗಿದ್ದರೂ ಮತ್ತೆ ಮೊಳಕೆಯಾಗದೆ ಇದ್ದಾಗ, ಅವು ಬೆಳೆಯಲು ಭಗವಂತನು ಕೃಷಿಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದನು.

ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸ್ವಯಮ್ಭೂರ್ಭಗವಾನ್ ಹಸ್ತಸಿದ್ಧಿಞ್ಚ ಕರ್ಮಜಾಮ್ । ತತಃ ಪ್ರಭೃತ್ಯಥೌಷಧ್ಯಃ ಕೃಷ್ಟಪಚ್ಯಾಸ್ತು ಜಜ್ಞಿರೇ॥೪೯.

ಸ್ವಯಂಭುವಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಕೈಯ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಔಷಧಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು.

ಸಂಸಿದ್ಧಾಯಾನ್ತು ವಾರ್ತಾಯಾಂ ತತಸ್ತಾಸಾಂ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಭುಃ । ಮರ್ಯಾದಾಂ ಸ್ಥಾಪಯಾಮಾಸ ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ಯಥಾಗುಣಮ್॥೪೯.

ಕೃಷಿಯು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದಾಗ, ಭಗವಂತನು ತಾನೇ ಅವುಗಳಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಮಿತಿಗಳನ್ನು, ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಗುಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ, ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದನು.

ವರ್ಣಾನಾಮಾಶ್ರಮಾಣಾಞ್ಚ ಧರ್ಮಾನ್ ಧರ್ಮಭೃತಾಂವರ । ಲೋಕಾನಾಂ ಸರ್ವವರ್ಣಾನಾಂ ಸಮ್ಯಗ್ಧರ್ಮಾರ್ಥಪಾಲಿನಾಮ್॥೪೯.

ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಅವನು ವರ್ಣಗಳಿಗೂ ಆಶ್ರಮಗಳಿಗೂ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕಾಯುವವರಿಗಾಗಿ ಅವನು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು.

ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಸ್ಮೃತಂ ಸ್ಥಾನಂ ಕ್ರಿಯಾವತಾಮ್ । ಸ್ಥಾನಮೈನ್ದ್ರಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಂ ಸಂಗ್ರಾಮೇಷ್ವಪಲಾಯಿನಾಮ್॥೪೯.

ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಓಡಿಹೋಗದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ ಇಂದ್ರನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ವೈಶ್ಯಾನಾಂ ಮಾರುತಂ ಸ್ಥಾನಂ ಸ್ವಧರ್ಮಮನುವರ್ತತಾಮ್ । ಗಾನ್ಧರ್ವಂ ಶೂದ್ರಜಾತೀನಾಂ ಪರಿಚರ್ಯಾನುವರ್ತತಾಮ್॥೪೯.

ತಮ್ಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ವೈಶ್ಯರಿಗೆ ಮಾರುತನ ಸ್ಥಾನ, ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಶೂದ್ರರಿಗೆ ಗಂಧರ್ವನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಅಷ್ಟಾಶೀತಿಸಹಸ್ರಾಣಾಮೃಷೀಣಾಮೂರ್ಧ್ವರೇತಸಾಮ್ । ಸ್ಮೃತಂ ತೇಷಾನ್ತು ಯತ್ ಸ್ಥಾನಂ ತದೇವ ಗುರುವಾಸಿನಾಮ್॥೪೯.

ಎಂಭತ್ತೆಂಟು ಸಾವಿರ ಉರ್ಧ್ವರೇತಸ್ಸುಗಳಾದ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಅವರ ಸ್ಥಾನ ಗುರುಗಳ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರದ್ದು ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸಪ್ತರ್ಷೋಣಾನ್ತು ಯತ್ ಸ್ಥಾನಂ ಸ್ಮೃತಂ ತದ್ವೈ ವನೌಕಸಾಮ್ । ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಂ ಗೃಹಸ್ಥಾನಾಂ ನ್ಯಾಸಿನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಕ್ಷಯಮ್ । ಯೋಗಿನಾಮಮೃತಂ ಸ್ಥಾನಮಿತಿ ವೈ ಸ್ಥಾನಕಲ್ಪನಾ॥೪೯.

ಏಳು ಋಷಿಗಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳ ಸ್ಥಾನವೆಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗೃಹಸ್ಥರಿಗೆ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಸ್ಥಾನ, ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ನಿವಾಸ, ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಅಮರವಾದ ಸ್ಥಾನ — ಹೀಗೆ ಸ್ಥಾನಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಭಾಸ್ಕರಾದೃಷ್ಟಶಯ್ಯಾನಿ ನಿತ್ಯಾಗ್ನಿಸಲಿಲಾನಿ ಚ । ಸೂರ್ಯಾವಲೋಕದೀಪಾನಿ ಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಾ ಗೇಹಾನಿ ಭಾಜನಮ್॥೫೦.

ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಬೀಳುವ ಹಾಸಿಗೆಗಳು ಇರುವ ಮನೆ, ಯಾವಾಗಲೂ ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ನೀರು ಇದ್ದು, ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ದೀಪಗಳು ಹಚ್ಚಲ್ಪಡುವ ಮನೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಮನೆ ಎಂಬಂತೆ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ತುಂಬಿರುವ ಮನೆ—ಅಂತಹ ಮನೆ ನಿನಗೆ ತಂಗುದಾಣವಲ್ಲ.

ಯತ್ರೋಕ್ಷಾ ಚನ್ದನಂ ವೀಣಾ ಆದರ್ಶೋ ಮಧುಸರ್ಪಿಷೀ । ವಿಷಾಜ್ಯತಾಮ್ರಪಾತ್ರಾಣಿ ತದ್ಗೃಹಂ ನ ತವಾಶ್ರಯಃ॥೫೦.

ಅಲ್ಲಿ ಚಂದನದ ತೊಳೆದ ನೀರು, ವೀಣೆಯ ನಾದ, ಕನ್ನಡಿಗಳು, ಜೇನು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪ ಇದ್ದರೆ, ತಾಮ್ರದ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಬೇರೆ ಬದಿಗೆ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ—ಅಂತಹ ಮನೆ ನಿನಗೆ ಆಶ್ರಯವಲ್ಲ.